III CZP 68/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Łysakowski. Sędziowie SN: H. Ciepła (sprawozdawca), M. Sychowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Narodowego Banku Polskiego O/Operacyjnego PKO w P. przeciwko Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w G. o ustalenie stosunku prawnego po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Lublinie postanowieniem z dnia 27 sierpnia 1985 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy rolnicza spółdzielnia produkcyjna zobowiązana jest do udzielenia swoim członkom pomocy w spłacie kredytu dla młodych małżeństw na zasadach określonych w uchwale nr 26 Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 1982 r. w sprawie kredytów dla młodych małżeństw, udzielanych na zagospodarowanie (M.P. Nr 5, poz. 27), i zarządzeniu Ministra Finansów z dnia 8 maja 1982 r. w sprawie zasad udzielenia przez uspołecznione zakłady pracy pomocy pracownikom w spłacie kredytów dla młodych małżeństw (M.P. Nr 14, poz. 102)?"podjął następującą uchwałę:Przepisy zarządzenia Ministra Finansów z dnia 8 maja 1982 r. w sprawie zasad udzielania przez uspołecznione zakłady pracy pomocy pracownikom w spłacie kredytu dla młodych małżeństw (M. P. Nr 14, poz. 102) nie mają zastosowania do członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych. Nie jest jednak wyłączone udzielanie takiej pomocy przez rolnicze spółdzielnie swoim członkom na zasadach i w trybie określonym w statucie.Uzasadnienie faktyczneZagadnienie prawne przedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu powstało na tle następującego stanu faktycznego:Narodowy Bank Polski Oddział Operacyjny PKO w W. na podstawie umowy kredytowej z dnia 22 czerwca 1982 r. udzielił Krzysztofowi i Danucie małżonkom S. kredytu w kwocie 137 250 zł na warunkach określonych przepisami zarządzenia Ministra Finansów z dnia 8 maja 1982 r. w sprawie zasad udzielania przez uspołecznione zakłady pracy pomocy pracownikom w spłacie kredytów dla młodych małżeństw (M.P. Nr 14, poz. 102) i zarządzenia Prezesa Narodowego Banku Polskiego z dnia 18 maja 1982 r. w sprawie kredytów na zagospodarowanie, udzielanych młodym małżeństwom i osobom samotnie wychowującym dzieci (M.P. Nr 14, poz. 107).Spłata części tego kredytu, wynosząca 75 000 zł wraz z odsetkami w kwocie 22 125 zł, na podstawie wymienionych przepisów została zawieszona na okres 5 lat, jako podlegająca spłacie przez zakład pracy kredytobiorców w dniu 10 czerwca 1989 r.NBP - PKO w P. w dniu 30 lipca 1984 r. wystąpił do Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w G., której członkami są kredytobiorcy, o przejęcie spłaty zawieszonej części kredytu, a gdy ta odmówiła, wystąpił z pozwem o nakazanie jej przejęcia obowiązku spłaty wymienionej części kredytu.Sąd Rejonowy w Radzyniu Podlaskim wyrokiem z dnia 31 stycznia 1985 r. oddalił powództwo. Przy rozpoznawaniu rewizji strony powodowej od tego wyroku nasunęły się wątpliwości wyrażone w przedstawionym Sądowi Najwyższemu pytaniu prawnym. Źródła tych wątpliwości dopatruje się Sąd Wojewódzki w tym, że członkowie rolniczych spółdzielni nie są pracownikami w rozumieniu art. 2 k.p.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z § 1 uchwały nr 26 Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 1982 r. w sprawie kredytów dla młodych małżeństw, udzielanych na zagospodarowanie (M.P. Nr 6, poz. 27) prawo do uzyskania jednorazowego kredytu na zasadach określonych w uchwale przysługuje młodym małżeństwom i osobom samotnie wychowującym dzieci.Według § 3 uchwały z dniem rozpoczęcia spłaty kredytu zawiesza się spłatę 3/4 kwoty udzielonego kredytu wraz z odsetkami, które spłaca jednorazowo zakład pracy, gdy zachodzą warunki określone w tym przepisie.Wydane na podstawie delegacji ustawowej z tej uchwały zarządzenie Prezesa Narodowego Banku Polskiego z dnia 18 maja 1982 r. w sprawie kredytów na zagospodarowanie, udzielanych młodym małżeństwom i osobom samotnie wychowującym dzieci (M.P. Nr 14, poz. 107) w § 2 precyzuje pojęcie młodego małżeństwa i osoby samotnie wychowującej dzieci, a w § 3 i 4 określa warunki, jakie podmioty te muszą spełniać do otrzymania kredytu, stwierdzając, że prawo do uzyskania kredytu przysługuje między innymi pracownikom zatrudnionym w uspołecznionych lub nie uspołecznionych zakładach pracy albo przez osobę fizyczną na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru lub mianowania bądź spółdzielczej umowy o pracę.Jednocześnie w ust. 3 § 3 przyznaje prawo do uzyskania kredytu członkom rolniczych spółdzielni produkcyjnych.Szczegółowe zasady dotyczące realizacji pomocy zakładów pracy w spłacie kredytów reguluje zarządzenie Ministra Finansów z dnia 8 maja 1982 r. w sprawie zasad udzielania przez uspołecznione zakłady pracy pomocy pracownikom w spłacie kredytów dla młodych małżeństw (M.P. Nr 14, poz. 102).Podmiotowy zakres stosowania przepisów tego zarządzenia określa § 1, według którego przepisy zarządzenia mają zastosowanie do pracowników zatrudnionych w uspołecznionych zakładach pracy w pełnym wymiarze czasu pracy, którzy uzyskali kredyt na podstawie powołanej uchwały nr 26 Rady Ministrów. Ponadto stosuje się je odpowiednio do żołnierzy oraz funkcjonariuszy MO, służby więziennej i pożarnictwa. Ponieważ nie wymieniono w nim członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych, powstaje zagadnienie, którego dotyczy pytanie, czy przepisy tego zarządzenia mają zastosowanie do członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych.Udzielenie odpowiedzi na to pytanie wymaga wyjaśnienia kwestii wstępnej, a mianowicie - kogo należy uważać za pracownika w rozumieniu przepisów powołanego zarządzenia Ministra Finansów.Przepisy tego zarządzenia nie określają na swój użytek pojęcia pracownika. Pojęcia tego nie precyzują też przepisy powołanej uchwały nr 26 Rady Ministrów, do której nawiązuje § 1 zarządzenia.Definicję pojęcia pracownika zawiera art. 2 k.p., według którego pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Wprawdzie przepisy powołanego zarządzenia Ministra Finansów nie odsyłają w tym zakresie do kodeksu pracy, jednakże niezamieszczenie w nich odmiennej definicji pojęcia pracownika oraz sformułowanie § 3 powołanego zarządzenia Prezesa NBP, w którym określono podstawy nawiązania stosunku pracy przez młode małżeństwa i osoby samotnie wychowujące dzieci identycznie jak w art. 2 k.p. - podmioty te bowiem muszą być pracownikami zatrudnionymi na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru lub mianowania bądź spółdzielczej umowy o pracę - daje podstawę do przyjęcia, że przepisy zarządzenia Ministra Finansów z dnia 8 maja 1982 r. posługują się pojęciem pracownika w takim znaczeniu, jakie nadaje mu art. 2 k.p.Członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych nie są pracownikami w rozumieniu art. 2 k.p. Zgodnie z art. 155 prawa spółdzielczego w spółdzielniach produkcyjnych nie istnieje niezależnie od stosunku członkostwa odrębny stosunek pracy. Członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej łączy ze spółdzielnią tylko stosunek członkostwa, którego elementami składowymi są prawo do pracy i stosunek pracy członka. Gdy więc członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych nie są pracownikami, nie można przyjąć, by byli objęci hipotezą przepisu § 1 zarządzenia Ministra Finansów z dnia 8 maja 1982 r. W konsekwencji tych rozważań stwierdzić należy, że przepisy powołanego zarządzenia Ministra Finansów nie mają zastosowania do członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych.Założenie to jest uzasadnione zasadą samorządności i samofinansowania spółdzielni. Zgodnie z tą zasadą organy spółdzielni mogą przyznać swoim członkom pomoc w spłacie omawianego kredytu. Podstawę do takiego wniosku daje przepis art. 170 prawa spółdzielczego, który reguluje ramowo kwestię tworzenia funduszy w rolniczych spółdzielniach produkcyjnych, odsyłając do szczególnej regulacji w postanowieniach statutu.Podnieść należy, że Minister Finansów nie był władny do nałożenia na rolnicze spółdzielnie produkcyjne obowiązku udzielenia pomocy członkom w spłacie kredytów dla młodych małżeństw i osób samotnie wychowujących dzieci. Stosownie bowiem do art. 2 prawa spółdzielczego organy władzy terenowej i organy administracji państwowej mogą wydawać wiążące spółdzielnię przepisy prawne i decyzje na podstawie i w zakresie upoważnień ustawowych. W omawianej kwestii takiego upoważnienia ustawowego brak.Z tych przyczyn udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.