III CZP 69/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl (sprawozdawca). Sędziowie: B. Łubkowski, W. Markowski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej Z. Jędrzejczaka, w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Tuczu Przemysłowego Zwierząt Rzeźnych w R. przeciwko Halszce P. o zapłatę 20.640 zł, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie postanowieniem z dnia 15 lipca 1969 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"W jakiej drodze może zrealizować przedsiębiorstwo państwowe swoje roszczenie o zwrot kosztów wyłożonych w formie stypendium na rzecz studenta wyższej uczelni (WSR), jeżeli student ten nie ukończył studiów, gdyż przed ich zakończeniem został z winy swej skreślony z listy studentów przez władze uczelniane?"udzielił następującej odpowiedzi:Należność przedsiębiorstwa państwowego z tytułu podlegającego zwrotowi z mocy umowy stypendium, jeżeli nie zostały zakwestionowane przez zobowiązanego w terminie 7 dni od dnia doręczenia upomnienia, podlegają egzekucji administracyjnej (§ 1 ust. 1 pkt 16 i ust. 2 pkt 2 rozp. Rady Ministrów z dnia 27 IX 1966 r. - Dz. U. Nr 45, poz. 279). Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c. zagadnienie prawne wynikło na tle następującego stanu faktycznego.W dniu 23.III.1963 r. powód zawarł z pozwaną studentką Wyższej Szkoły Rolniczej w L. umowę o stypendium fundowane, płatne począwszy od dnia 1 lutego 1963 r. do końca studiów po 600 zł bądź 660 zł miesięcznie. Zgodnie z tą umową powód wypłacił pozwanej łącznie 20.640 zł. Pozwana przerwała studia na IV roku i wobec niezgłoszenia się na studia w roku akademickim 1966/67 została skreślona z listy studentów. Na tej podstawie powód domaga się zwrotu przez pozwaną wypłaconej jej kwoty.Sąd Powiatowy postanowieniem z dnia 8 stycznia 1968 r. odrzucił pozew przyjmując, że organem właściwym do rozstrzygnięcia tego rodzaju sprawy jest organ wyznaczony przez prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej.Zażalenie powoda na to postanowienie zostało oddalone przez Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 24 czerwca 1968 r. Sąd Wojewódzki przyjął, że stosownie do przepisów § 4, 6, 15 i 33 rozp. Rady Ministrów z dnia 28.I.1964 r. w sprawie pomocy materialnej dla studentów szkół wyższych (Dz. U. Nr 4, poz. 23) i § 1 ust. 1 pkt 16 rozp. Rady Ministrów z dnia 27.IX.1966 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 45, poz. 279) należności tego rodzaju podlegają egzekucji administracyjnej.Następnie powód wystąpił ponownie w dniu 23.X.1968 r. do Sądu Powiatowego w Rzeszowie z powództwem o zapłatę tej samej kwoty i na tej samej podstawie, przy czym do pozwu dołączy odpis pisma Prezydium RN - Wydział Zatrudnienia w Rzeszowie z dnia 10.X.1968 r., w którym Prezydium to stwierdza, że nie jest kompetentne do wydania orzeczenia w omawianej sprawie, ponieważ pozwana została skreślona z listy studentów i studiów nie ukończyła, oraz że organem właściwym do rozpoznania sprawy jest jedynie sąd.Sąd Powiatowy w Strzyżowie, któremu sprawa ta została przekazana przez Sąd Powiatowy w Rzeszowie, ponownie odrzucił pozew postanowieniem z dnia 7 stycznia 1969 r. z przyczyn wymienionych w postanowieniu z dnia 24 czerwca 1968 r. wyżej przytoczonym.Postanowienie Sądu Powiatowego w Strzyżowie z dnia 7.I.1969 r. ponownie zaskarżyła zażaleniem strona powodowa.Przy rozpoznaniu tego zażalenia Sąd Wojewódzki powziął wątpliwość, jak należy rozstrzygnąć wyżej wymienione zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, udzielając odpowiedzi podanej w uchwale, zważył, co następuje.Według § 1 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29.IX.1966 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 45, poz. 279), mającego w niniejszej sprawie zastosowanie, egzekucji w drodze administracyjnej podlegają m.in. należności pieniężne przypadające Skarbowi Państwa lub państwowym jednostkom organizacyjnym z tytułu podlegających zwrotowi - z mocy szczególnych przepisów lub umowy - stypendiów, zasiłków oraz kosztów wykształcenia lub innych kosztów związanych ze szkoleniem.Ustęp 2 § 1 wymienionego rozporządzenia wyłącza jednak spod egzekucji administracyjnej należności objęte pkt 16 ust. 1, jeżeli nie podlegają one egzekucji w drodze administracyjnej z mocy przepisów szczególnych w wypadku, gdy zobowiązany w terminie 7 dni od dnia doręczenia upomnienia zakwestionuje istnienie lub wysokość tych należności.Pod przepis ten lege non distinguente podpadają więc wszelkie należności pieniężne przypadające Skarbowi Państwa lub państwowym jednostkom organizacyjnym z wymienionych w nim tytułów niezależnie od tego, czy zobowiązanymi są absolwenci szkół wyższych podlegający przepisom ustawy z 25.II.1964 r. o zatrudnieniu absolwentów szkół wyższych (Dz. U. Nr 8, poz. 48), czy też inne osoby, które zobowiązane są do zwrotu - z mocy szczególnych przepisów lub umowy - stypendiów, zasiłków oraz kosztów wykształcenia lub innych kosztów związanych ze szkoleniem, choćby nie ukończyły studiów wyższych. O rodzaju egzekucji w tym wypadku decyduje bowiem charakter należności, a nie kwalifikacje podmiotowe zobowiązanego.Wymieniona ustawa o zatrudnieniu absolwentów szkół wyższych przewiduje jedynie - w odróżnieniu od § 1 rozp. Rady Ministrów - tryb, w jakim władza administracyjna wydaje orzeczenie podlegające wykonaniu w drodze egzekucji administracyjnej o obowiązku zwrotu przez absolwenta szkoły wyższej kosztów wykształcenia oraz termin jednomiesięczny do wniesienia do sądu powiatowego pozwu o ustalenie, że należność nie istnieje w całości lub w części, licząc od dnia doręczenia orzeczenia. Wniesienie pozwu nie wstrzymuje jednak egzekucji, chyba że sąd orzeknie na wniosek absolwenta zawieszenie postępowania egzekucyjnego (art. 7 ust. 4 wymienionej ustawy), natomiast w odniesieniu do innych należności, jeżeli ze względu na ich rodzaj dopuszczalne jest kwestionowanie nieistnienia lub wysokości należności w drodze powództwa, termin ten wynosi 7 dni, przy czym w razie wniesienia powództwa do sądu wierzyciel powinien zawiadomić o tym organ egzekucyjny pod rygorem określonym w art. 53 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z dnia 17.VI.1966 r. (Dz. U. Nr 24, poz. 151) i wstrzymać postępowanie egzekucyjne do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd (komisję arbitrażową - § 2 rozp. Rady Ministrów z dnia 27.IX.1966 r.).Należności, jakich dotyczy pytanie, podlegają więc egzekucji administracyjnej, jeżeli nie zostały zakwestionowane przez zobowiązanego w terminie 7 dni od dnia doręczenia upomnienia z mocy szczególnych przepisów i dlatego na postawione pytanie należało udzielić odpowiedzi jak wyżej.