III CZP 7/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Żyznowski (sprawozdawca). Sędziowie SN: R. Czarnecki, J. Pietrzykowski.SentencjaSąd Najwyższy z wniosku Marii W. z udziałem Bronisława B., Balbiny B. i Zofii K. o określenie sposobu użytkowania nieruchomości po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Opolu postanowieniem z dnia 10 lutego 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w sprawach o podział nieruchomości do korzystania pobiera się wpis stały w kwocie 500 zł stosownie do treści § 19 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 czerwca 1967 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 110 ze zm.), czy też wpis stosunkowy określony w § 30 ust. 1 pkt 2 tego rozporządzenia?"podjął następującą uchwałę:Od wniosku w przedmiocie rozstrzygnięcia co do sposobu korzystania z nieruchomości pobiera się wpis stosunkowy wskazany w § 30 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lipca 1982 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 26, poz. 188). Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni w złożonym do Sądu Rejonowego w P. dnia 21.XI.1983 r. wniosku twierdziła, że jest współwłaścicielką nieruchomości o powierzchni 0,0598 m2 położonej w P. przy ul. (...) nr (...) i wnosiła o określenie sposobu użytkowania tej nieruchomości. Według dalszych twierdzeń wniosku niektórzy z pozostałych współwłaścicieli korzystają z nieruchomości z przekroczeniem przysługujących im udziałów. Jednocześnie wnioskodawczyni przytoczyła, że proponowany sposób rozstrzygnięcia o sposobie korzystania przez uprawnionych ze spornej nieruchomości zostanie wskazany na rozprawie.Zarządzeniem z dnia 30.XII.1983 r. Przewodniczący zwrócił ten wniosek, motywując, że podlega on opłacie w wysokości stałej, a skoro został wniesiony przez adwokata bez uiszczenia takiej opłaty, podlega zwrotowi (art. 17 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).Wnioskodawczyni w złożonym zażaleniu zakwestionowała wyrażone zapatrywanie, jakoby wniosek ten podlegał opłacie w wysokości stałej.Rozpoznając złożone zażalenie, Sąd Wojewódzki przedstawił w trybie art. 391 § 1 k.p.c. przytoczone na wstępie zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneNawiązując do przedstawionej kwestii prawnej i jej uzasadnienia, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Istota własności podzielonej według ułamkowej części, czyli współwłasność, polega na tym, że wspólne prawo własności (a dotyczy to i innych praw majątkowych) do tej samej rzeczy należy do kilku osób. Łącznie zatem wszystkie te osoby są właścicielami całej rzeczy, ale żaden ze współwłaścicieli nie jest właścicielem całości.Z akt sprawy zdaje się wynikać, że chodzi o grunt pozostający w użytkowaniu wieczystym, a podmiotami użytkowania wieczystego tej działki jest kilka osób wiodących spór o wykonywanie współużytkowania. Wszystkie elementy prawne kształtujące instytucje wieczystego użytkowania, w szczególności zbliżone uprawnienia użytkownika wieczystego do uprawnień właściciela (art. 233 i art. 140 k.c.), uzasadniają, przy rozstrzyganiu kwestii z zakresu wieczystego użytkowania, sięgnięcie per analogiam do przepisów o własności (współwłasności). Takie rozwiązanie polegające na współużytkowaniu terenu przez kilka osób, jak również współwłasność, w zasadzie traktowane są jako stany przejściowe. Często jednak odpowiadając określonym trwałym potrzebom społeczno-ekonomicznym, nabierają one cech stabilności i długotrwałości. W toku ich funkcjonowania zainteresowani mogą podejmować określone w przepisach materialnoprawnych i procesowych czynności dotyczące rzeczy wspólnej (art. 199-205 k.c. i art. 611-616 k.p.c.). Treść zaś § 30 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lipca 1982 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 26, poz. 188) rozstrzyga o wysokości wpisu, jaki pobiera się w tych sprawach.Wnioskodawczyni w przedmiotowej sprawie zmierza - jak to wynika z treści wniosku - do uzyskania (w drodze orzeczenia sądowego) części wspólnej nieruchomości do wyłącznego użytku. Dopuszczalność i możliwość takiego unormowania co do sposobu korzystania z nieruchomości w umowie lub w orzeczeniu sądowym potwierdzona została w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z dnia 28.IX.1963 r. III CO 33/62 (OSNCP z 1964 r., z. 2, poz. 22), która zachowała aktualność i pod rządem kodeksu cywilnego. Istotna treść takiego unormowania polega na tym, że każdy ze współwłaścicieli samodzielnie korzystać będzie z poszczególnych części fizycznych nieruchomości (działek) i pobierać pożytki. Podział do korzystania może być określony już w samym akcie powstania współwłasności (użytkowania wieczystego) lub w umowie zawartej przez uprawnionych w ramach sprawowanego zarządu rzeczą wspólną. W razie braku takiego unormowania w ogóle albo jeśli podjęta w tym przedmiocie decyzja okaże się sprzeczna z przepisami prawa lub uzasadnionym interesem niektórych z uprawnionych, mogą oni zwrócić się do sądu o wydanie stosownego orzeczenia.Orzeczenie sądowe zmierzające do zapewnienia korzystania współwłaścicielowi (wieczystemu współużytkownikowi) ze wspólnej nieruchomości stanowi rozstrzygnięcie w sprawie dokonania czynności dotyczącej rzeczy wspólnej w rozumieniu § 30 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lipca 1982 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 26, poz. 188). Dlatego od takiego wniosku pobiera się wpis określony w § 30 ust. 1 pkt 2 tego rozporządzenia (obowiązującego w dacie wszczęcia tej sprawy).Powyższe względy uzasadniały podjęcie uchwały o treści przytoczonej na wstępie.