III CZP 7/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Dmowski. Sędziowie SN: H. Ciepła. A. Gola (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wojewódzkiego Związku Gminnych Spółdzielni (...) Zakładu Obrotu Artykułami Przemysłowymi i Spożywczymi w S. przeciwko:1) (...) Zakładom Przemysłu Cukierniczego w B.2) Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Inspektoratowi w S.,3) Spółdzielni Transportu Wiejskiego w S.o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 21 grudnia 1990 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:1. Czy niewniesienie przez stronę powodową odwołania od orzeczenia arbitrażowego w części oddalającej powództwo wobec trzech z alternatywnie wskazanych czterech współpozwanych stanowi czynność w rozumieniu art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych (Dz. U. Nr 33, poz. 175 ze zm.), a w razie odpowiedzi twierdzącej:2. Na czym polega skuteczność w rozumieniu art. 8 ust. 2 powołanej ustawy tej czynności, a w szczególności czy przez pojęcie skuteczności rozumieć należy prawo strony powodowej do domagania się, aby w postępowaniu odwoławczym rozpoznane zostało merytorycznie jego roszczenie przeciwko pozostałym trzem pozwanym oraz obowiązek Sądu Apelacyjnego rozstrzygnięcia o dochodzonej należności również w stosunku do tych pozwanych, co do których orzeczenie arbitrażowe oddalające powództwo nie było zaskarżone?podjął następującą uchwałę:Sąd rewizyjny rozpoznając odwołanie wniesione przez jednego z pozwanych od orzeczenia OKA nie może, przy braku odwołania strony powodowej, wydać orzeczenia na niekorzyść pozostałych pozwanych. Uzasadnienie faktyczneWe wniosku z dnia 16 lutego 1989 r. skierowanym do PAG - Okręgowej Komisji Arbitrażowej w Koszalinie, powód, WZGS (...) Zakład Obrotu Artykułami Przemysłowymi i Spożywczymi w S. wnosił o zasądzenie od pozwanych: 1) (...) Zakładów Przemysłu Cukierniczego w B., 2) Państwowego Zakładu Ubezpieczeń - Oddziału Wojewódzkiego w S. i 3) Spółdzielni Transportu Wiejskiego w S. zapłaty kwoty 85.000 zł z odsetkami tytułem odszkodowania za brak wyrobów cukierniczych, stwierdzony po nadejściu przesyłki przewożonej przez PKP i rozładowywanej przez pozwaną Spółdzielnię Transportu Miejskiego w dniu 17 września 1988 r.Pozwani żądania tego nie uznali i wnosili o jego oddalenie.Orzeczeniem z dnia 11 maja 1989 r. PAG - Okręgowa Komisja Arbitrażowa w Koszalinie zasądziła dochodzoną kwotę 85 000 zł z odsetkami i kosztami postępowania od Spółdzielni Transportu Wiejskiego (Baza) w S., oddalając żądanie wniosku w stosunku do pozwanych ad 1) i 2). Według uzasadnienia tego orzeczenia Spółdzielnia Transportu Wiejskiego jako spedytor nie zachowała należytej staranności w zakresie czynności związanych z odbiorem przesyłki od PKP, co w szczególności uniemożliwia ustalenie okoliczności powstania szkody i jej rozmiarów.Od powyższego orzeczenia odwołanie wniosła pozwana Spółdzielnia Transportu Wiejskiego z wnioskiem o jego zmianę i oddalenie powództwa w stosunku do niej.W związku ze zniesieniem Głównej Komisji Arbitrażowej odwołanie to nie zostało rozpoznane przez tę Komisję i sprawę przekazano do rozpoznania Sądowi Najwyższemu - Izbie Cywilnej (art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o rozpoznaniu przez sądy spraw gospodarczych - Dz. U. Nr 33, poz. 175).Sąd Najwyższy - Izba Cywilna postanowieniem z dnia 1 października 1990 r. IV CR 422/89 wydanym na podstawie art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o powołaniu sądów apelacyjnych oraz o zmianie ustawy - prawo o ustroju sądów powszechnych, kodeks postępowania cywilnego, kodeks postępowania karnego, o Sądzie Najwyższym, o Naczelnym Sądzie Administracyjnym i o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. Nr 53, poz. 306) przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku jako właściwemu do rozpoznania odwołania pozwanej Spółdzielni.Rozpoznając odwołanie, Sąd Apelacyjny powziął wątpliwość sformułowaną w sentencji uchwały i przedstawił ją Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c. do rozstrzygnięcia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Istota problemu przedstawionego do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu przez Sąd Apelacyjny sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy sąd rewizyjny rozpoznając odwołanie jednego z pozwanych, w stosunku do którego powództwo uwzględniono, może przy braku odwołania strony powodowej wydać orzeczenie na niekorzyść pozostałych pozwanych.Według Sądu Apelacyjnego nie mogło być zamiarem ustawodawcy poprzez art. 8 ust. 2 powołanej wyżej ustawy, pogorszenie sytuacji strony powodowej, która w przekonaniu opartym na obowiązujących przepisach o PAG i stosowanej w postępowaniu arbitrażowym praktyce, że uzyska zaspokojenie swego roszczenia w wyniku odwołania, wniesionego przez jednego z pozwanych, przeciwko którym wystąpiła z żądaniem zapłaty, nie wniosła odwołania.Stanowisko Sądu Apelacyjnego - że również pod rządem art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 24 maja 1989 r. strona powodowa, mimo niezaskarżenia orzeczenia OKA powinna uzyskać możliwość zaspokojenia swego roszczenia w stosunku do innych pozwanych, gdyż czynności do tego prowadzącej dokonała pozwana Spółdzielnia wnosząc odwołanie - nie zasługiwało na aprobatę.Od momentu przekazania sprawy, toczącej się dotąd według przepisów o PAG, na drogę postępowania sądowego, dalsze postępowanie odwoławcze, tak przed sądem powszechnym, jak i przed Sądem Najwyższym, powinno się toczyć według zasad przewidzianych w k.p.c. Oznacza, to, że poza wyjątkiem przewidzianym w art. 384 k.p.c., dopuszczającym możliwość rozpoznania przez sąd rewizyjny z urzędu sprawy na rzecz innych współczynników występujących po tej samej stronie, gdy będące przedmiotem zaskarżenia prawa lub obowiązki są wspólne także dla tych współuczestników (np. w odniesieniu do dłużników solidarnych lub odpowiadających in solidum), sąd II instancji rozpoznaje wzniesiony przez stronę środek odwoławczy, w granicach zgłoszonych w nim wniosków i podstaw, przy uwzględnieniu treści art. 381 § 1 i 2 k.p.c. Oznacza to, że brak odwołania strony powodowej nie może prowadzić do korzystniejszego dla niej rozstrzygnięcia przez sąd rewizyjny w kwestii dochodzonego przez nią przed OKA roszczenia. Odwołanie wniesione przez stronę pozwaną lub jednego z uczestników procesu, występujących po stronie pozwanej również nie może prowadzić do "poprawienia" sytuacji strony przeciwnej (powodowej) w zakresie rozstrzygnięcia o jej żądaniu. Mogłoby to jedynie nastąpić wtedy, gdyby sama strona powodowa wniosła odwołanie od niekorzystnego - w jej mniemaniu - orzeczenia.Przyjęcie innego stanowiska godziłoby w unormowanie przyjęte w art. 365 § 1 k.p.c.Mając to na względzie, Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.