III CZP 70/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz (sprawozdawca). Sędziowie: H. Dąbrowski, W. Markowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Tadeusza G. przeciwko Jerzemu Z. o przywrócenie zakłóconego posiadania, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy postanowieniem z dnia 4 maja 1968 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy pismo Zarządu Budynków Mieszkalnych, nie będące decyzją w rozumieniu art. 97 kodeksu postępowania administracyjnego, może ze skutkiem przewidzianym w art. 344 § 1 k.c. stwierdzić, że stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest zgodny z prawem?"uchwalił:W świetle art. 344 § 1 zdanie drugie k.c. stan prawny może mieć wpływ na skuteczność roszczenia posesoryjnego tylko wtedy, gdy stan ten został stwierdzony w prawomocnym orzeczeniu sądu lub innego organu państwowego, w którego zakres kompetencji wchodzi ustalanie prawa własności lub innego prawa do przedmiotu procesu posesoryjnego; skutku takiego nie wywiera stwierdzenie stanu prawnego na piśmie jednostki państwowej, nie mającym charakteru orzeczenia.Uzasadnienie faktyczneZ wielu przyczyn, a przede wszystkim ze względu na konieczność zapobiegania samowoli, kodeks cywilny zabrania w art. 342 samowolnego naruszenia posiadania, chociażby posiadacz był w złej wierze, przy czym tak z ogólnego brzmienia tego przepisu, jak i z zakresu ochrony posesoryjnej określonego w art. 344 k.c. wynika, że przepis art. 342 chroni każdego posiadacza także przeciwko osobie uprawnionej. Konsekwencją takiej zasady jest zakaz badania prawa w procesie posesoryjnym, zakaz mający przede wszystkim takie znaczenie, że pozwany w tym procesie nie może się bronić zarzutem, iż to właśnie jemu, a nie powodowi (posiadaczowi) przysługuje do przedmiotu posiadania prawo własności lub inne prawo uprawniające aktualnie do władania tym przedmiotem (exceptio dominii, exceptio iuris).Od tej kardynalnej dla naszego procesu zasady art. 344 k.c. przewiduje wyjątek. Zgodnie bowiem z przepisem § 1 zdanie drugie in fine tego artykułu dopuszczalne jest badanie w procesie posesoryjnym prawa (oczywiście z tym skutkiem, że w razie stwierdzenia, iż prawo do władania przedmiotem posiadania przysługuje pozwanemu, a nie powodowi, powództwo posesoryjne podlega oddaleniu) wtedy, gdy zostanie ono stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego powołanego do rozpoznania spraw tego rodzaju organu państwowego.Już brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że ta wyjątkowa norma wchodzi w zastosowanie tylko wtedy, gdy prawo do przedmiotu posiadania zostało stwierdzone w orzeczeniu. Wyjątkowy charakter tej normy nie pozwala też na jakąkolwiek jej rozszerzającą interpretację. Nie pozwala też na taką interpretację cel, jaki przyświecał ustawodawcy przy powołaniu do życia zakazu naruszenia posiadania także przez osobę uprawnioną. Wreszcie za reprezentowaną w niniejszej uchwale wykładnią przemawia stanowisko dotychczasowego orzecznictwa, które od dawna - mimo że w prawie obowiązującym do dnia 1 stycznia 1965 r. nie było takiej normy pisanej, jaka znajduje się w końcowej części art. 344 § 1 k.c. - przyjmowało taki ograniczony zakres badania prawa pozwanego w procesie posesoryjnym.W konsekwencji więc nie można uznać - wbrew odmiennej sugestii Sądu Wojewódzkiego - za równoznaczne z orzeczeniem w rozumieniu art. 344 § 1 k.c. pisma organu Państwa, stwierdzającego stan prawny dotyczący przedmiotu sporu posesoryjnego. Dodać przy tym wypada, że w sprawie chodzi nie o pismo organu państwowego, lecz jedynie o pismo przedsiębiorstwa, które oddało w najem dwie sąsiadujące ze sobą działki przydomowe.Z brzmienia art. 344 § 1 wynika także, że mowa w nim o takim organie państwowym, który jest powołany do orzekania o prawie do przedmiotu posiadania. Organem tym jest z reguły sąd, rzadziej w praktyce w rachubę mogą wchodzić orzeczenia komisji arbitrażowej, a wyjątkowo także orzeczenia organu administracji państwowej, jeżeli z mocy szczególnego przepisu jest on powołany do orzekania o prawach cywilnych (art. 2 § 1 k.p.c.).Z tych zasad należało na pytanie Sądu Wojewódzkiego udzielić odpowiedzi jak w sentencji niniejszej uchwały.