III CZP 72/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Rudnicki. Sędziowie SN: J. Ignatowicz, J. Szachułowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Władysława B. przeciwko Władysławowi J. o odszkodowanie po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 30.X.1978 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Łodzi, postanowieniem z dnia 18.VII.1978 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w przypadku umorzenia postępowania karnego na podstawie dekretu o amnestii z dnia 19 lipca 1977 r. (Dz. U. Nr 24, poz. 102) pokrzywdzony, który brał udział w tym postępowaniu jako oskarżyciel posiłkowy, może dochodzić od sprawcy szkody zwrotu poniesionych kosztów na drodze procesu cywilnego?"podjął następującą uchwałę:Oskarżyciel posiłkowy nie może dochodzić w procesie cywilnym od oskarżonego kosztów postępowania karnego.Uzasadnienie faktyczneW sprawie o zasądzenie odszkodowania w wysokości 20.670 zł mieści się suma 370 zł poniesiona przez powoda w postępowaniu karnym. Postępowanie karne przeciwko pozwanemu, w którym powód występował jako oskarżyciel posiłkowy, zostało umorzone na podstawie dekretu z dnia 19 lipca 1977 r. o amnestii (Dz. U. Nr 24, poz. 102), ponieważ za popełnione przestępstwo orzeczono by karę, która uległaby darowaniu. Sąd Rejonowy w Łodzi wyrokiem z dnia 24.I.1978 r. uwzględnił powództwo do wysokości 5.350 zł, a w pozostałej części je oddalił. W tym ostatnim sposobie rozstrzygnięcia mieszczą się koszty zastępstwa procesowego poniesione przez powoda w postępowaniu karnym.Przy rozpoznaniu rewizji wyłoniło się przedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu pytanie prawne.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, któremu znane są poglądy wyrażone w piśmiennictwie, sprowadzające się do stanowiska, że dochodzenie kosztów nie zasądzonych w postępowaniu karnym w drodze osobnego powództwa jest niedopuszczalne, należy rozważyć, czy takie stanowisko jest zgodne z poczuciem sprawiedliwości, gdyż powód doznał uszczerbku na zdrowiu i podjął przewidziane prawem starania o realizację przysługujących mu uprawnień w postępowaniu karnym, które uległo umorzeniu z nadzwyczajnej podstawy prawnej.Problem objęty pytaniem dotyczy kwestii dopuszczalności dochodzenia w procesie cywilnym zwrotu kosztów nie uzyskanych w postępowaniu karnym, niezależnie od tego, czy przepisy kodeksu postępowania karnego przewidują ich zwrot lub tego nie przewidują.Koszty postępowania są ze swej strony kosztami ubocznymi związanymi z wynikiem procesu. Jeśli roszczenie o ich zwrot powstało w postępowaniu karnym, powinno ono być dochodzone tylko w tym postępowaniu, gdyż ze względu na swój charakter nie mogą one stanowić przedmiotu odrębnego i samodzielnego żądania. Dlatego bez względu na to, czy przepisy kodeksu postępowania karnego zawierają pozytywne czy też negatywne unormowanie o podstawie rozstrzygania w tym przedmiocie, roszczeń z tego tytułu nie można przenosić do procesu cywilnego z powołaniem się na przepisy prawa cywilnego. Pominięcie rozstrzygnięcia o kosztach w postępowaniu karnym nie może przeto uzasadniać samodzielnego roszczenia odszkodowawczego, mimo że stanowi ono uszczerbek majątkowy w ogólnym tego słowa znaczeniu.