III CZP 80/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl (sprawozdawca). Sędziowie: S. Rudnicki, Z. Wasilkowska.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Mariana P. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Inspektorat Powiatowy w G. i Wojewódzkiemu Zakładowi Transportu WSS w K. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 12 września 1972 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w świetle § 4 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 15, poz. 89), zmienionego przez § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 kwietnia 1971 r. (Dz. U. Nr 11, poz. 108), została wyłączona odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń z tytułu wypadku komunikacyjnego, mającego charakter wypadku przy pracy, również wówczas, gdy pojazd mechaniczny nie znajdował się ani w posiedzeniu, ani w dyspozycji zakładu pracy, zatrudniającego w chwili wypadku poszkodowanego pracownika?",postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Paragraf 4 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych - zarówno w brzmieniu pierwotnym (Dz. U. Nr 15, poz. 89), jak i w brzmieniu zmienionym przez § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 kwietnia 1971 r. (Dz. U. Nr 11, poz. 108) - nie wyłącza odpowiedzialności Państwowego Zakładu Ubezpieczeń z tytułu wypadku komunikacyjnego wobec poszkodowanego pracownika, któremu przysługują świadczenia na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadku przy pracy (Dz. U. Nr 3, poz. 8), gdy wypadek został spowodowany przez pojazd nie będący w posiadaniu lub w dyspozycji zakładu pracy, który zatrudnia poszkodowanego pracownika.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zasądzenia od pozwanych kwoty 35.000 zł tytułem zadośćuczynienia, twierdząc, że w nocy z 7 na 8 maja 1971 r., gdy wracał z delegacji służbowej w S. samochodem stanowiącym własność Wojewódzkiego Zakładu Transportu WSS w K., uległ wypadkowi, w wyniku czego doznał licznych obrażeń cielesnych. Kierowcą samochodu był pozwany M.Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa.Sąd Powiatowy wyrokiem z dnia 31.V.1972 r. zasądził powództwo od pozwanych: PZU i Wojewódzkiego Zakładu Transportu WSS w K., przyjmując, że powód uległ wypadkowi komunikacyjnemu, za który ponoszą odpowiedzialność ci pozwani.Wymieniony wyrok Sądu Powiatowego zaskarżył PZU rewizją.Sąd Wojewódzki, rozpoznając rewizję pozwanego PZU, postanowieniem z dnia 12.IX.1972 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. do rozstrzygnięcia wyżej przytoczone zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, udzielając na to pytanie odpowiedzi przytoczonej w sentencji uchwały, zważył, co następuje:Wypadek, jakiemu uległ powód, miał miejsce w nocy z 7 na 8.V.1971 r., a więc przed wejściem w życie znowelizowanego § 4 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 15, poz. 89).Objęta pytaniem wątpliwość, jaką powziął Sąd Wojewódzki, wyłoniła się na tle znowelizowanego przepisu § 4 ust. 2 pkt 1wymienionego rozporządzenia, który w sprawie nie ma zastosowania.Z uwagi jednak na to, że odpowiedź na przedstawione zagadnienie prawne jest jednakowa na tle § 4 ust. 2 pkt 1 wymienionego rozporządzenia zarówno w brzmieniu pierwotnym, jak i w brzmieniu zmienionym przez § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 kwietnia 1971 r. (Dz. U. Nr 11, poz. 108), Sąd Najwyższy nie odmówił Sądowi Wojewódzkiemu odpowiedzi na przedstawione pytanie prawne, lecz odpowiedzią swą objął stan prawny, jaki obowiązywał zarówno przed nowelizacją § 4 ust. 2 pkt 1 wymienionego rozporządzenia, jak i po jego nowelizacji.W obowiązującym w PRL systemie prawnym istnieje obowiązkowe ubezpieczenie komunikacyjne wszystkich posiadaczy samochodów, unormowane przepisami rozporządzenia z 1968 r. (Dz. U. Nr 15, poz. 89). Wyłączenie obowiązkowego ubezpieczenia może nastąpić tylko na podstawie wyraźnego przepisu.Według pierwotnego brzmienia § 4 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 15, poz. 89) zakład ubezpieczeń nie odpowiadał za wypadek, za który poszkodowanemu przysługiwały świadczenia od zakładu pracy na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadku przy pracy (Dz. U. Nr 3, poz. 8), jeżeli wypadek został spowodowany przez ruch pojazdu mechanicznego będącego w posiadaniu lub w dyspozycji zakładu pracy, który zatrudniał poszkodowanego pracownika. Brzmienie tego przepisu prowadziło a contrario do wniosku, że posiadacz pojazdu jest objęty ubezpieczeniem od odpowiedzialności w sytuacji, gdy samochód nie znajdował się w posiadaniu lub w dyspozycji zakładu pracy zatrudniającego poszkodowanego pracownika, samochód zaś wyrządził pracownikowi szkodę. To samo należy odnieść również do wypadku, który został uznany za wypadek zrównany z wypadkiem przy pracy.Wniosek ten wypływa również z treści § 4 ust. 3 rozporządzenia z 1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych. Zmiana § 4 ust. 2 pkt 1 wymienionego rozporządzenia przez § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 kwietnia 1971 r. (Dz. U. Nr 11, poz. 108) polega jedynie na skreśleniu słów "a wypadek został spowodowany ruchem pojazdu mechanicznego będącego w posiadaniu lub w dyspozycji zakładu pracy, który zatrudniał poszkodowanego pracownika". Pozornie mogłoby się wydawać, że na skutek zmiany wymienionego przepisu obecnie zakład ubezpieczeń nie ponosi odpowiedzialności z tytułu wypadku komunikacyjnego, mającego charakter wypadku przy pracy, ani wówczas, gdy szkoda, jakiej doznał pracownik, została spowodowana ruchem pojazdu mechanicznego należącego do zakładu pracy, który zatrudniał w chwili wypadku poszkodowanego pracownika, ani też wówczas, gdy szkoda ta została wywołana ruchem pojazdu mechanicznego, który nie znajdował się w posiadaniu ani w dyspozycji tego zakładu pracy; mogłoby się też wydawać, że odpowiedzialność zakładu pracy zatrudniającego poszkodowanego pracownika nie byłaby objęta obowiązkowym ubezpieczeniem komunikacyjnym z uwagi na to, że poszkodowanemu pracownikowi w każdej z wymienionych sytuacji przysługują świadczenia z ustawy wypadkowej z 1968 r. Taka jednak wykładnia wymienionego przepisu pozostawałyby w rażącej sprzeczności z § 4 ust. 3 wymienionego rozporządzenia z 1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych. Gdyby ustawodawca przez zmianę § 4 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia chciał nadać temu przepisowi inną treść, niż miał on pierwotnie, to musiałby zmienić równocześnie treść ust. 3 § 4 tegoż rozporządzenia; według tego ostatniego przepisu, jeżeli wypadek został spowodowany przez pojazd mechaniczny nie będący w posiadaniu lub w dyspozycji zakładu pracy, który zatrudniał poszkodowanego pracownika, a posiadacz lub kierowca pojazdu będą zobowiązani - na podstawie obowiązującego prawa - do odszkodowania za szkodę wyrządzoną przez ruch tego pojazdu, poszkodowanemu przysługuje świadczenie w wysokości ustalonej na zasadzie prawa cywilnego, zmniejszone o świadczenie wypłacone na podstawie ustawy wypadkowej z 1968 r. Skoro jednak ustawodawca tego nie uczynił, to z tego płynie wniosek, że nowelizując treść § 4 ust. 2 pkt 1, uznał końcowe słowa tego ustępu za zbędne i dlatego je skreślił.Z przytoczonych względów Sądu Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.