III CZP 82/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Zakrzewska. Sędziowie SN: J. Niejadlik (sprawozdawca), Z. Świeboda.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Zygmunta G. z udziałem Ewy B. o umorzenie postępowania egzekucyjnego po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Bielsku-Białej postanowieniem z dnia 25 września 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w stanie prawnym, jakie stworzyły przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267), a zwłaszcza art. 109 ust. 1 - egzekucji z rent podlegają także wszystkie inne należności pieniężne poza wymienionymi w art. 107 ustawy?"podjął następującą uchwałę:Emerytury i renty podlegają egzekucji na zaspokojenie także innych - aniżeli świadczenia alimentacyjne - należności pieniężnych z ograniczeniami określonymi w art. 109 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) oraz wynikającymi z przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wysokości kwot emerytur i rent wolnych od potrąceń i egzekucji (Dz. U. Nr 8, poz. 45).Uzasadnienie faktyczneTytuł wykonawczy, wydany na podstawie wyroku Sądu Powiatowego w Cieszynie z dnia 8 lipca 1966 r. wskazuje, że dłużnik ma w stosunku do wierzycieli zadłużenia pieniężne z tytułu pożyczki. W toku egzekucji, prowadzonej w celu zaspokojenia tych należności, komornik Sądu Rejonowego w Cieszynie zajął w dniu 15 sierpnia 1983 r. rentę inwalidzką, należną dłużnikowi od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Dłużnik twierdził, że egzekucja z świadczeń pieniężnych zaopatrzenia emerytalnego (rentowego) jest niedopuszczalna i - w związku z tym - we wniosku żądał umorzenia skierowanego do tego mienia postępowania egzekucyjnego. Powołując się na to, że art. 109 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) nie wyłącza dopuszczalności prowadzenia egzekucji na zaspokojenie należności z tytułu pożyczki ze świadczeń pieniężnych zaopatrzenia emerytalnego (rentowego), Sąd Rejonowy w Cieszynie oddalił wniosek postanowieniem z dnia 18 maja 1984 r. Przy rozpoznawaniu zażalenia dłużnika powstało dla Sądu Wojewódzkiego - przytoczone w sentencji - zagadnienie prawne.Przedstawione zagadnienie prawne dotyczy problematyki ograniczenia egzekucji. Świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego mają na celu zapewnienie osobom uprawnionym środków do życia. Emerytury i renty jednak mogą przewyższać nawet średnie wynagrodzenia pracownicze. Powołana ustawa więc dopuszcza możliwość dokonywania - bez egzekucji (art. 108) i w drodze postępowania egzekucyjnego (art. 109) - potrąceń należności wierzycieli z zaopatrzenia emerytalnego i rentowego (art. 7). W trosce o to, żeby dłużnik miał nie naruszone minimum egzystencji, w przepisach tej ustawy unormowano zakres możliwości potrąceń oraz wysokości emerytur i rent wolnych od potrąceń i egzekucji (art. 110) w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wysokości emerytur i rent wolnych od potrąceń i egzekucji (Dz. U. Nr 8, poz. 45).Zakład Ubezpieczeń Społecznych może - bez egzekucji - dokonywać potrąceń ze świadczeń pieniężnych zaopatrzenia emerytalnego (rentowego) zarówno na swoją rzecz, jak i na rzecz innych wierzycieli. Ma on umocowanie do zaspokojenia wierzytelności przysługujących mu z tytułów wyszczególnionych w ust. 1 art. 107, przez odliczenie ich - bez zgody dłużnika, ale w granicach wskazanych w art. 108 i 110 - z przysługującego dłużnikowi zaopatrzenia emerytalnego (rentowego). Do osób trzecich zalicza ustawa tylko wierzycieli alimentacyjnych, którzy złożyli wniosek o potrącenie należności stwierdzonej na ich rzecz w tytule wykonawczym (ust. 2 art. 107). W takim przypadku Zakład Ubezpieczeń Społecznych występuje w charakterze podmiotu upoważnionego do wstrzymania dłużnikowi tej części świadczenia pieniężnego, które podlega potrąceniu, i przekazania jej wierzycielowi alimentacyjnemu.Świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego (art. 7 ustawy) podlegają też - jak powiedziano - egzekucji. W warunkach określonych w ust. 2 pkt 1 i 2 art. 107 konieczne jest - wobec niedopuszczalności potrąceń w trybie określonym w ust. 1 tego przepisu - wszczęcie egzekucji na zaspokojenie należności alimentacyjnych (zdanie 1 ust. 1 art. 109 ustawy). Jednakże przepis art. 109 (zdanie 2 w ust. 1) tej ustawy stanowi, że świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego podlegają egzekucji również "na zaspokojenie innych należności". Inne należności, to nie te, o których mowa w ust. 1 art. 107 ustawy. Wyszczególnione w nim należności zaspokaja sobie przecież - jako wierzyciel - w drodze potrąceń z emerytur i rent sam Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Nie ma zatem potrzeby zabiegania o uzyskanie tytułu wykonawczego i wdrażania egzekucji w celu zaspokajania należności, o których mowa w ust. 1 art. 107. Skoro tak, to "innymi należnościami" są - w rozumieniu ust. 1 i 2 art. 109 ustawy - wszelkie inne, poza świadczeniami alimentacyjnymi, należności ustalone na rzecz wierzyciela w tytule wykonawczym. Do odmiennych wniosków nie prowadzi sugerowane przez Sąd Wojewódzki zestawienie art. 109 z ust. 1, art. 107 ustawy. Uszło uwagi tego Sądu, że art. 108, regulujący zakres możliwości potrąceń, nie jest powiązany z przepisem art. 109. Ten ostatni przepis bowiem normuje we własnym zakresie materię uregulowaną w art. 100 dla art. 107 ustawy. To wskazuje, że - w porównaniu z przepisami dotychczasowymi (art. 83 ustawy o p.z.e. z 1966 r., art. 833 § 2, art. 1033 k.p.c.) - poszedł tu ustawodawca dalej, dopuszczając egzekucję z emerytur i rent na zaspokojenie wszelkich innych, nie ograniczając ich do alimentacyjnych, należności pieniężnych. Potrąceń z emerytur i rent dokonuje tu Zakład Ubezpieczeń Społecznych już jako dłużnik zajętej wierzytelności (art. 895 i nast. k.p.c.).W tej sytuacji przedstawione zagadnienie prawne rozstrzygnął Sąd Najwyższy jak w sentencji uchwały (art. 391 § 1 k.p.c.).