III PZP 15/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN E. Jachczyk, Sędziowie SN: T. Kasiński (sprawozdawca), W. Dębicka.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Sztejn, w sprawie z wniosku Stelli C.-Ż. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. o wzrost emerytury po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w T. postanowieniem z dnia 2 kwietnia 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy zasady realizacji podwyżki świadczeń przewidzianych w art. 123 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) mają również zastosowanie do świadczeń, do których strona nabyła prawo po dniu 1.I.1983 r.?"podjął następującą uchwałę:Określone w art. 123 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) zasady realizacji podwyżek świadczeń wynikających z zastosowania przepisów art. 121 i art. 122 tej ustawy stosuje się również do podwyżki powstałej wskutek ponownego ustalenia - w myśl jej art. 122 ust. 4 - wzrostu emerytury lub renty z tytułu okresów zatrudnienia w Polsce Ludowej.Uzasadnienie faktyczneOrgan rentowy decyzją z dnia 3.XI.1983 r. dokonał rewaloryzacji emerytury wnioskodawczyni w ten sposób, że prócz dokonanego już we wcześniejszej decyzji zwiększenia podstawy wymiaru emerytury o kwoty 2.600 zł i 1.410 zł (ust. 2 i ust. 3 art. 122 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin) oraz prócz związanej z tym korekty kwoty dotychczasowego wzrostu emerytury z tytułu przeszło 20-letniego okresu zatrudnienia w Polsce Ludowej przyznał wnioskodawczyni na jej wniosek z dnia 5.V.1983 r. dalszy 5-procentowy wzrost emerytury z tego tytułu - w myśl korzystniejszych zasad jego obliczania określonych w art. 29 ust. 2 ustawy.Realizację dokonanej podwyżki emerytury z wyłączeniem rekompensaty rozłożył - zgodnie z postanowieniem art. 123 ust. 1 pkt 4 ustawy na dwie raty, tak że emeryturę w pełnej wysokości wnioskodawczyni otrzymywałaby od dnia 1.I.1985 r. Od decyzji w przedmiocie ratalnej realizacji przysługującego wzrostu emerytury o 5% z tytułu stażu pracy wnioskodawczyni odwołała się do Rady Nadzorczej Oddziału ZUS, a następnie wniosła odwołanie od orzeczenia Rady Nadzorczej, którym zatwierdzono decyzję Oddziału ZUS, do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.Rozpoznając odwołanie wnioskodawczyni, Okręgowy Sąd powziął wątpliwość, czy zasady realizacji podwyżek ustalone w art. 123 mają zastosowanie do uprawnień, które pracownik (emeryt) nabył dopiero po dniu 1.I.1983 r., co - zdaniem tego Sądu - wykracza poza regulacje art. 122, który dotyczy jedynie świadczeń "prawomocnie przyznanych do dnia wejścia w życie ustawy".Uzasadnienie prawneRozważając przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Według art. 121 ustawy osobom pobierającym w dniu wejścia w życie ustawy emerytury i renty na podstawie przepisów dotychczasowych przyznaje się zamiast tych świadczeń odpowiednie emerytury i renty określone w ustawie "przy zastosowaniu zasad określonych w art. 122-125".Artykuł 122 ust. 1 z jednej strony zawiera stwierdzenie, że nowe emerytury i renty ustala się od dotychczasowej podstawy wymiaru, a z drugiej przewiduje zwiększenie tej podstawy przez dwa rodzaje operacji: zwiększenie procentowe (z zakreślonym limitem kwotowym) zależnie od roku przyznania emerytury lub renty (ust. 2) oraz zwiększenie o kwotę rekompensaty z tytułu podwyżek cen (ust. 3).Niezależnie od tego art. 122 przewiduje zwiększenie emerytury lub renty poprzez obliczanie ich wzrostu z tytułu okresów zatrudnienia w Polsce Ludowej "z uwzględnieniem art. 29 ust. 2, art. 35 ust. 2 oraz art. 44 ust. 3" (nowej ustawy), o czym mowa w ust. 4 art. 122. Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie sprowadza się zatem do wykładni tego ostatniego przepisu pod kątem wyjaśnienia, czy zawarta w nim regulacja ogranicza się tylko do kwestii przeliczenia kwoty przyznanego już uprzednio wzrostu z tytułu zatrudnienia w Polsce Ludowej według podstawy wymiaru zwiększonej w myśl ust. 2 i ust. 3 art. 122, czy też obejmuje podwyżkę tego wzrostu wynikającą z zastosowania ("uwzględnienia") zasad - w przypadku emerytury - art. 29 ust. 2 nowej ustawy, który nie limituje procentu wzrostu, w przeciwieństwie do poprzednio obowiązującego art. 22 ust. 2 ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym z 1968 r. - a więc czy obejmuje "dalszy wzrost świadczeń z tytułu pracy w PRL powstały dopiero z dniem 1.I.1983 r.", jak to formułuje Okręgowy Sąd w ostatnim zdaniu uzasadnienia pytania prawnego, podciągając pod to określenie będący przedmiotem sporu dodatkowy 5-procentowy wzrost emerytury, przyznany wnioskodawczyni w decyzji ZUS z dnia 3.XI.1983 r. Niewątpliwie należy przyjąć drugą z wymienionych alternatyw wykładni, przy pierwszej bowiem (pokrywającej się ze sformułowaniem Okręgowego Sądu o "świadczeniu" prawomocnie przyznanym do dnia wejścia w życie ustawy) powołanie w treści ust. 4 art. 122 przepisu art. 29 ust. 2 - przez nakazanie jego uwzględnienia - byłoby zbędne, wystarczyłoby ewentualne zaznaczenie, że kwotę wzrostu z tytułu pracy w PRL przelicza się z uwzględnieniem podstawy wymiaru zwiększonej w myśl ust. 2 i ust. 3. Za wskazaną alternatywą przemawia również treść art. 125 ust. 3, który to przepis włącza do przyznawania emerytur i rent na podstawie nowej ustawy zamiast świadczeń przewidzianych w dotychczasowych przepisach przyznanie wzrostu emerytury lub renty z tytułu stażu pracy, do którego osoba zainteresowana nabyła prawo z mocy przepisów nowej ustawy, a więc od dnia 1.I.1983 r., przy czym taki wzrost przyznaje się ("uwzględnia") na wniosek osoby zainteresowanej, podczas gdy podwyższenie emerytur i rent poprzez zwiększenie podstawy wymiaru w myśl ust. 2 i ust. 3 art. 122 (a także przeliczenie wzrostu stosownie do zmienionej podstawy) następuje - zgodnie z art. 125 ust. 1 - z urzędu.Tak więc na postawione przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych pytanie prawne należało udzielić odpowiedzi pozytywnej w tym sensie, że również zwiększenie emerytury, wynikające z obliczenia kwoty wzrostu z tytułu stażu pracy według zasad przewidzianych w art. 29 ust. 2 nowej ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i przyznawane na wniosek osoby zainteresowanej, zalicza się do kwoty podwyżki świadczenia podlegającej ratalnej realizacji w myśl art. 123 ust. 1.Należy uznać za nietrafny wykraczający poza podniesione przez Okręgowy Sąd wątpliwości, a zawarty w odwołaniu wnioskodawczyni argument związany z treścią art. 123 ust. 1. Wbrew mniemaniu odwołującej się przepis ten nie wyłącza z ratalnej realizacji zwiększenia emerytury, o którym mowa w ust. 4 art. 122, co miałoby wynikać z wymienienia w nim tylko "ust. 2 i ust. 3 art. 122", lecz odnosi się do całości podwyżek na podstawie ust. 2-4 tego artykułu, natomiast wymienione "ust. 2 i ust. 3" odnoszą się do art. 123, a nie art. 122.