III UZP 52/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj. Sędziowie SN: K. Michaluk (sprawozdawca), E. Mzyk.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, M. Bojarskiej, w sprawie z wniosku Alojzego K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o wzrost emerytury po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 2 września 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy organ rentowy jest obowiązany przyznać z urzędu od dnia 1 stycznia 1983 r. zwiększenie emerytury przewidziane w art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) w sytuacji, gdy osoba pobierająca emeryturę miała przed dniem 1 stycznia 1983 r. ustalone zatrudnienie w Polsce Ludowej w rozmiarze ponad 20 lat?"podjął następującą uchwałę:Wniosek zainteresowanego (art. 125 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) o zwiększenie emerytury z tytułu zatrudnienia w Polsce Ludowej wymagany jest tylko wtedy, gdy na podstawie art. 29 ust. 2 tej ustawy przysługiwałby emerytowi wyższy od otrzymywanego procent wzrostu emerytury. Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 26 stycznia 1982 r. organ rentowy przyznał wnioskodawcy od dnia 1 stycznia 1982 r. wcześniejszą emeryturę wraz z 10 % wzrostem z tytułu ponad 20-letniego okresu zatrudnienia w Polsce Ludowej, na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczegółowych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do dnia 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 95 ze zm.). W decyzji tej ustalono, iż uznano za udowodniony okres 36 lat zatrudnienia wnioskodawcy w Polsce Ludowej.Decyzją z dnia 5 czerwca 1983 r. organ rentowy dokonał rewaloryzacji emerytury wnioskodawcy na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) przyznając zwiększenie emerytury w dotychczasowej wysokości (10 %). W decyzji tej zamieszczono informację, iż prawo do dalszego zwiększenia emerytury może nastąpić wyłącznie na wniosek.W dniu 30 czerwca 1987 r. wnioskodawca złożył wniosek o zwiększenie emerytury z tytułu stażu pracy w Polsce Ludowej do 16 %, gdyż ma udowodniony 36-letni okres zatrudnienia.Decyzją z dnia 9 lipca 1987 r. organ rentowy zwiększył emeryturę wnioskodawcy z tytułu stażu pracy w Polsce Ludowej do 16 % od dnia 1 marca 1987 r., tj. za 3 miesiące wstecz od miesiąca, w którym zgłoszony został wniosek.W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawca domagał się przyznania wzrostu emerytury do 16 % za 3 lata wstecz od złożenia wniosku, wobec tego, iż w aktach rentowych był udowodniony jego 36-letni okres zatrudnienia w Polsce Ludowej.Sąd Wojewódzki rozpoznając odwołanie przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne, przytoczone w sentencji w związku z zasadą prawną z dnia 18 lutego 1987 r. III UZP 58/86, OSNCP 1987, z. 11, poz. 164) o treści następującej:"Wniosek zainteresowanego (art. 125 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) o zwiększenie renty inwalidzkiej z tytułu zatrudnienia w Polsce Ludowej wymagany jest tylko wtedy, gdy na podstawie art. 35 ust. 2 powołanej ustawy renciście przysługiwałby wyższy procent wzrostu".Wątpliwości prawne Sądu Wojewódzkiego powstały z dwóch przyczyn: a) przytoczona uchwała powiększonego składu Sądu Najwyższego nie dotyczyła wzrostu emerytur, lecz rent inwalidzkich, b) niezależnie od treści tej uchwały Zakład Ubezpieczeń Społecznych ukierunkowany został na uwzględnianie z urzędu wzrostu emerytury lub renty z tytułu pracy w Polsce Ludowej (pismo Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 22 września 1987 r.).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Artykuł 125 § 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) przewiduje przyznawanie emerytury z urzędu zamiast świadczeń przysługujących na podstawie przepisów poprzednio obowiązujących. Takie unormowanie nie odnosi się jednak do wzrostu emerytury lub renty z tytułu pracy w Polsce Ludowej.W ust. 3 tegoż przepisu został przewidziany wyjątek od zasady przyznawania świadczeń na podstawie nowej ustawy z urzędu, a mianowicie: wzrost emerytury lub renty z tytułu stażu pracy w Polsce Ludowej oraz z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze uwzględnia się na wniosek zainteresowanego, jeżeli wzrost lub dodatek z tego tytułu nie przysługiwał przed dniem 1 stycznia 1983 r. lub przysługiwał w innej wysokości.W uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 1987 r. III UZP 58/86 wskazano, iż przepis powyższy uzasadnia przyznawanie wzrostu świadczeń, (emerytury i renty) w dotychczasowej wysokości - jeśli z przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin nie wynika co innego. Natomiast przyznanie zwiększenia świadczeń powyżej dotychczasowych stawek procentowych następuje na wniosek złożony przez osobę zainteresowaną. Sentencja wymienionej uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego dotyczy renty inwalidzkiej, jednakże z uzasadnienia tej uchwały wynika, że uchwalona zasada odnosi się także do wzrostu emerytur z tytułu stażu pracy w Polsce Ludowej. Z treści art. 125 ust. 3 ustawy wynika, że jednakowo traktuje on kwestię zwiększenia na wniosek emerytury i renty.Wątpliwości Sądu Wojewódzkiego w drugiej kwestii mają charakter procesowy, dotyczą bowiem stanowiska zajętego przez b. Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych w dniu 22 września 1987 r. odnoszącego się z aprobatą do tych inicjatyw organów rentowych, które dążą do przyznawania i podwyższania wzrostu emerytur lub rent w sytuacjach, gdy "z posiadanych dokumentów wynika prawo do większego procentu tego wzrostu niż wypłacany obecnie", oczywiście za wiedzą i zgodą zainteresowanych. Pogląd ten jest zbieżny z § 3 i 4 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 10, poz. 49). Z przepisów tych wynika obowiązek udzielania emerytom i rencistom pomocy przez organy rentowe oraz informowania ich o warunkach i dowodach wymaganych do uzyskania świadczeń w ich pełnym wymiarze.Przytoczone rozporządzenie uznaje za wniosek "zgłoszone na piśmie lub ustnie do protokołu żądanie przyznania świadczenia". Należy uznać za "ustne" złożenie wniosku zarówno telefoniczną interwencję zainteresowanego, jak i bezpośredni kontakt z pracownikiem oddziału lub inspektoratu ZUS, z którego to kontaktu pracownik sporządził protokół lub notatkę. Udzielanie pomocy emerytom lub rencistom przejawia się również w rzetelnej i wyczerpującej informacji o ich prawach i obowiązkach oraz ułatwieniach w dochodzeniu należnych im świadczeń.Nie ulega zatem wątpliwości, że w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy wymagane było złożenie wniosku o - wykraczający powyżej 10 % - wzrost emerytury. Wnioskodawca oświadczył na rozprawie sądowej, że zrozumiał pouczenie niewłaściwie, a mianowicie, iż "ZUS więcej nie może dać", a w Inspektoracie ZUS w Ż. nie uzyskał wyjaśnienia swych wątpliwości. Należy zwrócić uwagę, że przed datą złożenia wniosku uznanego za prawidłowy (akta rentowe) wnioskodawca zgłaszał się co najmniej trzykrotnie do Inspektoratu ZUS w Ż. i - jak oświadczył - nie uzyskał należytej pomocy.W tej sytuacji rzeczą Sądu Wojewódzkiego jest pełne wyjaśnienie okoliczności, czy interwencje wnioskodawcy czynione przed dniem 30 czerwca 1987 r. można uznać za równorzędne ze złożeniem wniosku o wzrost emerytury.Z tych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne o treści sformułowanej w sentencji uchwały.