III UZP 58/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska, S. Szymańska, W. Myga, J. Myślicki (sprawozdawca), S. Perestaj, Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, I. Kaszczyszyn, w sprawie z wniosku Marka P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. o wzrost renty inwalidzkiej po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez skład trzech sędziów Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 15 grudnia 1986 r.:"Czy w sytuacji, gdy osoba pobierająca rentę inwalidzką miała przed dniem 31 grudnia 1982 r. ustalone zatrudnienie w Polsce Ludowej w rozmiarze ponad 20 lat, organ rentowy był obowiązany przyznać z urzędu od dnia 1 stycznia 1983 r. zwiększenie renty inwalidzkiej przewidzianej w art. 35 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.)?"podjął następującą uchwałę i postanowił nadać jej moc zasady prawnej:Wniosek zainteresowanego (art. 125 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) o zwiększenie renty inwalidzkiej z tytułu zatrudnienia w Polsce Ludowej wymagany jest tylko wtedy, gdy na podstawie art. 35 ust. 2 powołanej ustawy renciście przysługiwałby wyższy procent wzrostu.Uzasadnienie faktycznePytanie prawne sformułowane zostało na tle sytuacji, w której na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r. osoba zainteresowana wykazała 29 lat zatrudnienia w Polsce Ludowej, uzyskując z tego tytułu 8% wzrostu podstawy wymiaru renty inwalidzkiej III grupy (0,4 x 20).W decyzji rewaloryzacyjnej wydanej po dniu 1 stycznia 1983 r. organ rentowy ustalił 5% wzrostu podstawy wymiaru tejże renty inwalidzkiej z tytułu zatrudnienia w Polsce Ludowej i poinformował, że "rozpatrzenie i przyznanie" wyższego procentu wzrostu, nastąpi na wniosek osoby zainteresowanej.Załatwiając wniosek w tym przedmiocie organ rentowy uzupełnił wysokość ustalonego po dniu 1 stycznia 1983 r. wzrostu, do pełnych 9%, na 3 miesiące wstecz od wniosku. Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych podzielił to stanowisko powołując się na art. 125 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.Pytanie prawne wiąże się z kwestią ustalania uprawnień do wzrostu renty inwalidzkiej z tytułu zatrudnienia w Polsce Ludowej na tle art. 121 i następnych ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), określających sposób przyznawania emerytury i renty zamiast takich świadczeń pobieranych na podstawie przepisów dotychczasowych, obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r.Zawierający ogólne wskazania w tej mierze art. 121 powołanej ustawy postanawia, że "osobom pobierającym w dniu wejścia w życie ustawy emerytury, renty inwalidzkie i renty rodzinne na podstawie przepisów dotychczasowych przyznaje się - zamiast tych świadczeń - odpowiednie emerytury i renty określone w ustawie przy zastosowaniu zasad określonych w art. 122-125".Na uwagę zasługują dwa sformułowania zawarte w powołanym przepisie. Pierwsze odnosi się do użytego w nim określenia, iż "zamiast" świadczeń dotychczasowych "przyznaje się odpowiednio emerytury i renty określone w ustawie...", co ma ten skutek, że świadczeń dotychczasowych nie przenosi się mechanicznie, lecz poddawane są ze strony organu rentowego procesowi dostosowania do wymagań zawartych w nowej ustawie. Drugie zaś sformułowanie wskazuje, że procesu zamiany świadczeń dokonuje się przy zastosowaniu "zasad" określonych w art. 122-125.Artykuł 122 przewiduje zasady ustalania podstawy wymiaru nowo przyznanych świadczeń, przy czym ust. 4 określa sposób obliczania zwiększenia emerytury lub renty z tytułu okresu zatrudnienia w Polsce Ludowej z uwzględnieniem art. 29 ust. 2, art. 35 ust. 2 i art. 44 ust. 3 ustawy. Wskazuje również sposób zwiększenia wzrostu przysługującego do emerytury na podstawie art. 118 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Artykuł 123 określa zasady związane z podwyżką świadczeń wynikających z różnic między miesięczną kwotą świadczeń ustalonych w myśl art. 122 a miesięczną kwotą świadczeń przysługujących w dniu 31 grudnia 1982 r. Artykuł 124 zaś przewiduje zasady określania najniższej kwoty świadczeń ustalonych w myśl art. 122 i 123.Powołane przepisy art. 122-124 zawierają materialnoprawne przesłanki przyznawania nowych świadczeń zamiast świadczeń dotychczasowych. Natomiast przesłanki procesowe zawarte zostały w art. 125 ustawy, który w ust. 1 postanawia, że przyznanie emerytur i rent określonych w ustawie, zamiast odpowiednich świadczeń przysługujących na podstawie dotychczasowych przepisów, następuje z urzędu, a jeżeli prawo do świadczeń było zawieszone - na wniosek osoby zainteresowanej.W myśl ust. 3 tegoż artykułu "przy przyznawaniu świadczeń, o których mowa w ust. 1, uwzględnia się na wniosek osoby zainteresowanej wzrost emerytury lub renty z tytułu stażu pracy w Polsce Ludowej oraz z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, jeżeli wzrost lub dodatek z tego tytułu nie przysługiwał przed dniem wejścia w życie ustawy lub przysługiwał w innej wysokości".Wykładnia gramatyczna art. 125 ust. 3 ustawy wskazuje, że organ rentowy podejmuje czynności na wniosek w sytuacji, gdy wzrost lub dodatek nie przysługiwał przed dniem 1 stycznia 1983 r. lub przysługiwał w innej wysokości.Na tle sformułowania ostatniego zdania ust. 3 art. 125 ustawy, wyrażającego się w słowach "... lub przysługiwał w innej wysokości", wymaga rozważenia kwestia wysokości wzrostu (dodatku) przyznanego na podstawie dotychczasowych przepisów, który w myśl przepisów obowiązujących po dniu 1 stycznia 1983 r. przysługuje do emerytury lub renty, przy uwzględnieniu zmienionych warunków ustawowych, o których mowa w art. 29 ust. 2, art. 35 ust. 2 i art. 44 ust. 3 (art. 122 ust. 4). Zezwalają one bowiem w niektórych przypadkach na zachowanie takiego procentu wzrostu świadczeń z tytułu stażu pracy w Polsce Ludowej po dniu 1 stycznia 1983 r., jaki był przyznany na podstawie przepisów obowiązujących przed tą datą.Przykładowo: okoliczność, że inwalidzie I grupy przed dniem 1 stycznia 1983 r. przyznano 10% wzrostu podstawy wymiaru renty inwalidzkiej z tytułu stażu pracy w Polsce Ludowej, upoważnia organ rentowy do ustalenia w decyzji rewaloryzacyjnej także 10% wzrostu takiej renty, jeżeli nie pozostawałoby ono w sprzeczności z obowiązującą od dnia 1 stycznia 1983 r. ustawą.Przed dniem 1 stycznia 1983 r. wzrost renty inwalidzkiej przyznawany był za każdy pełny rok ponad 5 lat zatrudnienia w Polsce Ludowej, nie więcej niż za 20 lat. Ustalenie zatem 10% wzrostu przed tą datą oznaczało udowodnienie łącznie co najmniej 25 lat zatrudnienia, co upoważnia do uwzględnienia po dniu 1 stycznia 1983 r. w decyzji rewaloryzacyjnej co najmniej 5% wzrostu renty inwalidzkiej, jeżeli w aktach organu rentowego na dzień 1 stycznia 1983 r. nie było dowodów świadczących o możliwości przyjęcia wyższego wzrostu.Wykazanie 29 lat zatrudnienia w Polsce Ludowej przed dniem 1 stycznia 1983 r. i przyznanie z tego tytułu 8% wzrostu podstawy wymiaru renty inwalidzkiej III grupy upoważnia organ rentowy do przyjęcia w decyzji rewaloryzacyjnej, wydanej po tej dacie, również 8% wzrostu tego świadczenia, albowiem według obowiązującej ustawy procent wzrostu przysługuje za każdy pełny rok zatrudnienia ponad okres wynoszący 20 lat.Ustalenie zaś 6% wzrostu podstawy wymiaru renty inwalidzkiej III grupy przed dniem 1 stycznia 1983 r. z tytułu 20 lat zatrudnienia w Polsce Ludowej (0,4 x 15) nie uzasadnia przyjęcia po tej dacie żadnego procentu wzrostu, ponieważ stosownie do art. 35 ust. 2 ustawy zwiększenie takie przysługuje tylko za okresy ponad 20 lat zatrudnienia w Polsce Ludowej.Przyjęcie wyższego procentu wzrostu ponad ustalony w decyzji na podstawie przepisów dotychczasowych może nastąpić na wniosek osoby zainteresowanej, stosownie do art. 125 ust. 3 w związku z art. 35 ust. 2 obecnej ustawy.W tym stanie rzeczy należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji.