III UZP 24/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN E. Brzeziński. Sędziowie SN: Z. Stypułkowska, J. Myślicki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, w sprawie z wniosku Franciszka W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. o wysokość renty inwalidy wojennego po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach postanowieniem z dnia 20 października 1983 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy przy przeliczeniu renty inwalidy wojennego od dnia 1.X.1982 r., stosując przepis art. 59 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych, można obniżyć polską rentę inwalidy wojennego o kwotę przewyższającą wysokość zaopatrzenia zagranicznego oraz wypłacać świadczenia zbiegowe w łącznej kwocie niższej od świadczenia polskiego, jakie przysługiwałoby bez zbiegu z prawem do świadczenia zagranicznego?"postanowił udzielić odpowiedzi przeczącej.Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 1.V.1983 r. ZUS Oddział w R., powołując się na ustawę z dnia 14 grudnia 1982 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 269), dokonał rewaloryzacji renty inwalidy wojennego, wnioskodawcy Franciszka W., ur. dnia 4.I.1929 r., przyjmując za podstawę jej obliczenia podstawę wymiaru renty ustalonej w 1978 r. w kwocie 4.345 zł. W ten sposób obliczona renta inwalidy wojennego wyniosła kwotę 9471 zł, którą następnie pomniejszono o 1.750 zł, tj. do kwoty 7.721, ponieważ wnioskodawca uprawniony jest do świadczenia o charakterze rentowym z instytucji zagranicznej. Po uwzględnieniu dodatku pielęgnacyjnego w kwocie 2.250 zł, zaopatrzenia z RFN i zredukowaniu renty inwalidzkiej polskiej o 466 zł z tytułu jej zbiegu ze świadczeniem zagranicznym, łączna stwierdzona decyzją renta inwalidzka inwalidy wojennego wyniosła 11.620 zł miesięcznie.Powyższa decyzja zatwierdzona została orzeczeniem Rady Nadzorczej tego Oddziału ZUS z dnia 3.VI.1983 r.W odwołaniu do Sądu wnioskodawca zarzucił nieprawidłowość obliczenia renty inwalidy wojennego, renta jest bowiem o 101 zł miesięcznie niższa od tej, którą by otrzymywał, gdyby nie pobierał zaopatrzenia zagranicznego.W związku z przedstawionym stanem faktycznym Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wystąpił do Sądu Najwyższego, w trybie art. 66 § 1 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych, z pytaniem prawnym wymienionym w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważy, co następuje:Decyzją prawomocną z dnia 30.V.1978 r. organ rentowy ustalił podstawę wymiaru renty inwalidy wojennego wnioskodawcy na kwotę 4.345 zł. Jednocześnie drugą decyzją z tej samej daty, wobec zbiegu prawa wnioskodawcy do zaopatrzenia z RFN, obniżono wysokość renty polskiej o kwotę 466 zł miesięcznie, tj. o połowę (w tym czasie) świadczenia zagranicznego. Obie te kwoty zostały następnie uwzględnione w decyzji organu rentowego z dnia 1.V.1983 r.Jak wynika z akt sprawy, wnioskodawca podczas działań wojennych, wezwany przez władze wojskowe do przeładowywania amunicji, w dniu 13.III.1945 r. został ranny, doznając uszkodzenia prawej dłoni, która orzeczeniem Inwalidzkiej Komisji Rewizyjno-Lekarskiej przy Starostwie w Pszczynie z dnia 28.IV.1949 r. uznane zostało za powodujące 40% utraty zdolności zarobkowej "w związku ze służbą". Następnie zaś orzeczeniem Obwodowej KIZ z dnia 8.III.1960 r. wnioskodawca uznany został za inwalidę III grupy "w związku ze służbą wojskową".Powyższe okoliczności uzasadniały zastosowanie przepisu przejściowego art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (tekst jedn.: Dz. U. z 1983 r. Nr 13, poz. 68), inwalidztwo wojenne wnioskodawcy bowiem powstało w okolicznościach innych aniżeli określone w art. 6 ustawy.Wątpliwości Sądu Okręgowego ujawniły się na tle sytuacji wynikającej z ust. 2 art. 59 ustawy, który zobowiązuje do zmniejszenia renty inwalidy wojennego o 1.750 zł miesięcznie, jeżeli osoba uprawniona do polskiej renty inwalidy wojennego także jest uprawniona z tytułu inwalidztwa do świadczeń o charakterze rentowym z instytucji zagranicznej.Jednocześnie w przepisie tym in fine zaznaczono, że powyższe zmniejszenie renty jest niezależne od zmniejszenia wynikającego z przepisów o zbiegu uprawnień rentowych.W brzmieniu obowiązującym do dnia 31.XII.1982 r. ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin w art. 65 ust. 1 w sprawach nie unormowanych w tej ustawie odwoływała się m.in. do art. 78 ust. 3 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 ze zm.), na podstawie którego wydane zostało rozporządzenie Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 12 grudnia 1979 r. w sprawie okresów zatrudnienia na obszarze Państwa Polskiego i za granicą oraz zasad udzielania świadczeń rentowych z tytułu tego zatrudnienia (Dz. U. Nr 29, poz. 174). Uregulowało ono m.in. kwestię zasad wypłaty emerytury lub renty polskiej w razie jej zbiegu z prawem do świadczeń o charakterze rentowym z instytucji zagranicznej.Z dniem 1.I.1983 r. weszła w życie ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 269), która w dotychczasowym art. 65 pominęła powołanie się na przepisy regulujące zasady wypłaty świadczeń polskich w razie ich zbiegu ze świadczeniami o charakterze rentowym z instytucji ubezpieczeniowej zagranicznej. Z tego powodu w art. 64 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. w brzmieniu tekstu jednolitego (Dz. U. z 1983 r. Nr 13, poz. 68), który w sprawach nie uregulowanych w tej ustawie odwołuje się do ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267), został opuszczony przepis art. 73 tej ostatniej ustawy, zawierający delegację dla Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych do określenia w drodze rozporządzenia zasad wypłacania świadczeń osobie uprawnionej jednocześnie do świadczeń o charakterze rentowym z instytucji zagranicznej. Przepis ten swą treścią odpowiada art. 78 ust. 3 ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym.Zarysowanej luki w konstrukcji normatywnej ustawy w obecnym brzmieniu nie wypełnia art. 56 ust. 4, przepis ten bowiem odwołuje się do ustawy o z.e.p. w sprawach dotyczących postępowania o ustalenie prawa do świadczeń oraz ich wypłaty, tj. nie do sytuacji uwzględnianej w art. 73, lecz uregulowanej w dziale VI ustawy, obejmującym art. 88 - art. 112.Kwestii tej nie normuje także przepis art. 54 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin odnoszący się wyłącznie do przypadków zbiegu prawa do świadczeń z polskiego systemu ubezpieczenia społecznego. Z drugiej zaś strony mający zastosowanie w niniejszej sprawie art. 59 ustawy w ust. 2 - jak to już poprzednio zaznaczono - postanawia, że obniżenie renty inwalidy wojennego o 1.750 zł nie ma wpływu na jej zmniejszenie wynikające z przepisów o zbiegu uprawnień rentowych. Wykładnia gramatyczna i logiczna tego przepisu prowadzi do wniosku, że fakt posiadania uprawnień do renty inwalidy wojennego oraz prawa do świadczeń o charakterze rentowym z instytucji zagranicznej z tytułu inwalidztwa wywołuje zbieg uprawnień, który z woli ustawodawcy skutkuje dwukrotne zmniejszenie renty polskiej - o 1.750 zł, a następnie o taką kwotę, jaka jest przewidziana w szczególnych przepisach regulujących zasady wypłaty świadczeń polskich w razie ich zbiegu ze świadczeniami zagranicznymi.Brak zatem w art. 64 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin odesłania do odpowiednich przepisów w omawianym przedmiocie nie może przesłaniać intencji ustawodawcy wyraźnie eksponowanej w ust. 2 art. 59 ustawy, której nie sposób inaczej rozumieć jak odniesienia do obowiązującego nadal rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 12 grudnia 1979 r. uzasadniającego stosownie do § 7 ust. 1 pkt 3 zmniejszenie renty inwalidy wojennego o połowę świadczenia pobieranego przez wnioskodawcę z instytucji zagranicznej.W następstwie zmian wprowadzonych do ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin od dnia 1.I.1983 r. nowelą z dnia 14 grudnia 1982 r. podwyższono z dotychczasowych 350 zł do 1.750 zł (art. 1 pkt 27) kwotę, o którą w myśl art. 59 ust. 2 ustawy została zmniejszona renta inwalidy wojennego, wskutek czego po zastosowaniu dalszego obniżenia renty o 466 zł na podstawie pkt 3 ust. 1 § 7 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 12 grudnia 1979 r. podlegająca wypłacie na rzecz wnioskodawcy kwota renty, pomimo zastosowania współczynnika rewaloryzacyjnego, wyniosła nie przewidziane w treści powołanego przepisu rozporządzenia zaniżenie renty inwalidy wojennego do poziomu, który łącznie ze świadczeniem zagranicznym nie sięga pełnej kwoty renty polskiej. Sytuacja taka została przewidziana w pkt 2 ust. 1 § 7 rozporządzenia w odniesieniu do obliczenia świadczenia polskiego w wysokości "częściowej". W tym przypadku, w razie gdy świadczenie polskie łącznie ze świadczeniem zagranicznym wynosi mniej aniżeli pełne świadczenie polskie, dokonuje się wypłaty "wyrównania" do pełnej kwoty świadczenia polskiego.Analogiczną myśl, choć w odniesieniu do sytuacji związanej z rewaloryzacją, która zastosowana została również wobec renty wnioskodawcy, wyraża ust. 5 art. 2 noweli z dnia 14 grudnia 1982 r. zastrzegający, iż kwota renty nie może być niższa od kwoty renty przysługującej w dniu wejścia w życie tej ustawy, łącznie z pobieranymi rekompensatami z tytułu podwyżek cen.Wykładnia celowościowa powołanych przepisów wskazuje, że intencją ustawodawcy jest zachowanie świadczeń w wysokości nie niższej od kwoty ustalonej przed dokonaniem czynności przewidzianych przepisami. Jeżeli więc przy zastosowaniu przepisu pkt 3 ust. 1 § 7 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 12 grudnia 1979 r. okazuje się, że renta inwalidy wojennego wnioskodawcy, łącznie ze świadczeniem o charakterze rentowym z RFN, wynosi poniżej kwoty pełnej renty inwalidy wojennego, istnieją uzasadnione podstawy do uzupełnienia renty zmniejszonej na podstawie powołanego przepisu do jej pełnej wysokości.Kierując się powyższymi względami, Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.