II URN 82/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN B. Błachowska.Sędziowie SN: J. Myślicki (sprawozdawca), S. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Pawła P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w T.G. o podstawę wymiaru renty inwalidy wojennego na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 11 października 1983 r.uchylił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie wnioskodawcy od orzeczenia Rady Nadzorczej Oddziału ZUS w T.G. z dnia 23 czerwca 1983 r.Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 1 maja 1983 r. Oddział ZUS w T.G., zatwierdzoną orzeczeniem Rady Nadzorczej tegoż Oddziału z dnia 23 czerwca 1983 r., ustalono uprawnienia wnioskodawcy Pawła P., ur. 24 czerwca 1918 r., do renty inwalidy wojennego, przyjmując za podstawę jej wymiaru kwotę 7.500 zł, którą zmniejszono o kwotę 1.750 zł, a następnie pomniejszono ją o dalszą kwotę w wysokości 465,50 zł, ponieważ wnioskodawca jest uprawniony także do świadczeń o charakterze rentowym z instytucji zagranicznej. Obliczona w ten sposób renta, łącznie z powyższym świadczeniem zagranicznym, wyniosła ostatecznie 5.284 zł 50 gr miesięcznie.W odwołaniu do Sądu wnioskodawca zakwestionował dwukrotne obniżenie świadczenia.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyrokiem z dnia 11 października 1983 r. zmienił zaskarżone orzeczenie oraz decyzję organu rentowego w ten sposób, że podstawa wymiaru renty inwalidy wojennego z dniem 1 października 1982 r. wynosi 9.000 zł.Sąd wyraził pogląd, że przepis art. 59 znowelizowanej ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin jest przepisem szczególnym, odnoszącym się do pewnej, ściśle określonej grupy inwalidów z następstw działań wojennych, zawierających odmienne od ogólnych zasad unormowanie wysokości renty przez zastosowanie obniżki świadczenia rentowego o określoną kwotę. Mówi przy tym o zastosowaniu tego zmniejszenia u osoby, która uprawniona jest do zaopatrzenia inwalidzkiego z instytucji zagranicznej, i to "niezależnie od zmniejszenia wynikającego z przepisów o zbiegu uprawnień rentowych", co należy tłumaczyć w ten sposób, że w zastosowanie wchodzą ponadto zmniejszenia przewidziane w rozporządzeniu MPPiSS z dnia 12 grudnia 1979 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 174) przy zbiegu świadczeń polskich i zagranicznych.Ten szczególny charakter unormowania pozwala rozumieć, że przepis powyższy samodzielnie reguluje kwestię wysokości świadczenia przy jego zbiegu ze świadczeniem rentowym zagranicznym i w grę nie mogą już wchodzić żadne inne przepisy przewidujące obniżkę świadczenia.W konsekwencji, zdaniem Sądu, nie można do odwołującego stosować dodatkowego jeszcze obniżenia renty inwalidy wojennego przez obliczenie jej od podstawy wymiaru w kwocie 7.500 zł, w sytuacji gdy rencista będący inwalidą II grupy nie pozostaje w zatrudnieniu.Dla takiego rencisty powinna być przyjęta korzystniejsza podstawa wymiaru w kwocie 9.000 zł.Ograniczenie zaś do kwoty 7.500 zł przewidziane przepisem art. 11 ust. 1 pkt 1 powinno mieć miejsce jedynie w przypadku zbiegu uprawnień do dwóch świadczeń rentowych polskich.W rewizji nadzwyczajnej (złożonej 8 maja 1985 r.) Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych zarzucając rażące naruszenie prawa, a zwłaszcza art. 55 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych, art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz interesu PRL - wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania wnioskodawcy od orzeczenia Rady Nadzorczej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według ustaleń Okręgowego Sądu wnioskodawca ma uprawnienia do świadczeń z tytułu inwalidztwa w związku z działaniami wojennymi, nabyte przed wejściem w życie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, z instytucji ubezpieczeniowej polskiej oraz do świadczeń o charakterze rentowym z instytucji zagranicznej (RFN). Za podstawę wymiaru polskiej renty inwalidy wojennego przyjęto kwotę 7.500 zł, stosownie do art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy, który przewiduje tę wysokość podstawy wymiaru w razie, gdy inwalida jednocześnie otrzymuje emeryturę lub rentę z innego tytułu albo osiąga wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia lub dochód z innych źródeł. Kwota natomiast 9.000 zł przewidziana w art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy stanowi podstawę wymiaru w przypadku, gdy inwalida nie otrzymuje emerytury lub renty z innego tytułu i nie osiąga wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia lub dochodu z innych źródeł.Różnica zatem w wysokości obu wymienionych kwot podstawy wymiaru uzależniona jest od osiągania przez inwalidę w zbiegu z rentą z ustawy, także innego świadczenia emerytalno-rentowego lub (w ogólności) innego dochodu. Przyjęcie za podstawę wymiaru kwoty 7.500 zł stanowi nie "obniżenie" renty - jak to sugeruje Okręgowy Sąd - lecz jej wstępne ustalenie od jej kwoty.Natomiast zmniejszenie już ustalonej renty inwalidy wojennego, i to dwukrotnie, przewiduje mający zastosowanie w rozpatrywanej sprawie art. 59 ust. 2 omawianej ustawy. Przepis ten nakazuje zmniejszenie renty inwalidy wojennego (o którym mowa w art. 59 ust. 1) o 1.750 zł miesięcznie w przypadku, gdy jest on uprawniony z tytułu inwalidztwa do świadczeń o charakterze rentowym z instytucji zagranicznej, przy czym zmniejszenie to jest niezależne od zmniejszenia wynikającego z przepisu o zbiegu uprawnień rentowych. Analogiczny przepis zawarty był w art. 60 ust. 2 ustawy w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 1982 r. Z tą jedynie różnicą, że przewidywał wówczas zmniejszenie renty o 350 zł miesięcznie. Z dniem 1 stycznia 1983 r. weszła w życie ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 269), która podwyższyła tę kwotę do 1.750 zł (art. 1 pkt 2).Fakt posiadania uprawnień do renty inwalidy wojennego oraz prawa do świadczeń o charakterze rentowym z instytucji zagranicznej (z tytułu inwalidztwa) wywołuje opisane wyżej zmniejszenie renty niezależnie od sytuacji przewidzianej w art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy, gdy za podstawę wymiaru renty przyjęto kwotę 7.500 zł. Nie ma przy tym znaczenia, skąd pochodzą zbiegające się, wymienione w tym przepisie, przychody, okoliczność bowiem taka przez ustawodawcę nie została wzięta pod uwagę. Wobec tego należy przyjąć że przewidziana w art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 13, poz. 68) kwota 7.500 zł stanowi podstawę wymiaru renty inwalidy wojennego w razie jej zbiegu z emeryturą lub rentą z innego tytułu albo z wynagrodzeniem z tytułu zatrudnienia lub z dochodem z innych źródeł - będącymi należnościami zarówno polskimi, jak i zagranicznymi.W tej sytuacji nie znajduje uzasadnienia w powołanych przepisach pogląd Okręgowego Sądu, że przyjęcie za podstawę wymiaru renty kwoty 7.500 zł jest w powiązaniu z art. 59 ust. 2 ustawy równoznaczne z trzykrotnym zmniejszeniem renty inwalidy wojennego i że przyjęcie za podstawę wymiaru tej kwoty powinno odnosić się wyłącznie do przypadku zbiegu "dwóch świadczeń rentowych polskich".Dane z akt wskazują, że renta wnioskodawcy została zmniejszona miesięcznie o 1.750 zł oraz o 465,50 zł. Ta ostatnia kwota pozostaje w związku ze zbiegiem świadczenia polskiego ze świadczeniem o charakterze rentowym z instytucji zagranicznej.Podwyższając podstawę wymiaru renty inwalidy wojennego wnioskodawcy z kwoty 7.500 zł do kwoty 9.000 zł okręgowy Sąd w rażący sposób naruszył powołane przepisy i tym samym naruszył też interes PRL, co uzasadnia rozpoznanie rewizji nadzwyczajnej, pomimo wniesienia jej po upływie terminu zakreślonego art. 421 § 2 k.p.c.Kierując się powyższymi względami należało orzec jak w sentencji (art. 422 § 1 k.p.c. w związku z art. 83 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych i art. 277 k.p.).