II URN 21/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Perestaj (sprawozdawca). Sędziowie: J. Knap, T. Kasiński.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Jana L. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w K. o wysokość podstawy wymiaru renty inwalidzkiej na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od orzeczenia Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 18 lipca 1975 r.uchylił zaskarżony wyrok oraz orzeczenie Rady Nadzorczej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w Krakowie z dnia 8 maja 1975 r. i zmieniając decyzję zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w Krakowie z dnia 15 kwietnia 1975 r. znak Rp 464081 ustalił, że podstawą wymiaru renty inwalidzkiej przysługującej wnioskodawcy od dnia 14.I.1975 r. jest kwota 5.012 zł.Uzasadnienie faktyczneJan L., ur. w 1919 r., zatrudniony był ostatnio od dnia 18.VII.1957 r. do dnia 14.VII.1974 r. w Zakładach (...) w K., przy czym w okresach od dnia 6.XI.1971 r. do dnia 8.V.1972 r. i od dnia 15.VII.1974 r. do dnia 12.I.1975 r. pobierał zasiłki chorobowe z tytułu niezdolności do pracy.W pierwszym okresie pobierania zasiłków chorobowych Jan L. zgłosił wniosek o przyznanie mu renty inwalidzkiej.Decyzją z dnia 25.IV.1972 r. organ rentowy przyznał Janowi L. rentę inwalidzką od dnia 9.V.1972 r. (tj. od ustania prawa do zasiłków chorobowych) według III grupy inwalidów obliczonej od podstawy wymiaru w kwocie 3.598,33 zł, jako przeciętnej zarobków z ostatnich 12 miesięcy, tj. z okresu od dnia 1.IX.1970 r. do dnia 30.IX.1971 r.Prawo do tej renty zostało jednak zawieszone, albowiem Jan L. pozostawał nadal w zatrudnieniu w tym samym zakładzie pracy.W dniu 6.IX.1974 r., tj. w drugim okresie pobierania zasiłków chorobowych, Jan L. zgłosił nowy wniosek o przyznanie mu renty inwalidzkiej.Decyzją z dnia 28.X.1974 r. organ rentowy przyznał mu rentę inwalidzką według III grupy inwalidów od dnia 6.VI.1974 r., ustalając jej wysokość od podstawy wymiaru w kwocie 5.012 zł, jako przeciętnej zarobków z okresu od dnia 1.IV.1973 r. do dnia 30.VI.1974 r., tj. z okresu ostatnich 12 miesięcy dalszego zatrudnienia. Decyzją z dnia 26.II.1975 r. organ rentowy podwyższył wymienionemu rentę od dnia 31.XII.1974 r. do wysokości określonej dla inwalidów II grupy.Następnie jednak decyzjami z dnia 15.IV.1975 r. organ rentowy unieważnił decyzję z dnia 28.X.1974 r. oraz z dnia 26.II.1975 r. i ustalił wysokość renty inwalidzkiej od podstawy wymiaru w kwocie 3.598,33 zł, ustalonej decyzją z dnia 25.IV.1972 r.Tę ostatnią decyzję zatwierdziła rada Nadzorcza Oddziału ZUS orzeczeniem z dnia 8.V.1975 r.Odwołanie wnioskodawcy od tego orzeczenia oddalone zostało wyrokiem Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18.VII.1975 r., który wyraził pogląd, iż Jan L. nie spełnia warunków określonych w art. 70 ustawy o p.z.e., albowiem po przyznaniu renty w 1972 r. nie przepracował co najmniej 5 lat, nie było więc podstawy prawnej do ustalenia nowej podstawy wymiaru renty.Od powyższego wyroku w dniu 15.III.1976 r. Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wniósł rewizję nadzwyczajną, zarzucając temuż wyrokowi rażące naruszenie przepisów § 13 ust. 1 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 19 sierpnia 1968 r. w sprawie obliczania podstawy wymiaru emerytury lub renty, zasiłków z ubezpieczenia na wypadek choroby i macierzyństwa oraz składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 35, poz. 246 i z 1972 r. Nr 27, poz. 196), a w związku z tym interesu Państwa Ludowego, i na podstawie art. 9 i 24 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 1962 r. Nr 11, poz. 54 i z 1974 r. Nr 39, poz. 231) wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie, że Janowi L. przysługuje od dnia 14.I.1975 r. renta inwalidzka w wysokości obliczonej od podstawy wymiaru renty w kwocie 5.012 zł.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.Skarżący zasadnie zarzuca, że wymienione organy i Sąd Pracy, przyjmując, iż Jan L. nie ma prawa do domagania się ustalenia podstawy wymiaru renty, opierając się na zarobkach osiąganych po dniu 30.IX.1972 r. z powodu niespełnienia wymogów określonych w art. 70 ustawy o p.z.e., przeoczył treść przepisów art. 17 ust. 1 pkt 1 wymienionej ustawy i § 13 ust. 1 wymienionego wyżej rozporządzenia z dnia 19 sierpnia 1968 r.Przepis art. 17 ust. 1 pkt 1 wspomnianej ustawy ustala ogólną zasadę, że podstawę wymiaru emerytury lub renty stanowi przeciętny miesięczny zarobek z okresu ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia (jeżeli pracownik nie żąda przyjęcia zarobków z innych 24 miesięcy zatrudnienia - ust. 1 pkt 2 tego art.).Przepis § 13 ust. 1 powyższego rozporządzenia określa bliżej sposób liczenia okresu ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia.W myśl tego przepisu:1) jeżeli w chwili zgłoszenia wniosku o przyznanie emerytury lub renty pracownik nie pozostaje już w zatrudnieniu - okres ostatnich 12 miesięcy liczy się wstecz od miesiąca, w którym ustało ostatnie zatrudnienie;2) jeżeli w chwili zgłoszenia wniosku o przyznanie powyższych świadczeń zatrudnienie trwa nadal - okres ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia liczy się wstecz:a) od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę, albob) od miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje prawo do pobierania emerytury lub renty wskazanego przez pracownika.Przepis § 13 ust. 1 rozporządzenia rozwija zatem określoną w art. 17 ust. 1 ustawy o p.z.e. zasadę, że do obliczenia podstawy wymiaru emerytury lub renty przyjmuje się zawsze zarobki z ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia, bez względu na datę zgłoszenia wniosku o dane świadczenie.W myśl tego przepisu pracownik może wystąpić o uwzględnienie w podstawie wymiaru emerytury lub renty również zarobków osiągniętych po zgłoszeniu wniosku o te świadczenia, aż do miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje prawo do pobierania danego świadczenia. Chodziło tu w szczególności o uwzględnienie przypadków, gdy pracownik zgłaszający wniosek jeszcze w czasie trwania zatrudnienia w ostatnich miesiącach przed ustaniem zatrudnienia osiąga wyższe zarobki, które korzystnie wpływałyby na wysokość podstawy wymiaru. Pracownik, który nie pobierał emerytury lub renty wskutek zawieszenia jej z powodu dalszego wykonywania zatrudnienia, może zatem wystąpić o przyjęcie tych dalszych zarobków do obliczenia podstawy wymiaru nawet po przyznaniu mu danego świadczenia.Powołany przepis bowiem nie wymaga, aby wskazanie tego późniejszego okresu zarobkowania nastąpiło równocześnie ze zgłoszeniem wniosku o świadczenie lub aby wskazanie to nastąpiło najpóźniej do dnia wydania decyzji przyznającej emeryturę lub rentę.Niezależnie od przytoczonej wykładni językowej, takie rozumienie wymienionych przepisów prawa uzasadniają również ważne względy społeczne. Aktywizacja zatrudniania inwalidów nie tylko pozwala na wykorzystanie nabytych przez nich kwalifikacji produkcyjnych lub usługowych, ale stanowi również ważny środek rehabilitacji, wpływający na poprawę stanu ich zdrowia. Wskazują na to przepisy art. 62 ustawy o p.z.e. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 maja 1967 r. w sprawie planowego zatrudniania inwalidów (Dz. U. Nr 20, poz. 88).Pracownik zatrudniony w chwili składania wniosku o rentę z reguły nie posiada wiadomości, do jakiego czasu stan jego zdrowia umożliwi mu dalszą pracę oraz ewentualne osiąganie wyższych zarobków.Interes społeczny i pracownika przemawiają za tym, aby przez okres jak najdłuższy pozostawał on w zatrudnieniu i czerpał środki utrzymania z pracy. Z tego punktu widzenia niezrozumiałe byłoby, dlaczego zatrudnienie pracownika po złożeniu wniosku o rentę miałoby stwarzać dla niego sytuację mniej korzystną od tej., w jakiej znajdują się inni pracownicy, którzy wniosków uprzednio nie składali.Odmienna wykładnia prowadziłaby w praktyce do odstępstwa od zasady wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o p.z.e., iż podstawę wymiaru emerytury lub renty stanowi przeciętny zarobek z ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia.Należy podkreślić, że § 13 ust. 1 wymienionego wyżej rozporządzenia miał niewątpliwie również na uwadze przepisy art. 86 ustawy o p.z.e. oraz § 4 ust. 2 i 4 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 12 grudnia 1968 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalne i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 48, poz. 347), dotyczące zgłoszenia wniosków o świadczenie przez zakłady pracy jeszcze w czasie zatrudniania pracownika.Uzasadniony jest więc wniosek rewizji nadzwyczajnej, gdyż wskutek błędnego zastosowania przepisów prawa wnioskodawcy przyznano znacznie niższe świadczenie od przysługującego mu. Dlatego należało uchylić zaskarżony wyrok oraz orzeczenie Rady Nadzorczej, zmienić decyzję organu rentowego i ustalić podstawę wymiaru renty inwalidzkiej przy uwzględnieniu zarobków wnioskodawcy z ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia.Upływ 6-miesięcznego terminu od uprawomocnienia się wyroku Sądu Pracy nie stoi na przeszkodzie uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej, pozbawienie bowiem rencisty należnego mu świadczenia narusza również interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art.422 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.