II URN 85/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Brzeziński, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Jerzego W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o wzrost emerytury na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie z dnia 11 sierpnia 1983 r.uchylił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie Jerzego W. od orzeczenia Rady Nadzorczej Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie z dnia 22 czerwca 1983 r.Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 9.III.1981 r. Oddział ZUS w Olsztynie przyznał Jerzemu W. rentę inwalidzką III grupy, a następnie decyzją z dnia 25.XI.1982 r. - wcześniejszą emeryturę. Dnia 12.III.1983 r. Jerzy W. zgłosił wniosek o przyznanie wzrostu renty inwalidzkiej z tytułu pracy w I kategorii zatrudnienia, a następnie wzrostu emerytury. Wnioskodawca powołał się na § 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43). Do wniosku dołączył zaświadczenie zakładu pracy o wykonywaniu pracy zaliczonej do I kategorii zatrudnienia w okresie od dnia 24.XI.1969 r. do dnia 30.III.1981 r.Decyzją z dnia 26.V.1983 r. organ rentowy załatwił powyższy wniosek odmownie ze względu na to, że wnioskodawca wykazał się zatrudnieniem w szczególnych warunkach w ciągu 11 lat, 4 miesięcy i 7 dni zamiast wymaganych 15 lat takiego zatrudnienia (§ 16 zarządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.).Decyzję tę zatwierdziła Rada Nadzorcza Oddziału ZUS orzeczeniem z dnia 22.VI.1984 r.Po rozpoznaniu odwołania Jerzego W. Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie zaskarżonym wyrokiem zmienił orzeczenie Rady Nadzorczej Oddziału ZUS i poprzedzającą go decyzję Oddziału w ten sposób, iż przyznał wnioskodawcy "wzrost emerytury o 15% podstawy jej wymiaru z tytułu pracy zaliczonej do I kategorii zatrudnienia od dnia 12.XII.1982 r.".Sąd stwierdził, że wnioskodawca - zgodnie z § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 maja 1979 r. w sprawie pierwszej kategorii zatrudnienia (Dz. U. Nr 13, poz. 86 ze zm.) - miał prawo do wzrostu renty inwalidzkiej. Dlatego stosownie do § 20 powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1982 r. ma on prawo do wzrostu pobieranej emerytury mimo braku 15 lat zatrudnienia według I kategorii.W rewizji nadzwyczajnej Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych wnosi o uchylenie wyroku Okręgowego Sądu i oddalenie odwołania Jerzego W. od orzeczenia Rady Nadzorczej Oddziału ZUS w Olsztynie z dnia 22.VI.1983 r. W rewizji nadzwyczajnej zarzucono rażące naruszenie prawa, w szczególności art. 55 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) w związku z § 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Rewidujący m.in. podnosi, że wnioskodawca nie spełnia wymagania przewidzianego w § 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. do przyznania wzrostu emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach, ponieważ nie ma 15-letniego okresu takiej pracy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wnioskodawca - mimo sformułowania w sposób nieprecyzyjny swego roszczenia - we wniosku z dnia 12.III.1983 r. dochodził przyznania wzrostu emerytury; potwierdził to na rozprawie przed Sądem Najwyższym.Uwzględnienie roszczenia wnioskodawcy mogłoby mieć miejsce tylko w sytuacji, gdyby legitymował się on pracą w szczególnych warunkach (określoną dotychczas jako praca według I kategorii zatrudnienia) co najmniej przez 15 lat, a to ze względu na wymaganie § 16 powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. W sprawie zaś jest poza sporem, że wnioskodawca nie ma 15-letniego okresu takiej pracy, gdyż przebył w takim zatrudnieniu tylko 11 lat, 4 miesiące i 7 dni.Błędne jest stanowisko Okręgowego Sądu, że wnioskodawca nabył prawo do wzrostu emerytury na podstawie § 20 tego rozporządzenia, ponieważ - zdaniem Sądu - miał prawo do wzrostu renty inwalidzkiej stosownie do § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 maja 1979 r. w sprawie pierwszej kategorii zatrudnienia (Dz. U. Nr 13, poz. 86; zm.: Dz. U. z 1981 r. Nr 32, poz. 186).Przepis § 20 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., które weszło w życie z dniem 1.I.1983 r. stanowi, że osoba, która nabyła uprawnienie do zwiększenia emerytury lub renty inwalidzkiej na podstawie przepisów dotychczasowych, zachowuje to uprawnienie, przy czym zamiast dotychczasowego zwiększenia przyznaje się jej wzrost emerytury lub renty inwalidzkiej w wysokości wynikającej z tego rozporządzenia.Przepis ten więc normuje sytuację osób, które nabyły prawo do zwiększenia emerytury bądź renty inwalidzkiej w myśl dotychczasowych przepisów, i wyraźnie rozróżnia osoby, które nabyły prawo do zwiększenia emerytury, i osoby, które nabyły prawo do zwiększenia renty inwalidzkiej.. W przepisie tym nie utożsamiono tych osób. Wynika to stąd, iż pod rządami ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 ze zm.), obowiązującej do dnia 31.XII.1982 r., tylko pewne grupy pracowników wykonujących prace zaliczone do I kategorii zatrudnienia miały prawo do zwiększenia emerytury w formie jej podwyżki o kwotę stanowiącą określony procent emerytury (art. 22 ust. 3, art. 56), bądź w formie dodatku do emerytury, jak nauczyciele.Z mocy szczególnych przepisów zwiększenie emerytury w formie dodatku przysługiwało jednak także z tytułu wykonywania pewnych rodzajów pracy, uznanej obecnie za pracę w szczególnym charakterze. Przykładowo do dodatku do emerytury mieli prawo dziennikarze, funkcjonariusze pożarnictwa, pracownicy wykonujący działalność twórczą lub artystyczną.Pracownicy wykonujący prace zaliczone do I kategorii zatrudnienia, w tym prace w warunkach szkodliwych dla zdrowia (art. 11 ust. 2 pkt 2 ustawy o p.z.e.), dochodzący emerytury z ustawy o p.z.e, którym nie przysługiwało zwiększenie emerytury w formie jej podwyżki lub dodatku, mieli tylko prawo do otrzymania emerytury przy obniżonym wieku aniżeli powszechnie obowiązujący (art. 21 ust. 1 ustawy o p.z.e. w związku z § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 maja 1979 r.).Natomiast jeżeli chodzi o rentę inwalidzką, to wszyscy pracownicy wykonujące prace zaliczone do I kategorii zatrudnienia mieli prawo do wzrostu renty inwalidzkiej (art. 23 ust. 3 ustawy o p.z.e. w związku z § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 maja 1979 r.).Wzrost emerytury na podstawie § 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43) zatem przysługuje tylko tym osobom, które nabyły uprawnienia do zwiększenia emerytury według przepisów dotychczasowych. Zwiększenie takie miało mieć formę podwyżki emerytury lub dodatku do niej. W przepisie tym zagwarantowano takim osobom zachowanie nabytego uprawnienia i przyznanie w jego miejsce wzrostu emerytury w wysokości określonej w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.Należy jednak zaznaczyć, że jeżeli chodzi o uprawnienie w tym zakresie nauczycieli, nauczycieli akademickich i innych pracowników naukowo-badawczych oraz pracowników naukowych, to tę kwestię regulują odrębne przepisy (art. 53 ust. 4 ustawy o z.e.p.).Natomiast w przypadku osób, które z tytułu wykonywanego zatrudnienia nie były uprawnione do zwiększenia emerytury według przepisów dotychczasowych, tak jak wnioskodawca, ich roszczenia o przyznanie wzrostu emerytury podlegają ocenie według przepisów obowiązujących. Takie osoby powinny - stosownie do § 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. - wykazać się 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.Dla przyznania wzrostu emerytury dla takiej osoby nie ma zatem znaczenia fakt, czy nabyła ona uprawnienie do zwiększenia renty inwalidzkiej na podstawie przepisów dotychczasowych. Osobie takiej bowiem może przysługiwać prawo do wzrostu renty inwalidzkiej, jeżeli spełniała ona wymagania § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 maja 1979 r., natomiast może ona nie mieć prawa do wzrostu emerytury, jeżeli nie legitymuje się 15-letnim okresem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze. Do przyznania bowiem wzrostu renty inwalidzkiej z tytułu wykonywania pracy według I kategorii zatrudnienia stosownie do przepisów dotychczasowych wystarczało wykazanie się zaledwie 5-letnim okresem takiej pracy w określonych 10-leciu.W niniejszej sprawie niesporne jest, że wnioskodawca nie przebywał w zatrudnieniu w szczególnych warunkach 15 lat. Przyznanie mu zatem przez Okręgowy Sąd wzrostu emerytury nastąpiło z rażącym naruszeniem art. 54 i art. 55 ustawy o z.e.p. w związku z § 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Powoduje to uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania Jerzego W. od orzeczenia Rady Nadzorczej Oddziału ZUS w Olsztynie z dnia 22.VI.1983 r. (art. 422 § 1 k.p.c. w związku z art. 83 ustawy z dnia 24 października 1984 r. o o.s.p. i u.s.).Uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej nie stoi na przeszkodzie upływ sześciomiesięcznego terminu, określonego w art. 421 § 2 k.p.c. Na skutek przyznania zaskarżonym wyrokiem nienależnego wnioskodawcy wzrostu emerytury doszło do jej zwiększenia o kwotę 1.512 zł, co doprowadziło do nieuzasadnionego obciążenia funduszów społecznych, zwłaszcza że chodzi o świadczenie powtarzające się. Z tych powodów zaskarżony wyrok narusza także interes PRL.