III UZP 18/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Grymaszewski (sprawozdawca).Sędziowie SN: A. Szczurzewski, G. Szymańska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Trautsolta, w sprawie z wniosku Zbigniewa R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w N. o wzrost emerytury z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie postanowieniem z dnia 17 stycznia 1985 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy w świetle art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) podlega wliczeniu do okresu zatrudnienia w budownictwie lub przemyśle materiałów budowlanych, o którym mowa w § 18 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43), okres zawodowej służby wojskowej?"podjął następującą uchwałę:Okres zawodowej służby wojskowej nie podlega wliczeniu do okresu pracy w budownictwie lub przemyśle materiałów budowlanych, o którym mowa w § 18 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43).Uzasadnienie faktyczneZbigniew R. uprawniony do emerytury od dnia 1 września 1982 r. zgłosił 15 maja 1984 r. wniosek o przyznanie wzrostu emerytury w wysokości 15% podstawy jej wymiaru, powołując się na zaświadczenie Wojskowej Komendy Uzupełnień w N. o pełnieniu służby wojskowej od 10 września 1950 r. do 5 grudnia 1955 r. oraz na zaświadczenie Kombinatu Budowlanego w N. o zatrudnieniu od 1 stycznia 1956 r. do 10 lutego 1978 r. na stanowiskach majstra i kierownika budowy zakładu produkcji pomocniczej, które są wymienione w dziale III pkt 3 załącznika do zarządzenia nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 1 sierpnia 1983 r. w sprawie wykazu stanowisk pracy w zakładach pracy nadzorowanych przez Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę oraz do wzrostu emerytury lub renty (Dz. Urz. MBiPMB Nr 3, poz. 6).Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w N., decyzją z dnia 22 czerwca 1984 r. przyznał wnioskodawcy od 1 stycznia 1983 r. żądany wzrost emerytury w wysokości 10% podstawy jej wymiaru z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach.Na skutek wniesionego odwołania Rada Nadzorcza Oddziału ZUS w N. orzeczeniem z dnia 24 października 1984 r. zmieniła zaskarżoną decyzję organu rentowego i przyznała wnioskodawcy prawo do 15% wzrostu podstawy wymiaru emerytury uznając, że skoro wnioskodawca łącznie ze służbą wojskową ma 27 lat zatrudnienia w szczególnym charakterze nabył prawo do 15% wzrostu.W odwołaniu pozwany Zakład podnosząc, że w budownictwie zainteresowany pracował 22 lata podczas, gdy zgodnie z § 18 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. (Dz. U. Nr 8, poz. 43) pracownik może się ubiegać o wzrost emerytury w wysokości 15% podstawy jej wymiaru, jeżeli wykonywał przez okres co najmniej 25 lat prace w budownictwie lub przemyśle materiałów budowlanych, wnosił o zmianę orzeczenia Rady Nadzorczej i zatwierdzanie swej decyzji z dnia 22 czerwca 1984 r.W związku z powyższym odwołaniem Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych na zasadzie art. 66 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przytoczone zagadnienie prawne, podnosząc w uzasadnieniu postanowienia, że jakkolwiek literalna wykładnia § 18 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. prowadziłaby do wniosku, że wnioskodawca nie spełnia przesłanki 25 lat pracy w budownictwie, to jednak mimo pracy przez całe życie w szczególnych warunkach byłby w gorszej sytuacji od pracownika, który w budownictwie pracował 25 lat, z czego tylko 15 lat w szczególnym charakterze.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Kwestię wysokości wzrostu emerytur i rent inwalidzkich reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43), wydane na podstawie art. 55 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267).Jako zasadę powołane rozporządzenie w § 16 przewiduje wzrost emerytury lub renty w wysokości 10% podstawy wymiaru tych świadczeń dla pracowników, żołnierzy i funkcjonariuszy, którzy co najmniej przez 15 lat wykonywali prace lub pełnili służbę w szczególnych warunkach, o których mowa w § 4 i 10.Od tej zasady przewiduje się trzy wyjątki określone w § 16 ust. 2 oraz § 17 i 18 rozporządzenia, uprawniające do 15% wzrostu podstawy wymiaru emerytury lub renty.Pierwszy z tych wyjątków dotyczy pracowników lub funkcjonariuszy, którzy nabyli prawo do emerytury lub renty i co najmniej przez 15 lat wykonywali prace lub pełnili służbę w szczególnych warunkach, o których mowa w § 5-9 i § 11-13 oraz w dziale I wykazu B, stanowiącego załącznik do rozporządzenia.Drugi wyjątek w § 17 dotyczy pracowników zajmujących się działalnością twórczą lub artystyczną, a trzeci przewidziany w § 18 pracowników, którzy wykonywali przez okres co najmniej 25 lat prace w portach morskich oraz w budownictwie lub przemyśle materiałów budowlanych, w tym przez okres co najmniej 15 lat w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wymienione w dziale II i III wykazu C załącznika do rozporządzenia.Z analizy przepisów § 16 i 17 rozporządzenia wynika, że poza warunkiem co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach przepisy te nie uzależniają prawa do wzrostu od innych warunków, stanowiąc ogólnie, że przysługuje on tym pracownikom, żołnierzom lub funkcjonariuszom, którzy nabyli prawo do emerytury lub renty, co oznacza, że wzrost przysługuje, gdy zainteresowany osiągnął wiek emerytalny lub stał się inwalidą i posiada wymagany okres zatrudnienia do uzyskania tych świadczeń.Wzrost natomiast o jakim mowa w § 10, może być przyznany wyłącznie do emerytury i uzależniony jest od spełnienia dwóch warunków, a mianowicie od wykonywania pracy co najmniej przez 25 lat w portach morskich oraz w budownictwie lub przemyśle materiałów budowlanych, w tym przez okres co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.Treść zatem przepisu § 18 z konfrontacji z przepisami § 16-17 wskazuje niedwuznacznie, iż chodzi tutaj nie o okres zatrudnienia 25 lat w portach oraz w budownictwie, wymagany do uzyskania prawa do emerytury, lecz o faktyczne wykonywanie co najmniej przez 25 lat pracy w tych działach gospodarki narodowej.Brak posłużenia się w tym przepisie terminem "25 lat zatrudnienia" jest więc zamierzony i eliminuje on możność zaliczenia jakichkolwiek innych okresów zatrudnienia poza pracę w wymienionych działach gospodarki, jak również okresów równorzędnych z okresem zatrudnienia, w tym okresów zawodowej lub nadterminowej służby wojskowej, o jakich mowa w art. 11 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.Okoliczność, że okresy zawodowej lub nadterminowej służby wojskowej uważa się w myśl powołanego art. 11 ust. 3 za okresy pracy w szczególnych warunkach, uprawniające do świadczeń określonych w art. 54 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników nie ma wpływu na zaliczalność tych okresów do warunku wykonywania pracy przez co najmniej 25 lat w portach morskich lub w budownictwie albo w przemyśle materiałów budowlanych.Służba wojskowa, jako praca w szczególnych warunkach, podlega jedynie zaliczeniu do okresu co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.Ponadto posiadanie przez pracownika większej liczby lat pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze aniżeli 15 lat nie ma praktycznego znaczenia, skoro w omawianym rozporządzeniu brak jest przepisu, który uzależniałby wysokość wzrostu emerytury lub renty w zależności od liczby lat pracy w szczególnych warunkach.Z przytoczonych względów należało na przedstawione do rozpoznania zagadnienia prawne odpowiedzieć jak w sentencji uchwały.