III CZP 84/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Masłowski. Sędziowie: S. Gross (sprawozdawca), J. Ignatowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Józefa S. o zmianę postanowienia b. Sądu Grodzkiego w Ostrowcu Świętokrzyskim z dnia 8 września 1950 r. o dział spadku po Bartłomieju S., po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Kielcach postanowieniem z dnia 6 lipca 1970 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w sprawie o dział spadku obejmującego gospodarstwo rolne wykazanie następstwa prawnego po zmarłym uczestniku postępowania, dziedziczącym takie gospodarstwo, może nastąpić w trybie art. 180 pkt 1 k.p.c., czy też wykazanie to musi nastąpić w drodze stwierdzenia nabycia spadku?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Następstwo prawne w sprawie o dział spadku obejmującego gospodarstwo rolne po zmarłym uczestniku postępowania, który dziedziczył takie gospodarstwo, wymaga wykazania stwierdzeniem nabycia spadku przymiotu spadkobiercy dziedziczącego gospodarstwo rolne. Uzasadnienie prawneRozpoznając przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Stosownie do art. 680 i 681 k.p.c. w postępowaniu o dział spadku przymiot spadkobiercy wymaga wykazania postanowieniem o stwierdzenie nabycia spadku.Wymaganie to odnosi się zarówno do spadku będącego bezpośrednim przedmiotem postępowania działowego, jak i do sytuacji, w której wskutek śmierci uczestnika takiego postępowania postępowanie działowe ulega zawieszeniu na podstawie art. 13 § 2 w związku z art. 174 § 1 k.p.c. W myśl jednak art. 180 § 1 k.p.c., który się stosuje także do postępowania nieprocesowego (art. 13 § 2 k.p.c.), postępowanie zawieszone w razie śmierci uczestnika należy podjąć z chwilą zgłoszenia się lub wskazania jego następców prawnych, stwierdzenie zaś nabycia przez nich spadku może nastąpić dopiero w toku dalszego postępowania.Sprawa przedstawia się natomiast inaczej, gdy przedmiotem działu jest gospodarstwo rolne, a postępowanie zostało zawieszone wskutek śmierci jednego ze spadkobierców-uczestników takiego postępowania.Szczególne przepisy normujące dziedziczenie gospodarstw rolnych wyłączają z grona następców prawnych zmarłego uczestnika postępowania osoby, które nie czynią zadość przewidzianym w tych przepisach wymaganiom. W związku z tym podjęcie zawieszonego postępowania działowego z udziałem następców prawnych zmarłego uczestnika, którzy się nie wylegitymowali jako dziedziczący gospodarstwo rolne, byłoby niecelowe, gdyż musiałoby ulec dalszemu wstrzymaniu do czasu stwierdzenia nabycia spadku również w odniesieniu do gospodarstwa rolnego. Inaczej bowiem zachodziłaby możliwość prowadzenia postępowania o dział spadku z udziałem osób nie mających praw do przedmiotu działu albo - w niektórych wypadkach - bez udziału właściwych spadkobierców, wśród których może być także Skarb Państwa.Z tych przyczyn na rozważone pytanie prawne należało udzielić odpowiedzi sformułowanej w sentencji.