III CZP 92/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz. Sędziowie: Z. Masłowski, W. Berutowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Zofii i Stanisława Ch. o wpis do księgi wieczystej, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki we Wrocławiu postanowieniem z dnia 14 czerwca 1966 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy przepis art. 33 pkt 2 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 154 z późn. zmianami) może dotyczyć nieruchomości (działki) położonej na terenach przeznaczonych do użytkowania rolniczego a nabywanej przez osobę posiadającą kwalifikacje rolnicze, jakie są wymagane przy nabywaniu państwowych nieruchomości rolnych?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Prawo pierwokupu przewidziane w art. 30 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr. 32, poz. 154 z późn. zmianami) ma zastosowanie do nieruchomości (działki) położonej na terenach przeznaczonych do użytkowania rolniczego, jeżeli obszar tej nieruchomości nie przekracza 0,2 ha. Uzasadnienie faktyczneW dniu 29.VIII.1962 r. w PBN we Wrocławiu Zofia i Stanisław Ch. zawarli z Wacławem M. umowę sprzedaży działki o powierzchni 0,12 ha wraz z zabudowaniami, położonej w miejscowości L. o pow. o.W dniu 10.II.1965 r. PBN w O. odmówiło dokonania w księdze wieczystej wpisu prawa własności na rzecz małżonków Ch., uznając tę umowę za nieważną z mocy art. 31 ustawy z dnia 21.VII.1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159 z późn. zmianami), ponieważ nieruchomość leży w granicach miasta O., strony zaś nie zastrzegły w umowie warunku, związanego z prawem pierwokupu, przysługującym prezydium rady narodowej.Sąd Wojewódzki we Wrocławiu, rozpoznając rewizję od tego postanowienia PBN, przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. przytoczone wyżej zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Wojewódzki trafnie wywodzi, że przepis art. 33 pkt 2 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach nie może mieć w danej sprawie bezpośredniego zastosowania, ponieważ spornej nieruchomości nie można uznać za gospodarstwo rolne, a jedynie za działkę pracowniczą (art. 11 dekretu z dnia 6.IX.1946 r. o ustroju rolnym i sadownictwie - Dz. U. Nr 49, poz. 279; § 1 rozp. Rady Min. z dnia 28.XI.64 r. - Dz. U. Nr 45, poz. 304).Dalej jednak Sąd Wojewódzki podnosi wątpliwość, czy tego wyjątkowego przepisu nie można stosować także do nieruchomości (jednej działki) położonej na terenach przeznaczonych według planów zagospodarowania przestrzennego do użytkowania rolniczego i nabywanej przez osobę posiadającą kwalifikacje rolnicze, albowiem działka taka, zwłaszcza gdy jest zabudowana, może być ostoją przyszłego gospodarstwa, które wymieniona osoba mogłaby ewentualnie stworzyć przez nabywanie dalszych działek. Sam jednak Sąd Wojewódzki zauważa, że byłoby to wbrew regule, według której przepisy wyjątkowe nie podlegają wykładni rozszerzającej, ale uważałby to za możliwe ze względu na wątpliwość, czy zamierzeniem ustawodawcy była ochrona - przez wyłączanie prawa pierwokupu - tylko już istniejącej produkcji rolnej i produkcji podobnych, czy także potencjalnej przyszłej takiej produkcji, mogącej się rozwinąć na podstawie jednej niedużej nieruchomości rolnej.Niewątpliwie słusznie Sąd Wojewódzki zauważa, że art. 33 pkt 2 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach dotyczy gospodarstwa rolnego, takim zaś w myśl obowiązujących przepisów nie jest działka o obszarze mniejszym niż 0,2 ha. Dlatego przepis ten nie może mieć w niniejszej sprawie zastosowania w sposób bezpośredni.Ale wbrew wątpliwościom Sądu Wojewódzkiego nie zachodzi żadna potrzeba jego wykładni rozszerzającej. Nie wymaga tego na pewno ochrona potencjalnej przyszłej produkcji rolnej oraz podobnej, aczkolwiek i ten aspekt niewątpliwie powołane przepisy mają na względzie. Ustawa z dnia 14.VII.1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach zmierza przede wszystkim do zapewnienia właściwym radom narodowym i ich prezydiom (art. 2 ustawy), jako gospodarzom podległych im terenów, należytego wpływu i kontroli nad obrotem prawnym tymi terenami. Przewidziane w tej ustawie prawo pierwokupu ma zapewnić nabycie nieruchomości niezbędnych dla realizacji miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego lub wstępnie ustalonych założeń tego planu w obrocie bieżącego i następnego planu pięcioletniego, jeżeli nie zachodzą warunki wywłaszczenia nieruchomości, a także nabycie takich nieruchomości, które mogą być przeznaczone do zamiany oraz w innych wypadkach, szczególnie uzasadnionych względami gospodarczymi (§ 3 ust. 1 i 2 uchwały nr 62 Rady Ministrów z dnia 16.II.1962 r. w sprawie wytycznych co do wykonywania prawa pierwokupu nieruchomości w miastach i osiedlach - M.P. Nr 23, poz. 98). Dlatego też prawo pierwokupu ma z jednej strony wpływać hamująco na obrót nieruchomościami, a z drugiej - zapewnić Państwu możność nabywania nieruchomości niezbędnych do realizacji zadań zagospodarowania przestrzennego na dogodnych warunkach.Decyzja, czy zachodzą warunki ustawowe do skorzystania z prawa pierwokupu, należy wyłącznie do odpowiedniego prezydium rady narodowej. Tak więc tylko to prezydium może oceniać przesłanki, które - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - miałyby uzasadniać wykładnię rozszerzającą art. 33 pkt 2 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r., czemu daje ono wyraz przez wykonanie lub niewykonanie prawa pierwokupu.W rezultacie należy dojść do wniosku, że nie istnieją względy, dla których przepis art. 33 pkt 2 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r., o gospodarce terenami w miastach i osiedlach można by i należałoby interpretować rozszerzająco, a w związku z tym - że prawo pierwokupu przewidziane w art. 30 tej ustawy ma zastosowanie także do nieruchomości położonej na terenach przeznaczonych do użytkowania rolnego, jeżeli jej obszar nie przekracza 0,2 ha.Opierając się na tych wywodach, przedstawione przez Sąd Wojewódzki zagadnienie prawne należało rozstrzygnąć jak w sentencji.