III CZP 95/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Pietrzykowski. Sędziowie SN: W. Bryl, K. Olejniczak (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Mariana F. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń Inspektorat w B. o odszkodowanie po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Opolu postanowieniem z dnia 7 grudnia 1978 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy tzw. cena średnia ustalona zarządzeniem nr 30/76 Naczelnego Dyrektora Państwowego Zakładu Ubezpieczeń z dnia 6 sierpnia 1976 r. na podstawie § 16 ust. 1 pkt 4 ogólnych warunków ubezpieczenia kontraktowanej produkcji roślinnej, zatwierdzonych decyzją Ministra Finansów z dnia 14 kwietnia 1972 r. nr OR 1-403-2/72, ma charakter wiążący w postępowaniu odszkodowawczym przed Sądem?"podjąłnastępującą uchwałę:Cena średnia ustalona przez instytucję kontraktującą w porozumieniu z Państwowym Zakładem Ubezpieczeń stosownie do § 16 ust. 1 pkt 4 ogólnych warunków ubezpieczenia kontraktowanej produkcji roślinnej, zatwierdzonych decyzją Ministra Finansów z dnia 14 kwietnia 1972 r. nr OR 1-403-2/72 z późniejszymi zmianami, stanowi podstawę ustalenia odszkodowania ubezpieczeniowego przewidzianego w tych ogólnych warunkach ubezpieczenia.Uzasadnienie faktyczneNa podstawie umowy kontraktacyjnej zawartej z Zakładami Roszarniczymi "G" w G. powód zobowiązał się obsiać w 1977 r. lnem plantacje o powierzchni 2 ha oraz dostarczyć kontraktującemu 70 kwintali słomy lnianej roszonej. Stosownie do § 2 umowy cena za 100 kg słomy lnianej roszonej kształtowała się w granicach od 990 zł do 540 zł w zależności od klasy jakości dostarczanego produktu.Według § 7 powyższej umowy kontraktacyjnej zakontraktowane plony były ubezpieczone w PZU na koszt producenta od przymrozków, powodzi i gradobicia na podstawie ogólnych warunków ubezpieczenia kontraktowanej produkcji roślinnej, a umowa kontraktacyjna stanowiła dowód ubezpieczenia.W związku ze zniszczeniem plantacji lnu na skutek powodzi powód nie mógł się wywiązać z umowy kontraktacyjnej. Wystąpił natomiast przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń domagając się odszkodowania w kwocie 73.600 zł obliczonego według zasad określonych w art. 361 § 2 k.c.Sąd Rejonowy w całości powództwo uwzględnił, ustalając, że powód, gdyby nie doszło do szkody wyrządzonej powodzią, dostarczyłby kontraktującemu 70 q słoniny lnianej roszonej II klasy - po 840 zł za 1 q, za co otrzymałby 58.800 zł, oraz 7 q nasion po 1.400 zł za 1 q, co czyni kwotę 9.800 zł. Ponadto Sąd uznał, że powodowi należy się 5.000 zł stanowiące wartość plew oraz koszty robocizny.Państwowy Zakład Ubezpieczeń we wniesionej od tego wyroku rewizji zakwestionował sposób obliczenia szkody, co skłoniło Sąd Wojewódzki do przedstawienia Sądowi Najwyższemu przytoczonego na wstępie zagadnienia prawnego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według § 16 ust. 1 pkt 4 ogólnych warunków ubezpieczenia kontraktowanej produkcji roślinnej, zatwierdzonych decyzją Ministra Finansów z dnia 14 kwietnia 1972 r. nr OR 1-403-2/72 z późniejszymi zmianami, za podstawę do ustalenia szkody przyjmuje się m.in. cenę jednostkową plonu stosowaną przez instytucję kontraktującą przy wykupie plonów, a w wypadku stosowania przy wykupie kilku cen w zależności od klasy, odmiany, standardu itp. - a o taką sytuację chodzi właśnie w niniejszej sprawie - przyjmuje się średnią cenę ustaloną przez instytucję kontraktującą w porozumieniu z PZU. Stosownie zatem do treści powyższego przepisu integralnym składnikiem łączącej powoda z PZU umowy ubezpieczenia stała się zasada, że obliczenie odszkodowania ubezpieczeniowego nastąpi według średniej ceny ustalonej na podstawie porozumienia między instytucją kontraktującą a PZU, z czego wynika, że na podstawie obliczenia odszkodowania ubezpieczeniowego należy brać nie cenę, jaką by powód uzyskał od instytucji kontraktującej stosownie do umowy kontraktacyjnej, gdyby do zniszczenia plantacji nie doszło, lecz cenę wynikającą z umowy ubezpieczenia. Wynikająca stąd na niekorzyść powoda różnica między rzeczywiście poniesioną szkodą a odszkodowaniem ubezpieczeniowym jest następstwem różnic zachodzących między odszkodowaniem ubezpieczeniowym, będącym szczególną postacią odpowiedzialności cywilnej, a odszkodowaniem uregulowanym w art. 361 § 2 k.c.W odróżnieniu bowiem od odpowiedzialności cywilnej wynikającej ex contractu czy ex delicto, będącej odpowiedzialnością bezpośredniego albo pośredniego sprawcy szkody, odszkodowanie ubezpieczeniowe jest następstwem odpowiedzialności gwarancyjno-repartycyjnej, nie obejmującej z reguły pełnej szkody; wysokość odszkodowania stosownie do art. 825 § 2 k.c. określają ogólne warunki ubezpieczenia (nie dotyczy to ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, co do której znajduje zastosowanie zasada pełnego odszkodowania).Nie można również podzielić Sądu Wojewódzkiego wyrażonego w uzasadnieniu postanowienia przedstawiającego omawiane zagadnienie prawne, że zachodzi sprzeczność między § 16 wymienionych ogólnych warunków ubezpieczenia ograniczającym odszkodowanie a § 6 ust. 1 pkt 1 tych ogólnych warunków ustanawiających zdaniem Sądu Wojewódzkiego zasadę pełnej kompensaty szkody. Przeciwnie - przepis § 6 omawianych ogólnych warunków ubezpieczenia stanowi wyraz charakterystycznego dla odszkodowania ubezpieczeniowego ograniczenia w postaci tak zwanej franszyzy warunkowej. Wyłącza on bowiem odpowiedzialność PZU za szkody w uprawach do określonej procentowo wysokości, określając równocześnie w razie braku podstaw do zastosowania franszyzy warunkowej odpowiedzialność za całą szkodę "zgodnie z § 16". Paragraf 16, o którym powyżej mowa, nie pozostaje więc w sprzeczności z § 16 ogólnych warunków ubezpieczenia, lecz odsyła do uregulowanych w § 16 zasad ustalania wysokości szkody, te zaś - jak o tym była już mowa - nakazują stosowanie średniej ceny ustalonej przez instytucję kontraktującą w porozumieniu z PZU.Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 391 k.p.c. udzielił odpowiedzi zawartej w uchwale.