III CZP 95/89

Uzasadnienie faktyczneW wyroku z dnia 18 grudnia 1987 r. Sąd Rejonowy w Białymstoku rozwiązując małżeństwo Anastazji G. i Michała G. orzekł eksmisję Michała G. z objętego wspólnością ustawową spółdzielczego lokalu mieszkalnego położonego w Białymstoku.Anastazja G. nie złożyła wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, lecz wymieniła zamki w drzwiach wejściowych uniemożliwiając w ten sposób swemu byłemu małżonkowi korzystanie ze wspólnego mieszkania.Fakt ten spowodował wytoczenie przez Michała G. powództwa o przywrócenie utraconego współposiadania lokalu mieszkalnego.Jednocześnie Anastazja G. wystąpiła z wnioskiem o podział majątku dorobkowego przez przyznanie na jej rzecz spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego.Wyrokiem z dnia 29 lipca 1988 r. Sąd Rejonowy w Białymstoku przywrócił Michałowi G. współposiadanie lokalu mieszkalnego i wyrok ten uprawomocnił się dnia 29 grudnia 1988 r.W tymże dniu Sąd Rejonowy zakończył postępowanie o podział majątku wspólnego w ten sposób, że prawo do mieszkania spółdzielczego przyznał Anastazji G.Po uprawomocnieniu się postanowienia o podziale majątku dorobkowego Anastazja G. wytoczyła powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, opartego na wyroku przywracającym jej byłemu małżonkowi współposiadanie lokalu mieszkalnego.Wyrokiem z dnia 8 marca 1989 r. Sąd Rejonowy w Białymstoku uwzględnił powództwo wyrażając następujący pogląd prawny:Art. 344 § 1 k.c. stanowi, że roszczenie o przywrócenie posiadania nie przysługuje, jeżeli orzeczenie sądu stwierdzi, że stan posiadania na skutek naruszenia jest zgodny z prawem.Takim orzeczeniem jest postanowienie o podziale majątku dorobkowego stron, wobec czego Michał G. nie może skutecznie domagać się wykonania wyroku przywracającego mu współposiadanie lokalu mieszkalnego.Rozpoznając rewizję pozwanego od tego wyroku Sąd Wojewódzki powziął wątpliwość czy postanowienie o podziale majątku dorobkowego, przyznające lokal mieszkalny jednemu z byłych małżonków należy do zdarzeń przewidzianych w art. 840 § 1 k.p.c. i przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przytoczone w uchwale zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przepisy art. 840 § 1 k.p.c. otwierają dłużnikowi drogę procesu cywilnego w celu ochrony przed postępowaniem egzekucyjnym wówczas, gdy postępowanie to naruszałoby jego prawa podmiotowe, wynikające z przepisów prawa materialnego, a zatem do zdarzeń z tego przepisu zalicza się tylko takie, z którymi prawo materialne łączy wygaśnięcie zobowiązań albo niemożność ich egzekwowania.Powódka uzyskała prawomocny wyrok orzekający eksmisję pozwanego z lokalu mieszkalnego, dający podstawę do wszczęcia postępowania egzekucyjnego w celu przekwaterowania pozwanego do odpowiedniego pomieszczenia zastępczego.Wszczęcie takiego postępowania w pełni realizowałoby uprawnienia powódki, a także zagwarantowane art. 64 ust. 2 prawa lokalowego (Tekst jednolity: Dz. U. z 1987 r. Nr 30, poz. 165) prawo podmiotowe pozwanego do uzyskania pomieszczenia zastępczego. Zgodnie z brzmieniem art. 344 § 1 zdanie 2 k.c. roszczenie o przywrócenie posiadania nie zależy od zgodności posiadania ze stanem prawnym, chyba że prawomocne orzeczenie sądu stwierdziło, że stan posiadania, powstały na skutek naruszenia jest zgodny z prawem.W świetle tego przepisu rozpoznawane było powództwo o dopuszczenie do współposiadania lokalu mieszkalnego, wytoczone po uprawomocnieniu się wyroku orzekającego eksmisję powoda z tego lokalu. Sąd orzekając o przywróceniu powodowi współposiadania mieszkania stwierdził tym samym brak przesłanek z art. 344 § 1 zdanie 2 k.c. do uznania, że stan posiadania powstały na skutek samowolnej wymiany zamków w drzwiach mieszkania, jest zgodny z prawem. Późniejsze postanowienie o podziale majątku dorobkowego stron, przyznające powódce lokal mieszkalny nie może być uznane za zdarzenie przesądzające o zgodności z prawem posiadania zaistniałego wskutek jej samowoli, bowiem przez zgodność z prawem należy rozumieć wszelkie przepisy prawa materialnego mające w sprawie zastosowanie, w tym także przepisy prawa lokalowego zapewniające osobie eksmitowanej odpowiednie pomieszczenie mieszkalne.Do ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie ma zastosowania uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 1970 r. III CZP 46/70 (OSNCP 1971/2 poz. 23), według której orzeczenie rozwodu jest w rozumieniu art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. zdarzeniem pozbawiającym wykonalności orzeczenie o dopuszczaniu do współposiadania mieszkania jednego z małżonków przez drugiego jeżeli wykonanie tego orzeczenia w całości lub w części ze względu na właściwości mieszkania i zmianę stosunków między stronami w wyniku ustania małżeństwa byłoby sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem mieszkania lub z zasadami współżycia społecznego.W sprawie bezspornym jest, że strony otrzymały mieszkanie dwupokojowe i każdy z byłych małżonków zajmował oddzielny pokój.W uzasadnieniu powołanej uchwały Sąd Najwyższy stwierdził, że małżonek rozwiedziony nie może być w ogóle pozbawiony mieszkania, a taki skutek groziłby pozwanemu w przypadku pozbawienia wykonalności wyroku posesoryjnego i zaniechania przez powódkę postępowania egzekucyjnego, wymagającego wskazania pozwanemu pomieszczenia zastępczego.Zniesienie współwłasności mieszkania nie uchyla skutków samowolnego pozbawienia współposiadania tego mieszkania przez jednego ze współwłaścicieli, wobec czego należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały.