III KKO 18/02

Postanowienie z dnia 25 lutego 2003 r. III KKO 18/02 Ostateczne decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, od których nie wniesiono odwołania do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych mogą być uchylone, zmienione lub unieważnione na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego jedynie z urzędu, a nie na wniosek strony. Przewodniczący SSN Andrzej Wasilewski, Sędziowie SN: Andrzej Kijowski (sprawozdawca), Zbigniew Myszka, przedstawiciel Ministra Sprawiedliwości Małgorzata Kosicka, przedstawiciel Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej Elżbieta Zagalska. Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym, po rozpoznaniu na roz-prawie w dniu 25 lutego 2003 r. sprawy z wniosku Piotra Ł. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między Zakładem Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałem w G. a Sądem Okręgowym-Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. o d d a l i ł o wniosek. U z a s a d n i e n i e Piotr Ł. w piśmie z dnia 15 listopada 2002 r. zwrócił się do Kolegium Kompe-tencyjnego przy Sądzie Najwyższym z wnioskiem o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego w zakresie „ustalenia podmiotu właściwego w sprawie wnio-sku o stwierdzenie nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w G. z dnia 14 października 1994 r.”. W uzasadnieniu tego wniosku wskazał, że w dniu 22 września 1999 r. wystąpił do Centrali Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. o stwierdzenie nieważności powołanej wyżej decyzji. Centrala ZUS pismem z dnia 5 listopada 1999 r. odmówiła merytorycznego rozpatrzenia przedmiotowego wniosku, uznając się za organ niewłaściwy oraz wskazując, że właściwy jest sąd 2 pracy i ubezpieczeń społecznych. W tej sytuacji Piotr Ł. skierował wniosek do Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu, który uznał, że jest to w istocie odwołanie od wspomnianej wyżej decyzji i postanowieniem z dnia 9 listo-pada 2000 r. odrzucił je jako spóźnione. Zażalenie wnioskodawcy oddalił Sąd Apela-cyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku postanowieniem z dnia 27 lutego 2001 r. Kasację wnioskodawcy oraz jego żony Barbary Ł. - jako osoby zainte-resowanej - oddalił Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 28 maja 2002 r. [...]. W motywach tego rozstrzygnięcia Sąd Najwyższy podkreślił, że podziela pogląd wyra-żony w postanowieniu tego Sądu z dnia 14 kwietnia 1999 r. (II UKN 161/99), iż stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest w postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych niedopuszczalne. Sąd Najwyższy wykluczył więc jakąkolwiek możliwość stwierdzenia w trybie art. 158 KPA przez sądy pracy i ubez-pieczeń społecznych nieważności decyzji ZUS, pomimo iż sądy te zgodnie z art. 464 § 1 zdanie ostatnie KPC pozostają zobowiązane do rozpoznania sprawy, w której droga sądowa jest niedopuszczalna. Tymczasem - zdaniem wnioskodawcy - negatywny spór kompetencyjny po-wstaje wtedy, gdy ani sąd powszechny, ani organ administracji publicznej nie uznają się za właściwe w sprawie. W tezie postanowienia Kolegium Kompetencyjnego z dnia 17 stycznia 1995 r. (I PO 14/94, OSNAPiUS 1995 r. nr 12, poz.152) stwierdzo-no, że prawidłową formą uznania się przez organ administracji państwowej za nie-właściwy do załatwienia sprawy przez wydanie decyzji jest przekazanie wniosku or-ganowi właściwemu (art. 56 KPA) z odpowiednim pouczeniem wnioskodawcy (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, wyd.3, Warszawa 2000 r., s. 725, teza 6). Skoro więc w niniejszej sprawie zarówno Centrala ZUS, jak i sąd uznały się za niewłaściwe do jej rozpoznania, to wniosek o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego jest uzasadniony. Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym zważyło, co następuje: Wniosek jest bezzasadny i podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) w sprawach uregulowanych przez tę ustawę stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem ustawy jest w pierwszym rzędzie jej art. 83 ust. 1, który sta- 3 nowi, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidual-nych spraw dotyczących w szczególności ustalania między innymi wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek (pkt 3), przy czym od de-cyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń spo-łecznych w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowa-nia cywilnego (art. 83 ust. 2). W sprawach tych, jako sprawach cywilnych w rozumie-niu art. 1 KPC, nie wchodzi w grę stwierdzenie przez sąd na podstawie art. 156 § 1 KPA nieważności decyzji wydanej przez ZUS. W tym zakresie Kolegium Kompeten-cyjne przychyla się więc bez zastrzeżeń do poglądu wyrażonego przez Sąd Najwyż-szy w powołanym wyżej postanowieniu z dnia 28 maja 2002 r. (II UKN 356/01, do-tychczas nieopublikowane, oznaczone we wniosku błędnie jako II UKN 256/01). W orzeczeniu tym Sąd Najwyższy nie wypowiedział się natomiast, czy oraz w jakim ewentualnie zakresie i na jakiej podstawie dopuszczalne jest stwierdzenie nieważno-ści ostatecznej decyzji ZUS, od której nie zostało wniesione odwołanie do właściwe-go sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Co prawda Centrala Zakładu Ubezpie-czeń Społecznych w W. uznała, że organem właściwym w zakresie odwołania od decyzji oddziałów Zakładu są sądy pracy i ubezpieczeń społecznych, ale ma rację wnioskodawca, gdy twierdzi, że jemu nie chodziło o odwołanie od decyzji ZUS - Oddziału w G. z dnia 14 grudnia 1994 r., do wniesienia którego już dawno upłynął ustawowy termin jednego miesiąca (art. 4779 § 1 KPC), lecz o stwierdzenie nieważ-ności tej decyzji na podstawie art. 156 § 1 w związku z art. 180 KPA, co jest inną in-stytucją prawną. Jakkolwiek wydaje się, że stanowisko Centrali ZUS należało w isto-cie rozumieć jako negację prawa wnioskodawcy do żądania stwierdzenia nieważno-ści wspomnianej decyzji Oddziału, to związane z tym wątpliwości przecięła dopiero ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecz-nych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2003 r. Dodany wówczas przepis art. 83a ustawy postanawia w ust. 1, że prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się de-cyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawnione okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie. Natomiast prze-pis ust. 2 stanowi, że decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienio- 4 ne lub unieważnione na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Wynika stad, że w przeciwieństwie do wznowienia postępowania, które może nastąpić zarówno na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, ewentualne stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej, od której nie wniesiono odwołania do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych następuje jedynie z urzędu. Jest to więc uregulowanie wyraźnie inne od treści art. 157 § 2 KPA, który stanowi, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Jeśli zaś wnioskodawca nie ma prawa domagać się stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji, to odmowa rozpatrzenia tego żądania przez ZUS i przez sąd powszechny nie może być kwalifikowana jako negatywny spór kom-petencyjny. Z powyższych względów Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym orzekło jak w sentencji. ========================================