III PR 64/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Tyszka, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wacława M. przeciwko Zakładom Energetycznym Okręgu Zachodniego - Zakład Energetyczny w P. o zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 27 kwietnia 1962 r., stwierdził, że powyższy wyrok Sądu Wojewódzkiego został wydany z naruszeniem przepisów prawa.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zasądzenia kwoty 4.660 zł 45 gr.Sąd Powiatowy dla m. Poznania, uwzględniając powództwo, ustalił następujący stan faktyczny:Powód był pracownikiem Elektrowni w P. Zgodnie z § 28 układu zbiorowego pracy z 1947 r. jubilatom po przepracowaniu 25 lat należała się gratyfikacja w wysokości 3-miesięcznych poborów.Dla powoda 25-letni staż pracy upłynął w dniu 28.III.1951 r. W dniu 1.IX.1948 r. Elektrownia w P. została przejęta przez Zjednoczenie Energetyki Okręgu w P. Od dnia 1.IX.1949 r. zaczął obowiązywać inny układ zbiorowy pracy, który nie przewidywał premii jubileuszowych dla pracowników. Zgodnie z pismem Zjednoczenia Energetycznego z dnia 31.VIII.1948 r., skierowanym do powoda, Zjednoczenie to przejęło wszelkie zobowiązania i uprawnienia wynikające z dotychczasowego stosunku pracy. Powód w maju 1951 r. otrzymał nagrodę jubileuszową w wysokości 1/2 miesięcznego uposażenia, a to stosownie do zarządzenia z dnia 28.IV.1948 r. W 1957 r. powód, opierając się na treści pisma z dnia 31.VIII.1948 r., zgłosił do zakładowej komisji rozjemczej roszczenie o premię jubileuszową w wysokości 3-miesięcznego uposażenia.W związku z podniesionym przez stronę pozwaną zarzutem przedawnienia z art. 284 k.z., Sąd Powiatowy uznał, że uwzględnienie tego zarzutu pozostawałoby w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego.Poza tym Sąd Powiatowy przyjął, że pretensja powoda nie uległa umorzeniu na podstawie ustawy z dnia 22.III.1957 r. o umorzeniu zaległych roszczeń dodatkowych ze stosunku pracy (Dz. U. Nr 15, poz. 76). Do takiego wniosku doszedł Sąd Powiatowy na tej podstawie, że roszczenie powoda stało się wymagalne w dniu 28.III.1951 r., gdy tymczasem umorzeniem przewidzianym w cytowanej ustawie z dnia 22.III.1957 r. zostały objęte dodatkowe należności ze stosunku pracy powstałe w okresie od dnia 1.VII. 1953 r. do dnia 24.IX.1956 r. (por. art. 1 ustawy z dnia 19.XI.l 956 r. - Dz. U. Nr 53, poz. 239 w związku z art. 1 ustawy z dnia 22.III.1957 r.), a więc powstałe już po dacie wymagalności pretensji powoda.Sąd Powiatowy pismo strony pozwanej z dnia 31.VIII.1948 r., zgodnie z którym Zjednoczenie przejęło wszelkie zobowiązania wynikające z dotychczasowego stosunku pracy, potraktował jako umowę indywidualną, korzystniejszą od postanowień układu zbiorowego z dnia 1.IX.1949 r., na co zresztą zezwala przepis art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 14.IV.1937 r. o układach zbiorowych pracy. Wychodząc z założenia, że strona pozwana przejęła wobec powoda wszelkie dotychczasowe zobowiązania, Sąd Powiatowy uznał, że tym samym przejęła zobowiązania wypłacenia powodowi po 25 latach premii jubileuszowej w wysokości 3-miesięcznego wynagrodzenia.W tym stanie rzeczy Sąd Powiatowy dla m. Poznania wyrokiem z 6.X.1961 r. zasądził na rzecz powoda kwotę 4.660 zł 15 gr, a Sąd Wojewódzki w Poznaniu zaskarżonym wyrokiem oddalił rewizję strony pozwanej, podzielając w całej rozciągłości stanowisko zajęte przez sąd pierwszej instancji.W rewizji nadzwyczajnej złożonej z urzędu dnia 28 października 1963 r. Minister Sprawiedliwości wnosi o uchylenie wyroków Sądów obu instancji i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub o zmianę wyroków przez oddalenie powództwa.Powód wniósł o oddalenie rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy stwierdził w szczególności zasadność podniesionego w rewizji nadzwyczajnej zarzutu naruszenia art. 284 k.z. i art. 3 p.o.p.c.Orzecznictwo sądowe przyjmuje wprawdzie niekiedy bezskuteczność zarzutu przedawnienia, jeżeli w wyjątkowych sytuacjach skorzystanie przez dłużnika z tego zarzutu naruszałoby zasady współżycia w Państwie Ludowym (art. 3 p.o.p.c.), jednakże w sprawie niniejszej uznanie bezskuteczności powołania się na przedawnienie z art. 284 k.z. nie dałoby się w żaden sposób pogodzić z nie budzącą wątpliwości intencją ustawy z dnia 22.III.1957 r. o umorzeniu zaległych roszczeń dodatkowych ze stosunku pracy. Ustawa uznała za wygasłe wszelkie roszczenia dodatkowe ze stosunku pracy powstałe w okresie od 1.VII.1953 r. do 24.XI.1956 r. oraz umorzyła postępowanie w sądzie lub w komisji rozjemczej w sprawach dotyczących powyższych roszczeń i pozbawiła nawet skutków prawnych nie wykonane tytuły egzekucyjne zasądzające te roszczenia. Ustawa z dnia 22.III.1957 r. objęła zatem bezpośrednio roszczenia dodatkowe powstałe także w okresie bardzo bliskim przed jej wejściem w życie, bo nawet w okresie 4 miesięcy przed tą datą. Wynika stąd niewątpliwa intencja i zdecydowane ustosunkowanie się ustawodawcy do kwestii realizacji wszelkich zaległych roszczeń dodatkowych aż do dnia 24.XI.1956 r. W tej sytuacji nie można uznać, że dłużnik będący jednostką gospodarki uspołecznionej narusza zasady współżycia społecznego przez podniesienie zarzutu przedawnienia roszczeń dodatkowych dotyczących okresu jeszcze wcześniejszego niż okres objęty ustawą z dnia 22.III.1957 r. W dniu wejścia w życie ustawy z dnia 22.III.1957 r. roszczenia dodatkowe z okresu przed dniem 1.VII.1953 r. uległy już 3-letniemu przedawnieniu i praktycznie nie należało się liczyć z ich skutecznym dochodzeniem. Na tym tle zrozumiałe się staje pominięcie w ustawie z dnia 22.III.1957 r. roszczeń sprzed 1.VII.1953 r., tym bardziej że według ustawy z dnia 19.XI.1953 r. (Dz. U. Nr 53, poz. 239) pierwotnie i tak podlegać miały uregulowaniu tylko należności za okres rozpoczynający się od 1.VII.1953 r. Niezrozumiałe natomiast byłoby stanowisko wynikające z zestawienia z jednej strony faktu bezwzględnego umorzenia należności powstałych niedawno, a z drugiej strony odmówienia skuteczności zarzutom przedawnienia roszczeń z okresu znacznie dawniejszego.Odmienna wykładnia reprezentowana w wyrokach Sądów obu instancji narusza art. 284 k.z. i art. 3 p.o.p.c.Sąd Najwyższy poprzestał jednak na stwierdzeniu pogwałcenia powyższych przepisów prawa, ponieważ rewizja nadzwyczajna wniesiona została po upływie aż półtorarocznego okresu od prawomocności zaskarżonego wyroku Sądu Wojewódzkiego, a nie da się jednocześnie stwierdzić naruszenia interesu Państwa Ludowego (art. 396, 399 k.p.c.). Naruszenia tego nie stanowi fakt obciążenia jednostki państwowej zapłatą stosunkowo nieznacznej zresztą kwoty. Ponadto kwotę tę powód już otrzymał, a ewentualne żądanie zwrotu nie miałoby szans powodzenia, skoro otrzymujący świadczenie na podstawie prawomocnego wyroku nie ma obowiązku liczenia się ze zwrotem pobranego świadczenia.W świetle powyższego rozstrzygnięcia nie zachodzi potrzeba rozważenia dalszego zarzutu rewizji nadzwyczajnej odnoszącego się do kwestii tłumaczenia treści pisma Zjednoczenia Energetycznego z dnia 31.VIII.1948 r. Podniesiony w tym względzie zarzut kwestionuje ustalenia, że intencją tego pisma było zachowanie dla powoda uprzywilejowanego uprawnienia do premii jubileuszowej.