III PRN 114/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński. Sędziowie: K. Marowski (sprawozdawca), S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Ireny P., Krystyny D. i Wandy S. przeciwko Zakładom Mechanicznym "U" w U. o zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Wojewódzkiego do Województwa Warszawskiego w Warszawie z dnia 6 maja 1970 r.,uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Pruszkowie z 28 października 1969 r. i powództwo oddalił.Uzasadnienie faktycznePowódki są zatrudnione w Zakładach Mechanicznych "U" jako pracownice transportu wewnętrznego w odlewni aluminium. We wniosku złożonym w dniu 30 stycznia 1968 r. do Zakładowej Komisji Rozjemczej domagały się zasądzenia od pozwanych Zakładów należności z tytułu dodatku za pracę wykonywaną w warunkach szkodliwych dla zdrowia w latach 1961-1967. Powódki pobierały bowiem dotychczas dodatek przewidziany dla ich stanowiska w załączniku nr 5a do Układu zbiorowego pracy dla przemysłu metalowego w wysokości 0,50 zł za godzinę, natomiast według twierdzeń powódek przysługuje im dodatek w wysokości 1 zł za godzinę, a więc taki, jaki pobierają inni pracujący w tej samej hali.Zakładowa Komisja Rozjemcza oddaliła roszczenia powódek, jako sprzeczne z powyższym Układem zbiorowym, według bowiem załącznika nr 5a do tegoż Układu (gr II pkt 11) "brakarze i transport wewnętrzny - międzyoperacyjny w działach gorących" mają uprawnienia do otrzymania dodatków w wysokości 0,50 zł za godzinę.Zarząd Główny Związku Zawodowego Metalowców uchylił wymienione orzeczenie ze względów formalnych.Na wniosek powódek sprawa została skierowana do Sądu Powiatowego w Pruszkowie, który ostatecznie - w myśl wskazań Sądu Wojewódzkiego - wydał wyrok zasądzający dochodzone roszczenie za okres nieprzedawniony, tj. za trzy lata wstecz od daty złożenia wniosku. Sąd Powiatowy oparł się na opinii biegłego powołanego w innej sprawie, według którego szkodliwe warunki pracy w odlewni aluminium odnoszą się nie do poszczególnego stanowiska, lecz do całej hali. W tych warunkach Sąd Powiatowy - po ustaleniu, że powódki pracują w tych samych szkodliwych warunkach co pracownicy otrzymujący dodatek w wysokości 1 złotego za godzinę pracy - uznał ich roszczenia za uzasadnione.Sąd Wojewódzki dla Województwa Warszawskiego wyrokiem z dnia 26 maja 1970 r. oddalił rewizję pozwanych Zakładów. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego z art. 25 Układu zbiorowego pracy wynika, że "zamiarem stron i celem umowy w tym zakresie było, aby pracownicy fizyczni pracujący w jednakowych warunkach szkodliwych dla zdrowia, uciążliwych i niebezpiecznych, otrzymywali ten sam dodatek".Prokurator Generalny PRL zaskarżył powyższy wyrok Sądu Wojewódzkiego rewizją nadzwyczajną w dniu 24 listopada 1970 r., wnosząc o jego uchylenie, jak również o uchylenie wyroku Sądu Powiatowego, i o oddalenie powództwa.Prokurator Generalny PRL zarzuca rażące naruszenie przepisu art. 25 cytowanego Układu zbiorowego pracy z 26 kwietnia 1957 r. w związku z załącznikiem nr 5a do tego Układu przez niewłaściwą wykładnię tych przepisów.Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.W myśl art. 25 wymienionego Układu zbiorowego, przy pracach wykonywanych w warunkach szkodliwych dla zdrowia, uciążliwych i niebezpiecznych, pracownikom fizycznym przysługuje dodatkowa zapłata za każdą godzinę pracy przepracowaną w tych warunkach. Wykaz tych prac, wysokość dodatków oraz zasady ich wypłacania określa załącznik nr 5a do Układu. W załączniku nr 5a do tego Układu wymienione są stanowiska zaliczone do prac wykonywanych w warunkach szkodliwych dla zdrowia i podzielone na grupy. W grupie drugiej pod poz. II-11 wymienieni są "brakarze i transport wewnętrzny - działach gorących". Ponadto w grupie czwartej pod pozycją V-14 wymienione są stanowiska: "transportowi, wagowi gorących blach". Wysokość dodatków za prace wykonywane w warunkach szkodliwych dla zdrowia określono w następujący sposób: za prace zaliczone do II grupy - 0,50 zł za godzinę, a za prace zaliczone do IV grupy - po 1 zł za godzinę.Jest poza sporem, że powódki nie przewoziły blach gorących. Nie było też sporne, że powódki pracowały przy transporcie wewnętrznym w hali, w której znajdowały się stanowiska zaliczone do grupy IV. Na tej podstawie powódki domagały się dodatku w wysokości 1 zł za godzinę zamiast wypłacanego im dodatku 0,50 zł za godzinę z tej racji, że pracując w tej hali, pracowały w takich samych warunkach co pracownicy zaliczeni do IV grupy. Sądy uznały ich żądanie za uzasadnione, wychodząc z założenia, że mimo niezaliczenia stanowiska powódek do IV grupy powinny one otrzymywać taki sam dodatek jak inni pracownicy pracujący w tej hali, ponieważ biegły - w innej zresztą sprawie - orzekł, że w całej tej hali były warunki jednakowo szkodliwe dla zdrowia.Pogląd ten należy uznać za błędny. Pomijając już kwestię, że szkodliwość stężenia substancji szkodliwych dla zdrowia może być różna zależnie od rodzaju spełnianej pracy przez poszczególnych pracowników, należy stwierdzić, że sądy nie są uprawnione do badania słuszności zakwalifikowania w układzie zbiorowym pracy poszczególnych stanowisk pracy do takich, na których praca jest wynagradzana dodatkiem za pracę szkodliwą dla zdrowia, a tym bardziej nie są uprawnione do badania słuszności ustalonej za taką pracę wysokości wynagrodzenia dodatkowego. Wynagrodzenie bowiem zależy od umowy indywidualnej lub zbiorowej, jeżeli nie są one sprzeczne z przepisami bezwzględnie obowiązującymi. Jeżeli więc ani umowa indywidualna, ani obowiązujący strony zbiorowy układ pracy nie przewidują żądanego przez powódki wynagrodzenia, ani też nie istnieje żaden ogólnie obowiązujący przepis prawny, który by uzasadniał przyznanie wyższego wynagrodzenia niż obowiązujący (jak w danym wypadku) zbiorowy układ pracy, to roszczenie powódek nie znajduje żadnej podstawy prawnej.Nie może tu również mieć zastosowania przepis art. 5 czy 58 § 2 k.c. Przede wszystkim zasady współżycia nie mogą stanowić samodzielnej podstawy prawnej poza wypadkami wymienionymi w ustawie (np. art. 442 § 2 k.z., który odsyła m.in. do zwyczaju i zasad współżycia w wypadku, gdy wynagrodzenie nie zostało określone w umowie indywidualnej, ani w układzie zbiorowym). Ponadto nie można mówić o naruszeniu zasad współżycia przy określeniu wysokości wynagrodzenia (dodatku) w układzie zbiorowym w przyjętym w państwie systemie kontroli płac i cen przez organy państwowe, jeżeli organy te w trybie nadzoru nad ustaleniem płac nie wyraziły sprzeciwu.