II CR 585/55

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Lisiewski. Sędziowie: Z. Masłowski (sprawozdawca), J. Zarakowska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wojciecha K. przeciwko Wrocławskim Zakładom Remontu Sprzętu Budownictwa Przemysłowego we Wrocławiu o zapłatę, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 17 listopada 1954 r., zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo w kwocie 5.997,60 zł uchylił i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania; w pozostałej części rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód wyjaśnił w pozwie, że pracował u pozwanego od dnia 1 lipca 1950 r. do dnia 30 września 1952 r., początkowo jako kierownik techniczny a następnie jako główny inżynier, i że przy zawarciu umowy o pracę pozwany zobowiązał się wypłacać powodowi wynagrodzenie według grupy 1 w okresie próbnym, zaś po okresie próbnym według grupy 1"a", a od dnia 1 stycznia 1951 r. według grupy 1"b", wraz z dodatkiem funkcyjnym i premią według współczynnika 1,0 zgodnie z układem zbiorowym dla budownictwa. Pozwany nie dotrzymał zobowiązania, gdyż uposażenie według grupy "a" powód otrzymał dopiero dnia 1 lipca 1951 r., a grupy 1"b" w ogóle nie otrzymał aż do czasu rozwiązania stosunku służbowego.W związku z tym powód domaga się od pozwanego zapłaty różnicy między uposażeniem przyznanym a faktycznie pobieranym przez okres swej pracy, która to różnica według jego obliczenia wynosi 8.000 zł.W toku sporu powód zmienił swe twierdzenia faktyczne w ten sposób, że z kwoty żądanej 8.000 zł domagał się kwoty 5.996,60 zł z tytułu należnego mu dodatku za pracę na 2 i 3 zmianie za okres 11 miesięcy w 1951 r. i 1952 r.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki powództwo oddalił.Sąd ustalił, że przy angażowaniu powoda dyrektor pozwanych zakładów podał mu warunki płacy według układu zbiorowego od grupy 1 do grupy 1"b" jako maksymalnej dla stanowiska zajmowanego przez powoda. Nie zobowiązywał się jednak do przyznania maksymalnej grupy 1"b", gdyż to od niego nie zależało, a jedynie przyrzekł, że wystąpi z wnioskiem do Dyrekcji w Warszawie o przyznanie tej grupy. Faktycznie wystąpił z takim wnioskiem, lecz Dyrekcja władzy nadrzędnej w Warszawie wniosku tego nie uwzględniła mimo usilnych starań.Co do drugiego roszczenia powoda Sąd Wojewódzki ustalił, że według załącznika nr 23 do Układu Zbiorowego w Budownictwie uwaga II ust. 3 wykaz pracowników uprawnionych do pobierania dodatku za pracę dwu- lub trzyzmianową ustala władza nadrzędna. Wniosek pozwanego Zakładu z dnia 23 lutego 1952 r. o przyznanie dodatku zmianowego powodowi nie został zatwierdzony przez Centralny Zarząd Mechanizacji. Według pisma okólnego Ministra Budownictwa Przemysłowego dodatek zmianowy należy się tylko tym technicznym pracownikom umysłowym, którzy biorą udział bezpośrednio w pracy na pewnym odcinku i wchodzą w skład załogi, nie może go zaś otrzymać pracownik sprawujący tylko nadzór, jakim był powód.W rewizji od powyższego wyroku powód domaga się jego uchylenia lub zmiany i uwzględnienia powództwa.Strona powodowa w odpowiedzi na rewizję wniosła o jej oddalenie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Nieistotny jest zarzut rewizji błędnego ustalenia przez Sąd Wojewódzki, że świadek L. jako dyrektor pozwanego nie zobowiązał się do płacenia powodowi wynagrodzenia według grupy 1"b".Sąd Wojewódzki przede wszystkim ustalił w sposób prawidłowy i zgodnie z materiałem sprawy, a ustalenia tego rewizja nie podważa, że przyznanie grupy uposażenia powodowi, zajmującemu stanowisko kierownicze, należało w myśl przepisów układu zbiorowego pracy w budownictwie do dyrekcji władzy nadrzędnej, a nie do dyrektora pozwanego Przedsiębiorstwa.W świetle powyższego ustalenia błędny jest pogląd wyrażony w rewizji, że zaciągnięte w imieniu przedsiębiorstwa przez jego dyrektora zobowiązanie wiąże to przedsiębiorstwo niezależnie od tego, czy dyrektor działał w granicach przysługujących mu uprawnień.W świetle przepisów dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 49, poz. 439) przedsiębiorstwo państwowe jest osobą prawną (art. 2), a dyrektor jest naczelnym organem (art. 14). Zgodnie z przepisem art. 37 p.o.p.c. osoba prawna działa przez swoje organy, wobec czego działanie prawne dyrektora przedsiębiorstwa podjęte przez niego w charakterze organu przedsiębiorstwa jest działaniem samego przedsiębiorstwa i skutki prawne tego działania wiążą przedsiębiorstwo. Nie każde jednak działanie osoby fizycznej jako organu może być uważane za działanie osoby prawnej. Zgodnie z panującym w nauce poglądem zachodzić będzie to tylko wtedy, kiedy działanie to podjęte zostało w granicach kompetencji danego organu wynikającej z przepisów o ustroju osoby prawnej. Skoro więc w sprawie niniejszej zostało ustalone, że przyznanie grupy uposażenia pracownikom na stanowisku, jakie zajmował powód, należało do dyrekcji jednostki nadrzędnej, a nie do dyrektora pozwanego Przedsiębiorstwa, należy dojść do wniosku, że gdyby nawet dyrektor L. zobowiązał się przyznać powodowi wyższą grupę uposażenia, to zobowiązanie takie zaciągnięte poza granicami kompetencji dyrektora nie wiązałoby pozwanego Przedsiębiorstwa. Mogłoby to jedynie uzasadniać ewentualnie osobistą odpowiedzialność dyrektora wobec powoda za zaciągnięte zobowiązania.Trafny jest natomiast pozostały zarzut rewizji dotyczący dodatku za pracę na drugiej i trzeciej zmianie.W myśl załącznika nr 23 do układu zbiorowego w budownictwie, w razie istnienia pewnych obiektywnych przesłanek przysługuje pracownikom zatrudnionym na drugiej, ewentualnie trzeciej zmianie dodatek w wysokości w tymże załączniku określonej. Określenie przy tym pracowników, którzy są uprawnieni do pobierania dodatków, ustala władza nadrzędna.Na tle cytowanego przepisu układu zbiorowego błędny jest pogląd zaskarżonego wyroku, że niezatwierdzenie przez Centralny Zarząd Mechanizacji, jako przez placówkę nadrzędną, wniosku pozwanego o przyznanie dodatku powodowi przesądza ostatecznie o braku uprawnień powoda do tego dodatku. Skoro bowiem układ zbiorowy uzależnia prawo do dodatku od pewnych obiektywnych przesłanek (charakter pracy, brak zastępstwa, czas pracy itp.), powierzenie pewnym organom ustalenia osób uprawnionych do pobierania dodatku ma charakter wyłącznie normy kompetencyjnej, wyznaczającej organ wykonawczy, którego zadaniem jest realizacja uprawnień pracowników do dodatku. Nie może natomiast powyższy przepis układu zbiorowego być rozumiany w ten sposób, że decyzja władzy nadrzędnej stanowi materialną przesłankę powstania prawa do dodatku. Zajęcie bowiem takiego stanowiska prowadziłoby do pozostawienia kwestii przyznania dodatku uznaniu pracodawcy (lub jednostki nadrzędnej) i usuwałoby ją spod kontroli sądu.W świetle cytowanych przepisów układu zbiorowego omawiany dodatek stanowi wynagrodzenie za pracę wykonywaną na dalszych zmianach, a przyznanie wynagrodzenia za pracę nie może być uzależnione wyłącznie od woli pracodawcy, zatem w razie sporu sąd (ewentualnie zakładowa komisja rozjemcza) powinien rozstrzygnąć na podstawie przepisów układu zbiorowego, czy pracownikowi dodatek zmianowy przysługuje.Z powyższych przyczyn skoro Sąd Wojewódzki ustaleń koniecznych dla oceny uprawnień powoda do dodatku za pracę na dalszych zmianach nie poczynił, zaskarżony wyrok w tej części nie może być utrzymany i z mocy art. 384 k.p.c. podlega uchyleniu, a rewizja w pozostałej części podlega oddaleniu.