III PRN 2/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Formański (sprawozdawca). Sędziowie: M. Piekarski, K. Zieliński.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Stanisława H. i Bolesława K. przeciwko Państwowemu Teatrowi Muzycznemu w S. o odszkodowanie na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 17 stycznia 1972 r.,uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Szczecinie z dnia 16 września 1971 r.Uzasadnienie faktycznePowodowie domagali się od pozwanego Państwowego Teatru Muzycznego, w którym byli zatrudnieni w charakterze muzyków, wyrównania wynagrodzenia, obniżonego w wyniku niedopuszczalnego - ich zdaniem - wypowiedzenia warunków płacy. Roszczenia ich w sumie wynoszą 11.200 zł.Pozwany Teatr zarzucił, że wypowiedzenie to było następstwem naruszenia przez pozwanych dyscypliny pracy.Sąd Powiatowy wyrokiem z dnia 16 września 1971 r. zasądził na rzecz powodów po 3.500 zł z 8% od dnia 18 czerwca 1971 r., w pozostałej zaś części powództwo oddalił.W uzasadnieniu wyroku Sąd Powiatowy podkreślił, że powodowie w dniu 31 grudnia 1969 r. nie wykonywali pracy w macierzystym zakładzie pracy, gdyż w niewłaściwy sposób korzystając ze zwolnienia lekarskiego, byli zatrudnieni na balu sylwestrowym w innej instytucji. Wprawdzie według świadectwa lekarskiego "mogli chodzić", nie usprawiedliwia to jednak podjęcia dodatkowego zajęcia poza macierzystym zakładem pracy. Sąd Powiatowy uznał jednak, że powodowie za popełnione przekroczenie zostali ukarani podwójnie: potrąceniem z wynagrodzenia za okres choroby i obniżeniem wynagrodzenia o 400 zł miesięcznie. W stosunku do wynagrodzenia otrzymywanego poprzednio (3.100 zł i 3.000 zł) zastosowana kara była - zdaniem Sądu Powiatowego - zbyt dotkliwa i niezgodna z zasadami współżycia społecznego. Sąd Powiatowy odliczył kwotę 3.000 zł, którą powodowie łącznie otrzymali za występy na balu sylwestrowym. Ponadto Sąd ten uznał, że powodowie powinni doznać pewnego uszczerbku majątkowego, w związku z nadużyciem świadectwa lekarskiego.Na skutek rewizji obu stron Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 17 stycznia 1972 r. zaskarżony wyrok o tyle zmienił, że zasądził na rzecz powodów dodatkowo po 900 zł z 8% od dnia 31 grudnia 1971 r., i oddalił rewizję powodów w pozostałej części, a rewizję pozwanego Teatru w całości.Sąd Wojewódzki, stwierdziwszy nieprawidłowości w postępowaniu dowodowym przeprowadzonym przez Sąd Powiatowy, co do zasady uznał zaskarżony wyrok za zgodny z przepisami prawa. W szczególności Sąd Wojewódzki przyjął, że pozwany Teatr dwukrotnie zastosował kary pieniężne za skorzystanie ze świadectwa lekarskiego niezgodnie z jego przeznaczeniem. Pozwany Teatr nie mógł - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - ukarać powodów obniżeniem wynagrodzenia za pracę, gdyż stosownie do § 54 lit. e, § 55 lit. h i § 58 regulaminu pracy, obowiązującego w pozwanym Teatrze, kary pieniężne powinny być stosowane po uprzednim udzieleniu ostrzeżenia.Sąd Wojewódzki uznał, że niedopuszczalne jest odliczenie z należności powodów zarobków uzyskanych od podmiotu zatrudniającego. Z tej przyczyny Sąd Wojewódzki wyraził pogląd, że powodom przysługuje wyrównanie za okres od 1.V.1970 r. do 30.VI.1970 r. po 400 zł miesięcznie i za następny okres od 1.VII.1970 r. do 31.XII.1971 r. po 200 zł miesięcznie, tj. każdemu po 4.400 zł.W rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Wojewódzkiego Prokurator Generalny PRL zarzucił rażące naruszenie art. 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1958 r. o zwalczaniu nadużyć w zakresie wykorzystywania zaświadczeń o czasowej niezdolności do pracy (Dz. U. z 1968 r. Nr 7, poz. 43), art. 25 pkt 4 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych, art. 5 k.c. oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego wyroku Sądu Powiatowego z dnia 16 września 1971 r. i o oddalenie powództwa w całości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzuty przytoczone w rewizji nadzwyczajnej są uzasadnione.Trafnie skarżący wywodzi, że z mocy art. 3, 4 i 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1958 r. o zwalczaniu nadużyć w zakresie wykorzystywania zaświadczeń o czasowej niezdolności do pracy (Dz. U. z 1968 r. Nr 7, poz. 43) pracownikowi nie należy się wynagrodzenie za każdy dzień nie usprawiedliwionej nieobecności w pracy, jeśli zostanie stwierdzone, że pracownik wykorzystał zaświadczenie w celu wykonywania innej pracy zarobkowej. Nie stanowi to przeszkody - zgodnie z art. cyt. 6 ustawy - do zastosowania innej sankcji porządkowej z wyjątkiem kary pieniężnej.Kara pieniężna podlega jednorazowo odliczeniu z wynagrodzenia za pracę. W świetle pkt VIII wytycznych do opracowania regulaminów pracy w uspołecznionych przedsiębiorstwach, stanowiących załącznik do uchwały nr 327 Rady Ministrów z dnia 16 sierpnia 1957 r. (M.P. Nr 79, poz. 432 z późn. zm.), kara pieniężna jest osobną sankcją, różną od przeniesienia do pracy niżej zaszeregowanej, i może być stosowana za przekroczenia przewidziane w art. 43 rozporządzenia o umowie o pracę robotników. Wbrew więc stanowisku obu orzekających Sądów wypowiedzenie warunków płacy - mimo że stanowi dolegliwość dla pracownika - nie jest w rozumieniu przepisów o dyscyplinie pracy karą pieniężną. Jest ono - stosownie do cyt. ustawy z dnia 6 czerwca 1958 r. - dopuszczalne nawet w sytuacji, gdy nastąpiło pozbawienie pracownika zarobków za okres nie usprawiedliwionej nieobecności w pracy.Postępowanie powodów było naganne, co stwierdził również Zarząd Główny Związku Zawodowego Pracowników Kultury i Sztuki w piśmie z dnia 14 lipca 1970 r., adresowanym do powoda Stanisława H. Uchylanie się od wykonywania normalnych obowiązków pracowniczych, zwłaszcza w ostatnim dniu roku, mogło w znacznym stopniu zdezorganizować działalność Teatru. Toteż dyrekcja pozwanego Teatru podjęła decyzję o wypowiedzeniu powodom warunków płacy i uczyniła to po wysłuchaniu kolektywu zakładowego, w wyniku zaś interwencji Zarządu Okręgowego Związku Zawodowego Pracowników Kultury i Sztuki wyraziła gotowość uchylenia swej decyzji, począwszy od dnia 1 września 1971 r., w razie przeprowadzenia przez powodów samokrytyki i przeproszenia kolektywu. Powodowie, mimo nagannego postępowania, nie zgłosili się przez szereg miesięcy w dyrekcji i nie wyrazili czynnego żalu, zażądali natomiast wyjaśnienia przyczyn wypowiedzenia i uzasadnienia decyzji, chociaż zdawali sobie sprawę z motywów, jakie kierowały postępowaniem dyrekcji, zmierzającym do zapewnienia dyscypliny pracy.Wszelkie wywody co do rzekomego braku świadomości nagannego postępowania podważa nieodparcie fakt, iż powód H. zobowiązał się do kierowania zespołem muzycznym w wieczór sylwestrowy w zakładzie Zjednoczenia Budownictwa od godz. 21 już w dniu 4 grudnia 1969 r., czyli przewidział opuszczenie pracy w swym macierzystym zakładzie pracy, tj. w Teatrze, w wieczór sylwestrowy.Powodowie mogli nie wyrazić zgody na zmianę warunków płacy, co doprowadziłoby do rozwiązania umowy o pracę z chwilą upływu terminu wypowiedzenia. Podejmując jednak pracę w zmienionych warunkach płacy, powodowie aprobowali stan wytworzony w następstwie wypowiedzenia. Brak w tych okolicznościach podstaw do uznania zmiany umowy w części dotyczącej płacy za niedopuszczalną. Byłoby to możliwe w razie wykazania, że omawiana zmiana jest następstwem szykany ze strony zakładu pracy w stosunku do pracowników. Taka zaś sytuacja tu nie zachodzi, ponieważ wypowiedzenie warunków płacy stanowiło w rozumieniu dyrekcji Teatru właściwy środek zmierzający do zapewnienia dyscypliny pracy, zostało zaś dokonane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa pracy i w porozumieniu z radą zakładową.Ponadto z akt osobowych powodów wynika, że byli oni już kilka razy karani za usprawiedliwione absencje, i to - jeśli chodzi o powoda H. - nawet po dniu 31 grudnia 1969 r.Uwzględnienie w tych okolicznościach powództwa naruszyło nie tylko prawo, ale także interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, utrzymanie bowiem w mocy wyroku aprobującego opisane, oczywiście naganne, postępowanie powodów uniemożliwiłoby zakładowi pracy stosowanie środków zapobiegających naruszaniu dyscypliny pracy.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy, uwzględniając rewizję nadzwyczajną, uchylił oba poprzedzające wyroki i powództwo obu powodów oddalił (art. 422 § 1 k.p.c.). Obowiązek zwrotu przez powodów kosztów procesu za dotychczasowe instancje uzasadniają przepisy art. 98 § 1 i art. 108 § 1 k.p.c.