III PRN 32/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Rejman. Sędziowie: M. Rafacz-Krzyżanowska, J. Rumszewicz-Nanysowa (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Edwarda J. przeciwko "Metalzbytowi" - Oddział Terenowy w Ł. o należność z tytułu nagrody eksportowej na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. Łodzi w Łodzi z dnia 6 października 1972 r.,uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego dla m. Łodzi w Łodzi z dnia 15 maja 1972 r. i powództwo w całości oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy dla m. Łodzi zasądził od pozwanego "Metalzbytu" - Oddział Terenowy w Ł. na rzecz powoda Edwarda J. kwotę 1.800 zł, oddalił zaś powództwo w pozostałej części. Zdaniem Sądu Powiatowego, powód, jako główny księgowy, powinien partycypować w nagrodzie eksportowej, spełniał bowiem określone wymagania przewidziane zarówno w uchwale Rady Ministrów nr 149/66 z dnia 31 maja 1966 r. w sprawie nagradzania pracowników państwowych przedsiębiorstw przemysłowych i przedsiębiorstw handlu zagranicznego za efektywność eksportu, jak i w regulaminie nagradzania pracowników za efektywność eksportu, obowiązującym w pozwanym przedsiębiorstwie.Zarzut niedopuszczalności drogi sądowej, zdaniem Sądu Powiatowego, jest nieuzasadniony. Wprawdzie regulamin określa, że pozbawienie pracownika nagrody nie może stanowić podstawy jego roszczeń, lecz konsekwentne stosowanie tego przepisu doprowadziłoby do dowolności w przyznawaniu nagród.Na skutek rewizji powoda Sąd Wojewódzki zaskarżony wyrok zmienił w ten sposób, że zasądzoną kwotę podwyższył do 4.550 zł, rewizję zaś pozwanego przedsiębiorstwa oddalił.Sąd Wojewódzki zajął stanowisko, że nagroda eksportowa jest w swej istocie premią i że punktu 10 regulaminu premiowania nie można uznać za wiążący, gdyż jest on sprzeczny z wymienioną już uchwałą nr 149/66 Rady Ministrów.Wyrok ten zaskarżył rewizją nadzwyczajną - złożoną na skutek podania strony pozwanej - Minister Sprawiedliwości, który zarzucił rażące naruszenie § 15 uchwały nr 149/66 Rady Ministrów z dnia 31 maja 1966 r. oraz art. 233 § 1 i art. 316 § 1 k.p.c.; na podstawie art. 417 § 1 i art. 419 § 1 k.p.c. skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku oraz punktów 1, 3, 4 i 5 wyroku Sądu Powiatowego dla m. Łodzi w Łodzi z dnia 15 maja 1972 r. i oddalenia powództwa w całości, ewentualnie uchylenia obu wymienionych wyroków i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu dla m. Łodzi w Łodzi.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W sprawie niniejszej zachodzi przede wszystkim potrzeba rozstrzygnięcia charakteru prawnego nagrody za efektywność eksportu.Nagrody te zostały uregulowane obowiązującą w dacie wypłaty nagrody uchwałą nr 149/66 Rady Ministrów z dnia 31 maja 1966 r. w sprawie nagradzania pracowników państwowych przedsiębiorstw przemysłowych i przedsiębiorstw handlu zagranicznego za efektywność eksportu oraz obowiązującą obecnie uchwałą nr 277/72 Rady Ministrów z dnia 27 października 1972 r. w sprawie nagradzania pracowników jednostek gospodarki uspołecznionej za wyniki osiągnięte w eksporcie.Analiza wymienionych uchwał prowadzi do wniosku, że system nagradzania za efektywność eksportu wykazuje pewne zbieżności z zasadami premiowania, a mianowicie:1) zostają z góry określone zadania stanowiące podstawę do nagrody;2) ustala się fundusz nagród, którego wysokość uzależniona jest od wyników eksportu;3) ustala się zasady podziału funduszu nagród w przedsiębiorstwach przemysłowych (załącznik nr 4 do uchwały RM nr 149/66);4) ustala się regulaminy zakładowe, według których ma być dokonywany podział funduszu nagród w konkretnym zakładzie.Występuje jednak zasadnicza różnica między premią a nagrodą eksportową, polegająca na tym, że o przyznaniu nagrody decyduje kierownik zakładu pracy lub jednostka nadrzędna nad zakładem pracy (pkt 10 regulaminu). Stąd wypływa wniosek, że spełnienie przez pracownika warunków przewidzianych w regulaminie przyznawania nagród eksportowych nie daje jeszcze samo przez się uprawnienia do otrzymania nagrody. Nagroda eksportowa więc nie ma charakteru prawa podmiotowego. Dopiero bowiem decyzja kierownika zakładu o przyznaniu nagrody eksportowej daje do tej nagrody prawo podmiotowe.Kierownik zaś zakładu pracy, podejmując decyzję o przyznaniu nagrody eksportowej, działa w ramach swobodnego uznania, zakreślonego jedynie celem przyznawania nagród - a mianowicie aby nagrody otrzymywali pracownicy, którzy w największym stopniu przyczynili się do realizacji zadań eksportowych.Za trafnością wniosku, że nagroda eksportowa jest - zgodnie ze swą nazwą - nagrodą, a więc dobrowolnym świadczeniem podmiotu zatrudniającego, nie zaś częścią wynagrodzenia za pracę, przemawia ponadto okoliczność, że nagrody te są zwolnione od podatku od wynagrodzeń, nie są wypłacane z osobowego funduszu płac i nie podlegają wliczeniu do podstawy wymiaru świadczeń emerytalnych i rentowych (§ 18 uchwały nr 149/66 Rady Ministrów, recypowany przez obecnie obowiązującą uchwałę Rady Ministrów nr 277/72 w § 11).W tym stanie rzeczy należy uznać, iż prawidłowość oceny podmiotu zatrudniającego, czy pracownikowi należy się nagroda eksportowa, w sytuacji gdy warunkiem powstania prawa do tej nagrody jest decyzja kierownika zakładu pracy podjęta w granicach jego swobodnego uznania, nie podlega kontroli sądu.Z tego względu Sąd Najwyższy uznał, iż wyroki obydwu Sądów zapadły z rażącym naruszeniem § 15 uchwały nr 149/66 Rady Ministrów z dnia 31 maja 1966 r. w sprawie nagradzania pracowników państwowych przedsiębiorstw przemysłowych i przedsiębiorstw handlu zagranicznego za efektywność eksportu oraz przepisów załącznika nr 4 do tej uchwały, i na zasadzie art. 422 § 1 i art. 102 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.