III PRN 63/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski. Sędziowie: S. Rejman (sprawozdawca), J. Krzyżanowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Antoniny B. przeciwko Prezydium Miejskiej Rady Narodowej (Wydział Zdrowia i Opieki Społecznej) w S. o dopuszczenie do pracy i zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie z dnia 21 października 1965 r.,uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Słupsku z dnia 14 maja 1965 r. i przekazał sprawę temuż Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowódka domagała się dopuszczenia do pracy oraz zasądzenia 2.850 zł tytułem wynagrodzenia za okres od 1.VII. do 30.IX.1964 r. twierdząc, że wypowiedzenie jej umowy o pracę było wyrazem szykany. W sprawie jest bezsporne, że była ona zatrudniona u strony pozwanej w charakterze palacza i że została zwolniona z pracy z dniem 30.VI.1964 r. z zachowaniem 2-tygodniowego okresu wypowiedzenia.Sąd Powiatowy oddalił powództwo, wychodząc z założenia, że obowiązujące przepisy nie wymagają - przy wypowiedzeniu pracownikowi umowy o pracę - podania przyczyny zwolnienia. A ponieważ powódka nie jest jedynym żywicielem rodziny, nie zachodzi też potrzeba badania, czy wypowiedzenie jej umowy o pracę może być uznane za nadużycie prawa.Sąd Wojewódzki z tym samym uzasadnieniem oddalił rewizję.Po upływie 6 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku Sądu Wojewódzkiego Minister Sprawiedliwości na podstawie art. 417 i 419 k.p.c. wniósł rewizję nadzwyczajną z wnioskiem o uchylenie tego wyroku oraz wyroku Sądu Powiatowego w Słupsku i przekazanie sprawy temuż Sądowi do ponownego rozpoznania. Rewizja nadzwyczajna została oparta na zarzucie naruszenia interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz artykułu 11 rozp. o umowie o pracę rob. z 1928 r. w związku z art. 3 p.o.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stanowisko Sądów obu instancji, że art. 3 p.o.p.c. nie może mieć w sprawie zastosowania, jest błędne. Jak to trafnie zostało podkreślone w uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej, w żadnym wypadku nie można czynić ze swego prawa użytku, który by naruszał zasady współżycia społecznego w Państwie Ludowym. W świetle zasad współżycia społecznego powinna być też oceniana polityka kadrowa uspołecznionych zakładów pracy w zakresie rozwiązywania umów o pracę przez wypowiedzenie. Okazać się bowiem może, że w konkretnej sytuacji musi ona spotkać się z uzasadnioną dezaprobatą społeczeństwa, mimo że zakład pracy zachował przepisy regulujące tryb, formę i terminy wypowiedzenia, nie naruszając ani przepisów ustawowych, ani postanowień układowych. Wbrew stanowisku Sądu Wojewódzkiego obowiązek oceny wypowiedzenia umowy o pracę w ramach zasad współżycia społecznego nie ogranicza się wyłącznie do wypadków zwalniania w tym trybie jedynych żywicieli rodzin.Sądy obu instancji obowiązane więc były wyjaśnić zasadność twierdzeń powódki, że udzielone jej wypowiedzenie miało stanowić szykanę w stosunku do jej osoby za to, że zawiadomiła władze o sporządzaniu list płacy na nazwiska fikcyjnych osób. Należało na tę okoliczność przeprowadzić dowód z akt sprawy karnej Sądu Powiatowego w Słupsku oraz ze świadków wskazanych przez powódkę, a w miarę potrzeby przesłuchać strony lub nawet dopuścić z urzędu inne dowody. Zachodzi bowiem potrzeba wyjaśnienia, czy między zawiadomieniem władz przez powódkę o istniejących na terenie zakładu pracy nadużyciach a zwolnieniem jej z pracy istnieje związek przyczynowy i czy wykazana przez powódkę troska o mienie społeczne nie stała się bezpośrednią przyczyną wypowiedzenia jej umowy o pracę.Sądy obu instancji, uchylając się od zbadania tych istotnych okoliczności, naruszyły powołane w rewizji nadzwyczajnej przepisy prawa, a także interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Gdyby bowiem twierdzenia powódki okazały się zgodne z rzeczywistością, to wypowiedzenie jej umowy o pracę byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, gdyż godziłoby w zasadę ochrony mienia społecznego oraz w prawa i obowiązki obywateli.Z tych względów i na mocy art. 421 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.