III PRN 67/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Marowski (sprawozdawca). Sędziowie: W. Glabisz, S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej A. Krajewskiego, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Dzielnicowego Przedsiębiorstwa Remontowo-Budowlanego P. przeciwko Stanisławowi S. o zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 30 stycznia 1970 r.,uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego dla m. Poznania z dnia 28 października 1969 r. i przekazał sprawę temu Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowodowe Przedsiębiorstwo wystąpiło z powództwem przeciwko Stanisławowi S. o zapłatę kwoty 12.600 zł tytułem zwrotu pożyczki na uzupełnienie wkładu mieszkaniowego. W uzasadnieniu żądania Przedsiębiorstwo to wskazało, że pozwanemu została udzielona w dniu 23 grudnia 1965 r. pożyczka w kwocie 12.600 zł na uzupełnienie wkładu mieszkaniowego. Na zasadzie § 5 ust. 6 uchwały nr 124 Rady Ministrów z dnia 22 maja 1965 r. (M. P. Nr 27, poz. 135) spłata pożyczki uległa zawieszeniu na okres lat 5 pod warunkiem przepracowania tego okresu w powodowym Przedsiębiorstwie, przy czym rozwiązanie umowy o pracę przez zakład pracy bez winy pracownika nie przerywa zawieszenia spłaty. Wobec tego że umowa o pracę uległa rozwiązaniu z dniem 15 grudnia 1967 r. z winy pracownika, pozwany obowiązany jest do zwrotu całej pożyczki.Sąd Powiatowy dla m. Poznania wyrokiem z dnia 28 października 1969 r. zasądził żądaną kwotę z 8% od dnia 1 stycznia 1968 r.Na skutek rewizji pozwanego Sąd Wojewódzki w Poznaniu wyrokiem z dnia 30 stycznia 1970 r. zaskarżony wyrok zmienił i powództwo oddalił. Sąd Wojewódzki uznał, że ustalenia dokonane przez Sąd Powiatowy były wadliwe. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego rozwiązanie stosunku pracy nie nastąpiło z winy pozwanego, gdyż nie został on zwolniony z pracy ze skutkiem natychmiastowym, lecz w następstwie wypowiedzenia umowy, a ponadto został z dniem 1 października 1967 r. ponownie przyjęty na czas oznaczony, który - po przedłużeniu umowy - upłynął z dniem 15 grudnia 1967 r.Prokurator Generalny PRL w rewizji nadzwyczajnej założonej w dniu 29 lipca 1970 r. w interesie i na wniosek powodowego Przedsiębiorstwa wnosi o uchylenie powyższych wyroków obu Sądów i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania. Skarżący powołuje jako podstawę rewizji nadzwyczajnej rażące naruszenie przepisów art. 3 § 2, art. 227 i art. 316 k.p.c. oraz przepisów § 5 ust. 6 ustawy nr 124 Rady Ministrów z dnia 22 maja 1965 r. w sprawie zakładowych funduszów mieszkaniowych (M. P. Nr 27, poz. 135).Prokurator Generalny, w uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej, zarzuca przede wszystkim, że błędny jest pogląd Sądu Wojewódzkiego, jakoby z cytowanego przepisu uchwały nr 124 Rady Ministrów miało wynikać, że tylko rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika w trybie dekretu z 18 stycznia 1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 11) mogło pozbawić pracownika możliwości korzystania z zawieszenia, a następnie umorzenia udzielonej mu pożyczki. Decyduje bowiem przyczyna, a nie forma rozwiązania umowy. Dlatego ustalenie, ze pozwanemu wypowiedziano umowę o pracę, nie wystarczało do rozstrzygnięcia sprawy. Sądy jednak nie dokonały co do przyczyny rozwiązania przez zakład pracy umowy o pracę. Skarżący powołuje się przy tym na akta sprawy karnej, w której pozwany został nieprawomocnym wyrokiem uznany za winnego przekroczenia swoich obowiązków służbowych jako magazynier strony powodowej (postępowanie to zostało następnie umorzone z amnestii).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Niesporne jest w sprawie, że między stronami zawarta została umowa pożyczki. Jednakże strona powodowa nie przedstawiła sądowi tekstu pisemnej umowy pożyczki, a w postępowaniu przed Sądem Najwyższym wyjaśniła, że taka umowa nie została spisana. W aktach znajduje się tylko pisemne oświadczenie pozwanego z dnia 18 grudnia 1965 r., w którym potwierdza on, że znane mu są przepisy uchwały nr 124 Rady Ministrów z dnia 22 maja 1965 r. (M. P. Nr 27, poz. 135), a w szczególności przepis § 5 ust. 6. Można więc przyjąć, że umowa pożyczki została zawarta na warunkach określonych ramowo w przepisach cytowanej uchwały nr 124.Sposobu i terminów zwrotu pożyczki dotyczą przepisy § 5 i 6 cytowanej uchwały. Mianowicie w myśl § 5 spłata pożyczki rozpoczyna się nie później niż po upływie trzech miesięcy od daty jej przyznania, a ponadto pożyczki spłacane są w ratach miesięcznych w okresie 5 lat. Natomiast w myśl ust. 6 pożyczki takie mogą być udzielane z zawieszeniem spłaty na 5 lat, pod warunkiem przy tym przepracowania przez pożyczkobiorcę tego okresu w zakładzie pracy, który przyznał pożyczkę; po upływie tego okresu, pożyczki podlegają częściowemu lub całkowitemu umorzeniu. Rozwiązanie stosunku pracy przez zakład pracy bez winy pracownika nie przerywa zawieszenia spłaty pożyczki.Pozwanemu pożyczka została udzielona z zawieszeniem, o którym mowa w tym przepisie, co zresztą w sprawie nie jest sporne. Pozwanego obowiązuje więc warunek, pod którym zawieszenie spłaty pożyczki zostało mu przyznane.Niesporne jest też, że umowa miedzy stronami została rozwiązana z dniem 15 grudnia 1967 r., a więc przed upływem 5 lat od udzielenia pożyczki, i to przez zakład pracy. Sporne jest natomiast, czy rozwiązanie to nastąpiło bez winy pracownika, czy też w związku z jego winą.Sąd Powiatowy ustalił, że strona powodowa zwolniła pozwanego z pracy bez wypowiedzenia na skutek popełnienia przez niego przestępstwa i uwzględnił powództwo.Sąd Wojewódzki natomiast zmienił wyrok Sądu Powiatowego i oddalił powództwo z przyczyn wyżej przytoczonych.Skarżący słusznie zarzuca w uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej błędność poglądu Sądu Wojewódzkiego. Przepis bowiem § 5 ust. 6 uchwały nr 124 Rady Ministrów nie nawiązuje do sposobu rozwiązania umowy o pracę czy jego formy, jeśli chodzi o rozwiązanie umowy o pracę przez zakład pracy. Natomiast utratę zawieszenia płatności pożyczki uzależnia od tego, czy rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło przed upływem 5 lat, z tym tylko wyjątkiem, że utrata ta nie będzie miała miejsca w wypadku wypowiedzenia umowy przez zakład pracy bez winy pracownika. Nie wystarczy więc do oddalenia powództwa ustalenie, że rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło na skutek wypowiedzenia dokonanego przez zakład pracy, jeżeli strona powodowa zarzuca, że wypowiedzenie to nastąpiło z winy pracownika; konieczne jest wówczas wyjaśnienie i ustalenie, czy pozwany rzeczywiście zawinił.Strona powodowa twierdziła - i w tym zakresie ciężar dowodu na niej spoczywa - że wypowiedziano pozwanemu umowę o pracę z powodu jego winy, a mianowicie wskutek spowodowania niedoboru w powierzonym mu magazynie przez niewłaściwe wykonywanie swych obowiązków, co było przedmiotem postępowania karnego. Gdyby w postępowaniu karnym doszło do prawomocnego skazania pozwanego za niedopełnienie obowiązków wobec strony powodowej, ustalenia sądu karnego wiązałyby sąd cywilny (art. 11 k.p.c.) co do popełnienia przestępstwa. Ponieważ jednak postępowanie karne zostało umorzone z amnestii, przeto sąd w postępowaniu cywilnym zobowiązany był samodzielnie ustalić, czy pozwany rzeczywiście zawinił i czy z tego powodu umowa została rozwiązana przed upływem 5 lat od udzielenia pożyczki.Okoliczność, że strony po upływie terminu wypowiedzenia przedłużały stosunek pracy na dalszy oznaczony okres czasu, nie ma istotnego znaczenia, ponieważ chodzi o to, z jakiej przyczyny umowa o pracę została rozwiązana przed upływem 5 lat od przyznania pożyczki, a ten okres mimo przedłużenia umowy nie upłynął. W myśl zaś cyt. § 5 ust. 6 cyt. uchwały rozwiązanie umowy przed upływem owych 5 lat w zasadzie przerywa zawieszenie. Nie przerywa zaś ono tylko wówczas, gdy dokonane zostało przez zakład pracy bez winy pracownika.Należy więc przyjąć, że zawieszenie spłaty pożyczki (pomocy zwrotnej) udzielonej przez zakład pracy pracownikowi z zakładowego funduszu mieszkaniowego, przyznane na warunkach określonych w § 5 ust. 6 uchwały nr 124 Rady Ministrów w sprawie zakładowych funduszów mieszkaniowych (Dz. U. Nr 27, poz. 135), zostaje także przerwane wskutek rozwiązania przez zakład pracy umowy o pracę przez wypowiedzenie przed upływem 5 lat od przyznania pożyczki, jeżeli do rozwiązania umowy doszło na skutek winy pracownika.Ustalenie jednak winy pracownika powoduje w myśl cytowanego przepisu uchwały tylko przerwanie zawieszenia. W braku innych postanowień umownych, wobec ogólnego powołania się przez strony umawiający się na przepisy tej uchwały, wchodzi w zastosowanie co do sposobu spłaty pożyczki przepis § 5 ust. 5 tej uchwały, przewidujący spłatę w ratach miesięcznych przez okres 5 lat.Ponieważ rewizja nadzwyczajna okazała się uzasadniona, a wobec nieustalenia przez Sąd Powiatowy okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, brak warunków do ostatecznego rozpoznania sprawy - należało zaskarżony wyrok, jak również wyrok Sądu Powiatowego uchylić w myśl art. 422 § 2 k.p.c.