III SW 473/95

Postanowienie z dnia 5 grudnia 1995 r. SW 473/95 Przewodniczcy SSN: Teresa Flemming-Kulesza, Sdziowie SN: Kazimierz Jakowski, Jerzy Kwaniewski (sprawozdawca), Sd Najwyszy, po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 1995 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z protestu: Jerzego G., Bogusawa K., Romualda S., Andrzeja . i Antoniego B. przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej p o s t a n o w i : o d d a l i protest. U z a s a d n i e n i e Wnioskodawcy: Jerzy G., Bogusaw K., Romuald S., Andrzej . oraz Antoni B. zastpieni przez penomocnika adwokata Józefa L. wnieli w dniu 23 listopada 1995 r. do Sdu Najwyszego na podstawie art. 72 ust. 1 ustawy z dnia 27 wrzenia 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 67, poz. 398 ze zm.) danie uniewanienia wyborów Prezydenta z powodu naruszenia przepisów powoanej ustawy oraz - jak to okrelono - "dopuszczenia si przestpstw karnych", które to naruszenia mogy wywrze decydujcy wpyw na wynik wyborów. Powyszy wniosek opatrzony zosta nastpujcym uzasadnieniem: "W czasie przeprowadzonych wyborów nastpio naruszenie przepisów dotyczcych: - organizowania komisji wyborczych i ich dziaalnoci, - procedury gosowania, - ochrony praw wyborców. W zwizku z tym zostay naruszone nastpujce przepisy ustawy o wyborze Prezydenta RP: art. art. 5, 6, 11, 13 ust. 2, 17 ust. 2, 46, 50, 51, 52, 53, 54, 56, 57, 58, 61 ust. 1 i 2, 64, 77 - przez to, e w wielu obwodowych komisjach wyborczych le byy zorganizowane lokale wyborcze, nie dopuszczano mów zaufania do udziau w trybie przewidzianym ustaw. Zdarzay si równie przypadki przeprowadzania wyborów w tej samej obwodowej komisji wyborczej w rónych pomieszczeniach, a urny nie byy dostatecznie zabezpieczone. W dniu wyborów wojewódzkie komisje wyborcze nie czuway nad przestrzeganiem przepisów prawa wyborczego, w trybie nadzoru. Nie sprawdzano komisyjnie iloci kart wydawanych obwodowym komisjom wyborczym, przekazywano karty indywidualnym osobom z komisji obwodowych wraz z piecztkami, umoliwiajc tym, wobec braku dalszej kontroli, swoist "produkcj" kart do gosowania. W zwizku z tym nastpoway w wielu obwodowych komisjach wyborczych znaczne rozbienoci pomidzy iloci osób, które faktycznie gosoway, a iloci kart wrzuconych do urny. Listy wyborców sporzdzane byy niewaciwie. Na listach tych umieszczone byy osoby nieyjce bd przebywajce za granic na stae. Zaznaczano na listach obecno osób, które nie przystpiy w ogóle do gosowania. W wielu obwodowych komisjach wyborczych nastpowao przekadanie gosów na rzecz Aleksandra Kwaniewskiego ju po wyjciu gosów z urny. W wielu wypadkach dopuszczono do dwukrotnego, a nawet wielokrotnego oddania gosów na konto tej samej osoby. Gosowali czonkowie komisji wyborczej na inne osoby (wielokrotnie), spoywano alkohol w lokalu, naruszano tajno gosowania poprzez nieprzygotowanie pomieszcze zapewniajcych takie warunki, gosy liczone byy niedokadnie, wydawano zawiadczenia do gosowania nie zaznaczajc tego w spisie wyborców. W wielu obwodowych komisjach wyborczych nie sprawowano kontroli w zakresie dostarczania i dysponowania kartami do gosowania. Naruszenia powysze miay miejsce w sposób nasilony w ostatnich dwóch godzinach przed zakoczeniem wyborów, tj. w tym czasie, gdy nastpowa raptowny wzrost notowa Aleksandra Kwaniewskiego. Byo to moliwe wobec mniejszej w tych godzinach frekwencji w maych miastach i orodkach i wobec tego mniejszej kontroli ze strony wyborców. Manipulacje gosami byy tym bardziej moliwe, e w tych orodkach wybory odbyway si bez udziau w komisjach przedstawicieli zgoszonych przez Sztab Wyborczy Lecha Wasy. Naruszenia te miay charakter powszechny, gdy miay miejsce na terenie caej Polski". Ponadto protest zawiera nastpujce wnioski dowodowe: "po pierwsze - o ponowne przeliczenie gosów, po drugie o dopuszczenie jako dowodu w sprawie osób zgaszajcych protesty (odpisy ksero tych protestów)". Postanowieniem z dnia 25 listopada 1995 r. Sd Najwyszy, na podstawie art. 74 ust. 2 powoanej ustawy, wyznaczy wnoszcym protest termin 3 dni do jego uzupenienia przez sformuowanie zarzutów w sposób konkretyzujcy zdarzenia faktyczne stanowice podstaw protestu oraz przedstawienie lub wskazanie dowodów, na których wnoszcy protest opieraj twierdzenia, e nastpiy okrelone zdarzenia kwalifikowane w protecie jako naruszenie prawa wyborczego, albo przestpstwo przeciwko wyborom. W uzasadnieniu tego postanowienia zwrócono w szczególnoci uwag na trudnoci wynikajce ze sposobu sformuowania w protecie wniosków dowodowych. We wniesionym, w zwizku z powyszym postanowieniem, w dniu 29 listopada 1995 r. uzupenieniem protestu, wnioskodawcy wskazali w 20 punktach, ogólnie sformuowane naruszenia przepisów ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Równoczenie do kadego z tych punktów wskazane zostay dowody w postaci zaczonych do wniosku z dnia 23 listopada 1995 r. kopii pism (owiadcze, protestów). Ponadto wnioskodawcy podtrzymali wniosek o ponowne przeliczenie gosów powoujc si na to, e wskazane dowody racego naruszenia przepisów powoanej ustawy wystpiy na terenie caego kraju, e naruszenia te s przestpstwami przeciwko wyborom zawartymi w dyspozycji art. 189 kodeksu karnego oraz e wywary istotny wpyw na wynik wyborów wobec niewielkiej rónicy gosów pomidzy kandydatami II tury wyborów. W kocowej czci przedstawionego wyej uzupenienia protestu, jego autorzy wyrazili ocen, e: "zgromadzony w sprawie materia dowodowy w postaci owiadcze, zarzutów i protestów wskazuje, e Pastwowa Komisja Wyborcza nie sprawowaa naleytego nadzoru nad przestrzeganiem przepisów prawa wyborczego, dokonaa zmiany wykadni art. 51 ustawy pomidzy pierwsz a drug tur gosowania. Protestujcy zarzucaj równie naruszenie przez Pastwow Komisj Wyborcz art. 47 ustawy poprzez dopuszczenie kart do gosowania atwych do podrobienia przez skopiowanie". Odnoszc si do tych ostatnich zarzutów bezporednio dotyczcych Pastwowej Komisji Wyborczej, Komisja ta, w pimie z dnia 1 grudnia 1995 r., przedstawia co nastpuje: "Tre przepisu art. 51 ust. 1 ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o brzmieniu:<1. Po wykonaniu czynnoci, o których mowa w art. 50, wyborca otrzymuje od komisji kart do gosowania. Wydajc kart do gosowania, komisja stawia znak <<v>> przy jego nazwisku w spisie wyborców>, jest tak jasna, e nie moe budzi adnych wtpliwoci interpretacyjnych. Sprowadza si ona do wskazania, i kolejn czynnoci obwodowej komisji wyborczej po ustaleniu tosamoci wyborcy i sprawdzeniu, e jego nazwisko znajduje si w spisie wyborców, jest wydanie karty do gosowania i postawienie przez komisj znaku <<v>> obok nazwiska wyborcy w przeznaczonej do tego rubryce spisu wyborców. Przed pierwsz tur gosowania oraz w okresie midzy pierwsz a drug tur gosowania do Pastwowej Komisji Wyborczej wpyny pisma od organizacji spoecznych i od wyborców, wskazujce, e okrelony ustaw system zaznaczania w spisie wyborców osób, które otrzymay karty do gosowania, moe sprzyja bdom oraz nie stanowi dostatecznego zabezpieczenia prawidowego rozliczenia si przez obwodowe komisje wyborcze z iloci otrzymanych i wydanych kart do gosowania. Argumentem zachcajcym do prezentowania takiego stanowiska by niewtpliwie przepis art. 37 ust. 3 ustawy z dnia 28 maja 1993 r. - Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 45, poz. 205), stanowicy, e <<Wyborca otrzymuje od komisji kart do gosowania, potwierdzajc jej otrzymanie wasnym podpisem w rubryce spisu na to przeznaczonej>>. Naley jednak wskaza, i ustawa z dnia 8 marca 1990 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin (Dz. U. Nr 16, poz. 96, z 1991 r., Nr 53, poz. 227 i z 1993 r., Nr 45, poz. 205) normuje omawian kwesti podobnie jak ustawa o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, stanowic w art. 71 ust. 5: <<Celem zapobieenia wielokrotnemu gosowaniu, komisja wydajc wyborcy kart do gosowania stawia znak przy jego nazwisku w spisie wyborców>>. Podkrelenia przy tym wymaga, e nowelizacje ustaw: Ordynacja wyborcza do rad gmin, dokonana ustaw z dnia 29 wrzenia 1995 r. o zmianie ustawy o samorzdzie terytorialnym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 124, poz. 601), oraz ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, dokonana ustaw z dnia 30 czerwca 1995 r. (Dz. U. Nr 95, poz. 472) nie wprowadziy zmian w treci wymienionych wyej przepisów. Z przedstawionych rozwaa wynika jedynie wniosek, e procedury wyborcze w wyborach Prezydenta RP i w wyborach do rad gmin w zakresie wydawania kart do gosowania róni si od procedury przewidzianej w wyborach do Sejmu i Senatu. Jest poza dyskusj, e w konkretnych wyborach komisje wyborcze obowizane s stosowa procedury regulujce sposób przeprowadzania tych wanie wyborów i jedynie wnioskiem na przyszo moe by postulat ujednolicenia prawa wyborczego. Wychodzc na przeciw opisanym wyej wnioskom wyborców o umoliwienie potwierdzania podpisem otrzymania karty do gosowania, Pastwowa Komisja Wyborcza uznaa, e nie ma przeszkód prawnych, by wyborca potwierdza wasnorcznym podpisem otrzymanie karty do gosowania, przy jednoczesnym spenieniu przez obwodow komisj wyborcz obowizku postawienia znaku <<v>> przy nazwisku w odpowiedniej rubryce spisu wyborców. Stanowisko to wyrazia Komisja w pimie z dnia 30 padziernika 1995 r. do Przewodniczcego Wojewódzkiej Komisji Wyborczej w Sieradzu, podanym do wiadomoci wszystkich przewodniczcych wojewódzkich komisji wyborczych, a nastpnie w wytycznych z dnia 13 listopada 1995 r., przekazanych wojewódzkim i obwodowym komisjom wyborczym. Pastwowa Komisja Wyborcza stana na stanowisku, i obowizek przestrzegania prawa, a w szczególnoci dziaania tylko w takim zakresie, w jakim jest ustawowo uprawniona, nie pozwala na naoenie na wyborców obowizku potwierdzania wasnorcznym podpisem otrzymania karty do gosowania. Kierujc si zasad, i obywatel moe dziaa w takim zakresie, jaki nie jest przez prawo zakazany, Komisja uznaa za dopuszczalne zoenie podpisu przez wyborc w spisie obok znaku <<v>> postawionego przez obwodow komisj wyborcz. Intencj Pastwowej Komisji Wyborczej byo wyjcie na przeciw postulatom wyborców przy jednoczesnym zapewnieniu spenienia wymaga procedury wyborczej. Omawiany przepis ustawy o wyborze Prezydenta, jak ju wyej podkrelono, nie by zmieniany od uchwalenia tej ustawy w 1990 r. i w wyborach przeprowadzonych pi lat temu, po wydaniu karty do gosowania, obwodowa komisja wyborcza stawiaa znak <<v>> obok nazwiska wyborcy". W kwestii dotyczcej zarzuconego naruszenia art. 47 ustawy o wyborze Prezydenta RP Pastwowa Komisja Wyborcza wyjania, e: "Organizacja i technika druku kart do gosowania, a take rodzaj uytego papieru w wyborach Prezydenta, byy takie same jak np. w ostatnich wyborach do Sejmu i Senatu. Komisja miaa rozeznanie, e przy druku kart do gosowania nie jest moliwe wprowadzanie specjalnych zabezpiecze, stosowanych w procesie druku papierów wartociowych, banknotów itp., midzy innymi ze wzgldu na zbyt krótkie terminy midzy ustaleniem treci karty do gosowania, rozpoczciem druku i jego zakoczeniem. Mona sdzi, i z tych wanie wzgldów w ustawie nie przewidziano wprowadzenia specjalnych zabezpiecze uniemoliwiajcych lub czynicych bardzo trudnym podrobienie kart do gosowania. Okrelon ustawowo podstawow form zabezpieczenia przed uyciem podrobionych kart jest nadzór obwodowej komisji nad przebiegiem gosowania i moliwo obserwowania tego procesu przez mów zaufania, a take obowizek obwo-dowych komisji wyborczych rozliczenia si z iloci otrzymanych i wydanych kart do gosowania. Pastwowa Komisja Wyborcza, bdc zobowizana przepisem art. 18 pkt 4 ustawy o wyborze Prezydenta RP do ustalenia wzoru karty do gosowania, ustalia oznaczenie na karcie miejsca na umieszczenie pieczci obwodowej komisji wyborczej (' 1 ust. 4 uchway Pastwowej Komisji Wyborczej z dnia 2 padziernika 1995 r. w sprawie wzoru karty do gosowania w wyborach Prezydenta RP - M.P. Nr 42, poz. 494), wprowadzajc w ten sposób dodatkowe zabezpieczenie przed skopiowaniem lub inn form podrobienia karty. Zasady druku, przechowywania i dostarczania kart do gosowania do obwodowych komisji wyborczych ustalia Pastwowa Komisja Wyborcza w wytycznych z dnia 18 padziernika 1995 r. (nr Wyb. 0101-2-Pr/4/95). Tekst wytycznych Komisja przesaa w zaczeniu. Pastwowa Komisja Wyborcza w wytycznych z dnia 20 wrzenia 1995 r. w sprawie zada i trybu pracy obwodowych komisji wyborczych w przygotowaniu i przeprowadzeniu wyborów Prezydenta RP w 1995 r. ustalia obowizek stemplowania kart pieczci obwodowej komisji wyborczej. Przed drug tur gosowania Pastwowa Komisja Wyborcza w wytycznych z dnia 13 listopada 1995 r. przypomniaa o obowizku stemplowania kart i zalecia stosowanie kolorowego tuszu do stempli (np. czerwonego) po to, by piecz bya wyranie widoczna". Prokurator Generalny, w pimie z dnia 2 grudnia 1995 r. przedstawi swe stanowisko co do poszczególnych ze wskazanych przez autorów protestu narusze przepisów, a w reasumpcji stwierdzi, e zarzuty zawarte w protecie oraz w jego uzupenieniu dotyczce naruszenia przepisów ustawy z dnia 27 wrzenia 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej oraz przestpstw przeciwko wyborom nie s zasadne, bowiem nie mogy wywrze wpywu na wynik wyborów Prezydenta. Sd Najwyszy zway, co nastpuje: W protecie z dnia 23 listopada 1995 r. wnioskodawcy powoali, jako na powód wniesienia tego protestu, liczne naruszenia prawa wyborczego. Naruszenia te jednake okrelone zostay ogólnie, bez odniesienia do okrelonych stanów faktycznych, co uniemoliwioby ich ocen. Po uzupenieniu protestu w pimie penomocnika wnioskodawców z dnia 28 listopada 1995 r., w dalszym cigu naruszenia prawa wyborczego zostay przedstawione ogólnie poprzez wymienienie 20 rodzajowo okrelonych takich narusze. Jednake powizanie kadego ze wskazanych w ten sposób narusze prawa wyborczego z konkretnymi dowodami w postaci kopii pism zawierajcych owiadczenia i protesty opisujce okrelone okolicznoci faktyczne, pozwala w poredni sposób, poprzez ocen wniosków dowodowych, dokona ustale co do faktów. Te wnioski dowodowe stanowi bowiem swoist egzemplifikacj zarzutów o naruszeniach prawa, które, z kolei mona - wedug wnioskodawców - ze wzgldu na ich wag oraz powtarzalno uogólni w postaci ocen odnoszcych si do wyników wyborów Prezydenta. W zwizku z tym za podstaw ustalenia co do zasadnoci protestu, naleao przyj dokonanie oceny przedstawionych dowodów, w szczególnoci w takim aspekcie, czy uprawnione jest wnioskowanie na ich podstawie o ogólnym, dotyczcym caego kraju zakresie narusze prawa oraz czy rzeczywicie mogy one wywrze wpyw na wynik wyborów. W celu uzyskania warunków dla dokonania takiej oceny Sd Najwyszy zwróci si do Pastwowej Komisji Wyborczej o nadesanie protokoów drugiej tury gosowania w nastpujcych obwodach: - nr 7 w Gminie Dohobyczów woj. zamojskie, - nr 14 i nr 39 w Kaliszu, - nr 11 w Otwocku woj. warszawskie, - nr 7 w Tarnowie, - nr 161 w Warszawie-Mokotów, - nr 51 w Warszawie-Targówek, - nr 11, nr 24 i nr 25 we Wocawku. Powysze protokoy umoliwiaj ocen zarzutów podniesionych przez mów zaufania lub zastrzee czonków komisji zawartych we wskazanych wnioskach dowodowych ("owiadczeniach", "protestach") w dwóch aspektach. Po pierwsze istotne jest to, na ile zostay tego rodzaju zarzuty i zastrzeenia zauwaone i odnotowane stosownie do zasad okrelonych w art. 63 ust. 1 i ust. 2 pkt 5 i 6 oraz art. 65 ust. 2 powoanej ustawy. Po drugie wyniki gosowania w okrelonym obwodzie wyborczym stanowi istotny punkt odniesienia dla dokonania ustale co do nastpstw wskazywanych nieprawidowoci w danym obwodzie. W ramach uwag poprzedzajcych przedstawienie ustale szczegóowych, Sd Najwyszy ponadto wyjania, e w przeprowadzonych w sprawie niniejszej ocenach zostay pominite te wnioski dowodowe, które polegaj na wskazaniu kopii protestu wyborczego wniesionego przez okrelonego wyborc do Sdu Najwyszego i rozpatrywanego w zwizku z tym w odrbnym postpowaniu powiconym wyjanieniu zarzutów tego protestu. Dotyczy to protestów nastpujcych wyborców: J. W. (III SW 339/95), P. T. (III SW 322/95), A. H. (III SW 428/95), Z. S. (III SW 1052/95), W. O. (III SW 930/95), R. . (III SW 950/95), G. . (III SW 949/95), T. S. (III SW 1068/95), Z. G.-S. (III SW 941/95), H. B. (III SW 842/95), W. W. (III SW 498/95) oraz J. S. (III SW 965/95). W zakresie poszczególnych zarzutów, o których mowa w pimie penomocnika wnioskodawców z dnia 28 listopada 1995 r., Sd Najwyszy ustali: Ad 1) Zarzut, e: "lokale wyborcze byy le zorganizowane" mia, wg protestu, wynika z pisma Wojewódzkiego Sztabu Wyborczego w Kaliszu z dnia 19 listopada 1995 r., w którym powoano si na fakt naruszenia tajnoci gosowania w obwodzie nr 14 na skutek braku w tym obwodzie pomieszcze za oson zapewniajcych tajno gosowania (art. 6 ustawy). Ju tylko z tego jednostkowego przykadu wynika, e nie stwarza on uzasadnionej podstawy do uogólniajcej oceny zakadajcej powtarzalno tego rodzaju narusze. Ponadto zarzut ten nie jest uzasadniony w wietle zapisów zawartych w protokole gosowania w powoanym obwodzie i zaczonych do niego wyjanieniach Obwodowej Komisji Wyborczej oraz Wojewódzkiej Komisji Wyborczej w Kaliszu. Otó m zaufania zamieci zarzut w formie oceny, i: "wg mnie przy gablotach powinny by kotary, zasony". Tymczasem obie w/w Komisje uznay, e gosujcy mieli stworzone wystarczajce warunki dla zabezpieczenia tajnoci gosowania, gdy kabiny wyborcze byy odpowiednio osonite z trzech stron. Ad 2) Z dwu owiadcze powoanych na dowód zarzutu, e: "mom zaufania utrudniano wykonywanie swoich obowizków" - jedno (Ireny I.) nie zawiera adnych elementów, które uzasadniayby ocen o jakiej formie utrudniania wykonywania jej obowizków. Istotne jest take, i nie wniosa ona adnych zastrzee do protokou gosowania. Nie wniós take zastrzee do protokou drugi z podanych dla uzasadnienia tego zarzutu mów zaufania (Józef .), który poda w swym owiadczeniu, e na skutek bdnego braku zapisu o jego uprawnieniach dopiero na skutek interwencji Wojewódzkiego Biura Wyborczego móg uczestniczy w pracach Obwodowej Komisji Wyborczej nr 7 w gminie Tarnów. Po wyjanieniu tej kwestii, od godz. 810 nie natrafia ju na adne trudnoci. Nie ma wic podstaw, na tle obu przytoczonych wypadków, do wyprowadzania wniosku, ani co do jakiego dziaania zmierzajcego do utrudniania pracy mów zaufania, ani co do nastpstw w zakresie wyników gosowania, z faktu dwugodzinnej nieobecnoci Józefa L. w lokalu komisji wyborczej. Ad 3) Bezzasadny jest sformuowany w tym punkcie zarzut o rzekomym przeprowadzaniu wyborów w tej samej obwodowej komisji w dwóch rónych miejscach, skoro powoane na poparcie tego zarzutu owiadczenie Grayny S.-R. zawiera opis zdarzenia polegajcego na jej interwencji (skutecznej) w celu uruchomienia dogodniejszych drzwi do lokalu wyborczego. Ad 4) Brak jest podstaw - w oparciu o wskazany dowód z owiadczenia Prze-wodniczcej Obwodowej Komisji Wyborczej nr 51 w Warszawie - do przyjcia zarzutu, i urny do gosowania nie byy dostatecznie zabezpieczone. Wymieniona Przewodniczca nie wniosa w tym zakresie zastrzee do protokou, a mona te zauway, e waciwe zorganizowanie lokalu wyborczego leao w jej obowizkach. Ad 5) W tym punkcie sformuowany zosta zarzut, e: "nie sprawdzono komisyjnie iloci kart wydawanych obwodowym komisjom wyborczym". Zarzut ten jest nieuzasadniony w wietle braku takiej regulacji w ustawie, ale przede wszystkim ze wzgldu na to, e wskazane jako dowód owiadczenia oparte s wycznie na przypuszczeniach i to nawet nie odpowiadajcych istocie sformuowanego zarzutu. Ad 6) Owiadczenia powoane na dowód wskazanego naruszenia polegajcego na: "przekazywaniu karty indywidualnym osobom z komisji, które wrzucay kilka kart do urny" - nie s odpowiednie dla tak sformuowanego zarzutu, zwaszcza e mowa w nich - np. w owiadczeniu Teresy P. - o "sceptycyzmie" i niepewnym podejrzeniu jednej osoby z komisji opartym na usyszeniu podejrzanego "stuku" przy wrzucaniu karty do urny. Z kolei Mirosaw T. do przedstawionych przez siebie podejrze dochodzi na drodze analiz wyników sonday. Wyraniejsze, z punktu widzenia istoty omawianego zarzutu jest tylko wiadectwo Marii L. i innych, którym wydawao si, e jaki nieznajomy mczyzna wrzuci plik kart do urny. Jednake analiza wyników gosowania w obwodzie gosowania nr 24 we Wocawku, w którym miao nastpi to zdarzenie nie ujawnia, ani jakichkolwiek zastrzee, ani te jakiej-kolwiek rónicy pomidzy liczb wyborców, którzy wzili udzia w gosowaniu (liczb kart wyjtych z urny), a sum gosów niewanych i gosów wanych. Ad 7) Zarzut ten (dotyczcy rozbienoci pomidzy iloci osób faktycznie gosujcych, a iloci kart wrzuconych do urny)w zakresie obu wskazanych na jego poparcie protestów, poddany zosta odrbnemu rozpoznawaniu na skutek tyche protestów. Ad 8) Jeeli chodzi o wiadectwa podane dla wykazania zarzutu, e: "listy wyborców zostay niewaciwie sporzdzone", to ich czciowa - co do merytorycznej treci - zasadno moe by brana pod uwag tylko w zakresie jednej osoby, która nie zostaa wykrelona pomimo mierci oraz co do 2 osób, które nie zostay wykrelone z listy wyborców w miejscu staego zamieszkania pomimo umieszczenia na innej licie. Jednake naley zauway, e w wietle okolicznoci podanych przez osoby zgaszajce te fakty, brak jest podstaw do wnioskowania o tym, e te nieprawidowoci miay nastpstwa w zakresie gosowania. Ponadto przywoa naley w omawianej kwestii regulacj z art. 38 i 39 ustawy, okrelajc tryb reklamacyjny w sprawie nieprawidowoci sporzdzania spisu. Ad 9) Sformuowany w pkt 9 zarzut bdnego zaznaczania obecnoci osób, które nie gosoway, zosta uprawdopodobniony w zakresie wiadectw przedstawionych w owiadczeniach Wojewódzkiego Sztabu Wyborczego Lecha Wasy w Szczecinie, Teresy P. oraz Piotra M. (k. 49-50). Brak jest jednak podstaw, take w wietle analizy wyników gosowania w odpowiednich obwodach, aeby te dotyczce kilku osób nieprawidowoci w oznaczaniu osób, które pobray karty do gosowania, mogy by uogólniane w ocen wykraczajc poza zakres tych przypadków. Oczywiste jest wic, e te naruszenia przepisu art. 51 ust. 1 ustawy - nie miay wpywu na wynik wyborów. Ad 10) Zarzut o rzekomym przekadaniu gosów na rzecz Aleksandra Kwaniewskiego nie moe by - wbrew protestowi - wyprowadzany ze zgaszanego owiadczenia ma zaufania Lecha Wasy A. B., który wyrazi swe zaniepokojenie tym, czy by moe z jego wasnego dziaania nie wynika omyka przy liczeniu gosów. Ad 11 i 12) Zarzuty w tym zakresie nie zostay wykazane, skoro wywiedzione zostay wycznie z tzw. "protokou z Krotoszyna", co do którego nie wiadomo, kto go sporzdzi. Ponadto stwierdzenie w tym pimie, e: "czonek komisji wyborczej gosowa okoo 3 gosami na rzecz innego wyborcy" samo przez si moe budzi wtpliwoci. Ad 13) Zarzut naruszania tajnoci gosowania jest nieuzasadniony z przyczyn omówionych w pkt 1 i opiera si na tym samym wiadectwie. Ad 14) Powoany w tym zakresie (na okoliczno zarzutu niedokadnego liczenia gosów) protest jest odrbnie rozpoznawany. Ad 15) Zarzut oparty na owiadczeniu Teresy P. zosta uznany za zasadny w zakresie jednostkowego naruszenia, w ramach zarzutu sformuowanego w pkt 9. Ad 16) Zarzut o braku kontroli w zakresie dostarczania i dysponowania kartami do gosowania zosta przez autorów protestu bdnie wywiedziony z informacji Sztabu Wyborczego Lecha Wasy w Kaliszu, e w jednym z obwodów: "nastpio zalepienie spisu wyborców z gosowania w I turze". Nie chodzi tu wic o naruszenie prawa wyborczego, ale jak form wyraenia postulatu, aeby wyborcy mieli moliwo sprawdzenia spisów wyborczych po I turze wyborów. Ad 17) Brak jest kompletnego owiadczenia, na które w tym zakresie powouje si uzupenienie protestu. Ponadto, gdyby nawet uzna doczone pismo, to brak jest, w wietle przytoczonych w nim okolicznoci, do podzielenia oceny o "naruszeniu ciszy wyborczej" tylko z tego wzgldu, e bya wyczuwalna sugestia ukierunkowania wywiadu telewizyjnego w kierunku korzystnym dla kandydata Kwaniewskiego. Ad 18) Wnioskowane owiadczenie Kazimierza D. zawiera jego ocen niesusznoci regulacji prawnej w zakresie gosowania za granic. Nie wskazuje natomiast naruszenia prawa. Ad 19) Wbrew zarzutowi, z przedstawionego owiadczenia J. J.-M. nie wynika sfaszowanie protokou gosowania. Natomiast zaobserwowane przez ni zainteresowanie protokoem po jego sporzdzeniu moe wiza si z zamieszczonymi w nim uwagami i sporzdzonymi w zwizku z tym wyjanieniami (protokó gosowania obwodu nr 39 w Kaliszu). Ad 20) Bezzasadny jest zarzut faszowania kart do gosowania oparty na informacji o czarnym kolorze odcisku pieczci uywanej przez okrelon obwodow komisj wyborcz. W wietle powyszych ustale, a nadto podzielajc zajte w sprawie stanowisko przez Pastwow Komisj Wyborcz, Sd Najwyszy nie znalaz podstaw do uznania zasadnoci protestu przeciwko wyborowi Prezydenta. ========================================