III URN 11/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński. Sędziowie: W. Glabisz, K. Gelner, K. Marowski, A. Szczurzewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy ze skargi Leona F. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w B. o rentę inwalidzką, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Trybunału Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 września 1969 r.,oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktyczneZakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w B. decyzją z dnia 12.VIII.1968 r., zatwierdzoną orzeczeniem Rady Nadzorczej z dnia 28.IX.1968 r., oddalił roszczenie skarżącego o rentę inwalidzką, ponieważ zdaniem organu skarżącego nie udowodnił co najmniej pięciu lat zatrudnienie w ostatnich 10 latach przed ustaniem zatrudnienia.Orzeczenie Rady Nadzorczej zatwierdził Okręgowy Sąd Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu wyrokiem z dnia 19 lutego 1969 r. Według poczynionych w tym wyroku ustaleń skarżący w okresie od czerwca 1945 r. do 31.XII.1954 r. pełnił funkcję sołtysa, a w okresie od 1.I.1949 r. do 31.XII.1954 r. także funkcję inkasenta podatkowego. W okresach zaś od 1.I.1955 r. do 1.VIII.1956 r. i od 1.III.1958 r. do 31.III.1960 r. pracował w Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej O. Okresy pracy w GRN wynoszą łącznie 3 lata i 8 miesięcy. Zdaniem Okręgowego Sądu nie podlegają zaliczeniu na uprawnienia rentowe okresy pełnienia przez skarżącego funkcji sołtysa oraz inkasenta podatkowego. Praca inkasenta była bowiem pracą zleconą, a dochody uzyskiwane w związku z pełnieniem funkcji sołtysa nie stanowiły głównego źródła utrzymania skarżącego, gdyż posiadał on 8-hektarowe gospodarstwo rolne, które stanowiło podstawę jego utrzymania. Poza tym, zdaniem Okręgowego Sądu, skarżący jako inkasent podatkowy nie był obowiązany do codziennej pracy w rozmiarze co najmniej po 4 godziny dziennie. Z tych względów Okręgowy Sąd uznał skargę wnioskodawcy na orzeczenie Rady Nadzorczej za nieuzasadnioną.Rewizję skarżącego od wyroku Okręgowego Sądu oddalił Trybunał Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 10 września 1969 r.W rewizji nadzwyczajnej Minister Sprawiedliwości, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego oraz interesu PRL, wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Okręgowego Sądu z dnia 19 lutego 1969 r. i o przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Skarżący, jak to wynika z akt rentowych, zgłosił wniosek o rentę inwalidzką w dniu 5 sierpnia 1968 r.Zgodnie z dyspozycją art. 94 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6) przepisy tej ustawy stosuje się do spraw o świadczeniach wszczętych na skutek wniosków zgłoszonych po wejściu w życie ustawy, tj. po dniu 31 grudnia 1967 r. Ponieważ, jak wykazano wyżej, skarżący zgłosił wniosek o rentę inwalidzką w dniu 5 sierpnia 1968 r., przeto podstawę prawną tych roszczeń stanowią przepisy cyt. wyżej ustawy.Przepis art. 1 wymienionej ustawy stanowi, że "powszechne zaopatrzenie emerytalne stanowi system obowiązkowego zabezpieczenia społecznego:1) pracowników - w razie osiągnięcia wieku emerytalnego lub w razie inwalidztwa,2) rodzin pracowników, emerytów i rencistów - w razie śmierci ich żywiciela".Oznacza to, że świadczenia określone w ustawie o p.z.e. przysługują wyłącznie pracownikom oraz członkom rodzin pracowników emerytów i rencistów.Według art. 5 ust. 1 ustawy o p.z.e. pracownikiem w rozumieniu tej ustawy jest osoba pozostająca w stosunku pracy na podstawie umowy o pracę, mianowania lub powołania oraz osoba, która w związku z wyborem pozostaje w stosunku pracy na podstawie szczególnych przepisów, jak również członek lub kandydat na członka spółdzielni pracy pozostający ze spółdzielnią w stosunku pracy.Skarżący jako sołtys pełnił tę funkcję z wyboru, ale z tytułu pełnienia tej funkcji nie pozostawał w stosunku pracy z Prezydium GRN bądź z innym podmiotem. Skarżący więc z tytułu pełnienia funkcji sołtysa nie był pracownikiem w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy o p.z.e. i dlatego okres pełnienia tej funkcji nie był zatrudnieniem w rozumieniu art. 8 ust. 1 cyt. ustawy.Okres pełnienia funkcji sołtysa nie jest również równorzędny z okresem zatrudnienia w rozumieniu art. 9 ustawy o p.z.e. ani też nie jest on zaliczalny do okresów zatrudnienia w rozumieniu art. 10 tej ustawy.Skoro więc okresy pełnienia funkcji sołtysa nie podlegają zaliczeniu do okresów zatrudnienia wymaganego do przyznania emerytury lub renty, to nie podlegają także - wbrew zarzutom i wywodom rewizyjnym - zaliczeniu do okresów zatrudnienia okresy wykonywania przez skarżącego czynności inkasenta podatkowego. Ta bowiem czynność (inkasenta) nie była czynnością samodzielną, niezależną od pełnienia funkcji sołtysa, lecz zgodnie z art. 5 ust. 2 dekretu z dnia 16 maja 1946 r. z późniejszymi zmianami o postępowaniu podatkowym (Dz. U. z 1950 r. Nr 56, poz. 506) oraz § 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 lutego 1952 r. (Dz. U. Nr 10, poz. 60) należała do zakresu czynności sołtysa (obecnie także inkaso wchodzi w zakres czynności sołtysa). Wreszcie podnieść należy, że według obowiązujących przepisów emerytalnych, a w szczególności art. 15 ustawy o p.z.e. oraz § 4 ust. 1 pkt 5 i § 6 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 25 lipca 1969 r. (Dz. U. Nr 23, poz. 170), osobie z tytułu pełnienia funkcji sołtysa może przysługiwać tylko renta inwalidzka i to tylko wówczas, gdy jej inwalidztwo powstało na skutek wypadku podczas wykonywania czynności związanych z funkcją sołtysa. Taki zaś wypadek nie jest uważany ani za wypadek przy pracy, ani za wypadek w zatrudnieniu, lecz tylko za zrównany z wypadkiem w zatrudnieniu, co także potwierdza tezę, że pełnienie funkcji sołtysa, w zakres czynności którego wchodzi m.in. również inkaso, nie jest zatrudnieniem podlegającym zaliczeniu do okresów zatrudnienia wymaganego do przyznania emerytury lub renty.W świetle przedstawionej sytuacji prawnej okres pełnienia funkcji sołtysa nie podlega zaliczeniu do okresów zatrudnienia, wymaganego do przyznania emerytury lub renty, ani jako zatrudnienie w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o p.z.e., ani też jako okres równorzędny z zatrudnieniem lub zaliczalny do okresów zatrudnienia w rozumieniu art. 9 i 10 tej ustawy.Według nie kwestionowanych ustaleń dokonanych w toku postępowania administracyjnego i sądowego zatrudnienie skarżącego w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o p.z.e. ustało z dniem 31.III.1960 r. Zgodnie zatem z art. 24 ust. 2 ustawy o p.z.e. jego uprawnienie do renty inwalidzkiej uwarunkowane jest wykazaniem m.in. 5 lat zatrudnienia w okresie od 1 kwietnia 1950 r. do 31 marca 1960 r. (skarżący urodził się w 1889 r.).Ponieważ bez uwzględnienia okresu od 1.IV.1950 r. do 31.XII.1954 r., kiedy to skarżący pełnił funkcję sołtysa, skarżący nie wykazał co najmniej 5 lat zatrudnienia, przeto zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o p.z.e. nie przysługuje mu renta inwalidzka.W tych warunkach Okręgowy Sąd zatwierdzając zaskarżone orzeczenie Rady Nadzorczej, a Trybunał Ubezpieczeń Społecznych oddalając rewizję skarżącego nie naruszyły przepisów prawa materialnego ani procesowego. Zaskarżone wyroki są więc zgodne z prawem.Z powyższych względów należało z mocy art. 421 § 1 k.p.c. rewizję nadzwyczajną, jako nieuzasadnioną, oddalić.