III URN 131/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Zaziemski. Sędziowie SN: E. Brzeziński, J. Myślicki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Janusza K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. o wcześniejszą emeryturę na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 14 stycznia 1983 r.uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi do rozpatrzenia.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 14.I.1983 r. Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi odrzucił odwołanie wnioskodawcy Janusza K., ur. dnia 25.VIII.1934 r., od decyzji Oddziału ZUS w Łodzi z dnia 17.VIII.1982 r. (zamiast od zatwierdzającego ją orzeczenia Rady Nadzorczej tego Oddziału z dnia 17.IX.1982 r.), odmawiającej mu prawa do wcześniejszej emerytury na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do dnia 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 95 ze zm.). Wobec bowiem niezaliczenia do żadnej grupy inwalidów wnioskodawca powinien był udowodnić 40 lat zatrudnienia, przed organem rentowym zaś udowodnił tylko 31 lat, 2 miesiące i 5 dni zatrudnienia.W uzasadnieniu postanowienia Sąd podniósł, że wyrokiem z dnia 22.VI.1982 r. oddalone już zostało odwołanie wnioskodawcy od poprzedniej decyzji z dnia 24.VI.1982 r., także odmawiającej mu prawa do wcześniejszej emerytury. Powołując się na art. 366 k.p.c. w związku z art. 72 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych, Sąd zaznaczył, że wyrok w sprawie ma powagę rzeczy osądzonej, skoro występuje tożsamość stron (podmiotowa granica rzeczy osądzonej) oraz identyczne przedmioty rozstrzygania (przedmiotowe granice powagi rzeczy osądzonej). Okoliczność, że wnioskodawcy nową decyzją z dnia 17.VIII.1982 r. doliczono dodatkowy okres zatrudnienia (służbę wojskową), nie stanowi - zdaniem Sądu - przeszkody do uznania powagi rzeczy osądzonej, gdyż tożsamość podstaw rozstrzygania powstaje nie tylko wówczas, gdy oba powództwa są identyczne, ale także wtedy, gdy oparte są na tej samej podstawie faktycznej i zmierzają do tego samego celu.W rewizji nadzwyczajnej od tego postanowienia Prokurator Generalny PRL, zarzucając rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 55, art. 61 i art. 64 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych, § 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. oraz interesu PRL, wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do rozpoznania Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi (łącznie ze sprawą II URN 130/83).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Decyzją z dnia 24.IV.1982 r. organ rentowy odmówił wnioskodawcy prawa do wcześniejszej emerytury wobec nieudowodnienia przezeń okresu zatrudnienia wymaganego § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do dnia 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 95 ze zm.). Przepis ten przewiduje uprawnienia do wcześniejszej emerytury dla mężczyzn, którzy nie osiągnęli wieku (określonego w ust. 1 § 2), nie wykazali się co najmniej 15 latami pracy zaliczonej do I kategorii zatrudnienia ani też nie zostali zaliczeni do żadnej grupy inwalidów, jeżeli udowodnią 40 lat zatrudnienia. Tymczasem wnioskodawcy uznano jedynie 28 lat, 2 miesiące i 21 dni pracy.Wyrokiem z dnia 22.VI.1982 r. Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi oddalił odwołanie zainteresowanego od powyższej decyzji, ponieważ powołani przez sąd biegli nie uznali go za inwalidę, a zatem uzyskanie prawa do emerytury nadal uzależnione było od udowodnienia 40 lat zatrudnienia.W dniu 17.VIII.1982 r. organ rentowy wydał nową, także odmowną decyzję (anulującą poprzednią), którą uznając dodatkowy okres przyjął za udowodnione: 31 lat, 2 miesiące i 5 dni zatrudnienia. Decyzja ta została zatwierdzona orzeczeniem Rady Nadzorczej Oddziału ZUS w Łodzi z dnia 17.IX.1982 r.Rozpatrując wniesione dnia 25.X.1982 r. odwołanie, Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi poddał wnioskodawcę badaniom biegłych: internisty i neurologa, którzy zaliczyli go do III grupy inwalidów, zaznaczając, że inwalidztwo powstało "przed" dniem 31.XII.1982 r.Jak słusznie podnosi rewizja nadzwyczajna, w świetle okoliczności faktycznych odrzucenie przez Sąd odwołania wnioskodawcy w rażący sposób narusza przepisy prawa procesowego.Stosownie do art. 2 § 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 24, poz. 239), okręgowe sądy rozpoznają m.in. odwołania od orzeczeń organów rozpatrujących sprawy o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego. Jeżeli więc Sąd ustalił, że wnioskodawca po oddaleniu jego odwołania wyrokiem z dnia 22.VI.1982 r. od poprzedniej decyzji z dnia 24.IV.1982 r. złożył ponowny wniosek o wcześniejszą emeryturę, co znajduje potwierdzenie w fakcie złożenia nowych dowodów, i w związku z tym organ rentowy wydał nową decyzję, odmawiającą mu również w tym postępowaniu prawa do świadczenia, to już sama okoliczność wydania takiej decyzji - zgodnie z założeniem powołanego przepisu - uprawniała wnioskodawcę do złożenia od niej odwołania za pośrednictwem Rady Nadzorczej, gdyż przedmiotem decyzji nie były ustalenia Komisji Lekarskiej, natomiast zobowiązywała Sąd do sprawdzenia jej prawidłowości. Przepisy prawa o ubezpieczeniu społecznym przewidują ustawowy obowiązek organu rentowego - nawet po uprawomocnieniu się poprzedniej decyzji - zajęcia stanowiska, będącego wynikiem oceny uprawnień osoby zainteresowanej - ze względu na złożone przez nią nowe dowody lub ujawnione okoliczności - w formie nowej decyzji, od której przysługują środki prawne (np. art. 68 i art. 90 ustawy o p.z.e., art. 80 i art. 90 ustawy o z.e.p.).Wychodząc z błędnego założenia powagi rzeczy osądzonej, Sąd w momencie wydawania orzeczenia odrzucającego nie wziął pod uwagę zarówno konsekwencji związanych z wydaniem nowej decyzji, jak i powstania nowych okoliczności faktycznych, i to zarówno przed organem rentowym, jak i w postępowaniu przed Sądem, gdyż wnioskodawca, udowodniwszy dłuższy od poprzedniego okres zatrudnienia (31 lat, 2 miesiące i 5 dni), został przez biegłych sądowych zaliczony do III grupy inwalidów. Obie te przesłanki więc stanowiły podstawę do merytorycznego rozważenia uprawnień zainteresowanego na podstawie korzystniejszego dlań przepisu pkt 3 ust. 2 § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r., który do nabycia uprawnień wymaga nie 40, lecz tylko 30 lat zatrudnienia w odniesieniu do mężczyzn.Wyrok nie ma powagi rzeczy osądzonej w rozumieniu art. 366 k.p.c. w związku z art. 2 § 1 i art. 72 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych, jeśli dotyczy oddalenia przez okręgowy sąd pracy i ubezpieczeń społecznych żądania wnioskodawcy co do przyznania wcześniejszej emerytury w przypadku, gdy po uprawomocnieniu się wyroku okręgowego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych organ rentowy wydał nową decyzję, opartą na dalszych dowodach mających wpływ na ujawnienie rzeczywistego stanu faktycznego i jego prawidłową ocenę.W wyroku z dnia 18.IV.1980 r. IV CR 85/80 (OSNCP z 1980 r. z. 11, poz. 214) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż do uznania, że sprawa została prawomocnie osądzona, a więc że istnieją podstawy do odrzucenia nowego pozwu (art. 199 § 1 i art. 366 k.p.c.), nie wystarcza samo stwierdzenie, że w obydwu sprawach chodzi o to samo roszczenie i że identyczne są strony obydwu procesów; mimo bowiem identyczności stron i dochodzonego roszczenia stan rzeczy osądzonej nie występuje, jeżeli uległy zmianie okoliczności, których istnienie było przyczyną oddalenia pierwszego powództwa, a więc jeżeli roszczenie stało się w świetle stanu faktycznego uzasadnione.Odrzucając zatem odwołanie, Sąd uniemożliwił kontynuowanie postępowania dowodowego w kierunku prawidłowego rozstrzygnięcia o roszczeniach wnioskodawcy, czym naruszył także interes PRL. Dlatego istniały uzasadnione podstawy do rozpoznania rewizji nadzwyczajnej pomimo złożenia jej z uchybieniem terminu przewidzianego w art. 421 § 2 k.p.c.Rozpoznając sprawę, Sąd powinien w szczególności mieć na uwadze potrzebę uzyskania pełnej dokumentacji lekarskiej wnioskodawcy z leczenia (ambulatoryjnego, szpitalnego, sanatoryjnego) i wydania prawidłowo uzasadnionej opinii biegłych uzasadniającej w swych rozważaniach datę powstania inwalidztwa określoną zgodnie z obowiązującymi zasadami orzecznictwa oraz orzeczenie Obwodowej KIZ z dnia 13.IV.1983 r., którym wnioskodawca zaliczony został do III grupy inwalidów od daty wyczerpania zasiłków chorobowych (dnia 11.V.1982 r.).Wymaga też rozważenia przez Sąd potrzeba łącznego rozpoznania niniejszej sprawy ze sprawą wnioskodawcy II URN 130/83 Okr. Sądu II U 1420/82.Kierując się powyższymi względami, należało orzec jak w sentencji (art. 422 § 2 k.p.c. w związku z art. 83 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych i art. 277 k.p.).