III URN 19/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Graban. Sędziowie: A. Szczurzewski (sprawozdawca), W. Glabisz, M. Wilewski, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie ze skargi Antoniego S. przeciwko Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w G. o kolejową rentę starczą, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Trybunału Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 września 1965 r.,uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Gdyni z dnia 20 października 1964 r. i przekazał sprawę temuż Okręgowemu Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneOkręgowy Sąd Ubezpieczeń Społecznych w Gdyni wyrokiem z dnia 20.X.1964 r. zatwierdził orzeczenie Komisji Odwoławczej do Spraw Emerytalnych przy Ministerstwie Komunikacji uznając, że skarżącemu Antoniemu S. słusznie odmówiono kolejowej renty starczej, ponieważ nie ma on wymaganego do tego świadczenia stażu pracy. Zdaniem Okręgowego Sądu skarżący nie miałby co najmniej 25 lat służby na kolei, nawet gdyby do niespornego okresu, wynoszącego 23 lata, 3 miesiące i 28 dni, doliczyć korzystniej (14 miesięcy za jeden rok - art. 9 dekretu z dnia 19.I.1957 r.) okresy jego służby na parowozie przed i po wyzwoleniu.Skargę rewizyjną skarżącego na powyższy wyrok oddalił Trybunał Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 24.IX.1965 r. Zdaniem Trybunału uzupełnienie brakujących 20 miesięcy do pełnych 25 lat służby na kolei przez korzystniejsze liczenie stałego zatrudnienia na parowozie byłoby możliwe tylko wówczas, gdyby skarżący po zdaniu egzaminu na maszynistę przebył w takim zatrudnieniu co najmniej 10 lat. Tego warunku, zdaniem Trybunału, skarżący nie spełnił, gdyż egzamin na maszynistę parowozu zdał dopiero w 1945 r., a jego zwolnienie ze służby na kolei nastąpiło z dniem 30 listopada 1951 r.Od powyższego wyroku Trybunału Ubezpieczeń Społecznych Minister Sprawiedliwości założył rewizję nadzwyczajną, w której zarzucając naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz przepisów prawa materialnego i procesowego, wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Gdyni z dnia 20.X.1964 r. i o przekazanie sprawy temu Okręgowemu Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zawarty w rewizji nadzwyczajnej zarzut naruszenia przez Trybunał Ubezpieczeń Społecznych art. 9 dekretu z dnia 19.I.1957 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin (Dz. U. z 1958 r. Nr 55, poz. 273) - jest usprawiedliwiony.Według powołanego przepisu, przy wymiarze renty starczej (art. 8 i 10) każdy pełny rok stałego zatrudnienia na parowozie liczy się za 14 miesięcy zatrudnienia na kolei. Wprawdzie z przepisu tego wynika, że w wymiarze korzystniejszym liczy się tylko stałe, a więc nie każde zatrudnienie na parowozie, ale ani ten przepis, ani też inne przepisy cyt. dekretu nie mówią wcale o tym, że za stałe zatrudnienie na parowozie uważa się zatrudnienie wykonywane dopiero po złożeniu egzaminu na maszynistę parowozu. Kolejowe przepisy emerytalne w ogóle nie wyjaśniają, kiedy uważa się pracę na parowozie za stałe zatrudnienie. Tę kwestię wyjaśniają specjalne przepisy określające warunki wymagane do zajmowania stanowisk pracy na parowozie, a mianowicie "Przepisy o służbie przygotowawczej i egzaminach pracowników Polskich Kolei Państwowych", zatwierdzone rozporządzeniem Ministra Komunikacji z dnia 14.VI.1929 r. (Dz. Urzęd. Nr 8, poz. 88). Z przepisów tych wynika, że mianowanie na stanowisko pomocnika maszynisty i maszynisty parowozu może nastąpić jedynie na podstawie złożonego egzaminu ścisłego (§ 36 i 37). Przed dopuszczeniem do takiego egzaminu kandydat na pomocnika maszynisty powinien mieć świadectwo wyzwolenia na rzemieślnika-metalowca i co najmniej jednoroczne zatrudnienie w warsztatach głównych lub pomocniczych przy naprawianiu parowozów i częściowo wagonów. Ponadto powinien on przebyć co najmniej rok w zajęciu próbnym jako pomocnik maszynisty, z czego najmniej pół roku w pociągach. Podczas zajęcia próbnego kandydat taki powinien przejechać co najmniej 30.000 km w charakterze pomocnika maszynisty. Natomiast do egzaminu na maszynistę parowozu mogą być dopuszczeni pomocnicy maszynisty II klasy po przebyciu 36-miesięcznej, stałej służby w charakterze pomocnika maszynisty w pociągach towarowych, osobowych i na przetaczaniu. Podczas tej służby kandydat na maszynistę powinien przejechać co najmniej 50.000 km w pociągach.Przepisy te określają więc służbę na parowozie poprzedzającą przystąpienie do egzaminu ścisłego na pomocnika maszynisty jako "zajęcie próbne" (§ 36), a okres pracy w charakterze pomocnika maszynisty poprzedzający przystąpienie do egzaminu ścisłego na maszynistę parowozu jako "stałą służbę, w charakterze pomocnika maszynisty". Dodać przy tym należy, że te same przepisy w brzmieniu ustalonym zarządzeniem Ministra Komunikacji Nr 178 z dnia 19.VII.1962 r. (Dz. Urzęd. M.K. Nr 36, poz. 206) i obowiązującym od 1.X.1962 r. również tylko służbę przed egzaminem ścisłym na pomocnika maszynisty określają "szkoleniem praktycznym i zajęciem próbnym".Błędny jest zatem pogląd Trybunału Ubezpieczeń Społecznych, że w korzystniejszym wymiarze (pełny rok za 14 miesięcy) może być zaliczana służba na parowozie dopiero po zdaniu egzaminu ścisłego na maszynistę parowozu.Nie może być także uznany za trafny wyrażony w rewizji nadzwyczajnej pogląd, że w wymiarze korzystniejszym należy zaliczać każdą służbę na parowozie z wyłączeniem jedynie przygodnej i okazyjnej pracy.W świetle powołanych wyżej przepisów o służbie przygotowawczej i egzaminach pracowników PKP za stałe zatrudnienie na parowozie uważa się pracę na parowozie wykonywaną po zdaniu egzaminu ścisłego na pomocnika maszynisty parowozu.Zgodnie zatem z art. 9 dekretu z dnia 19.I.1957 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin (Dz. U. z 1958 r. Nr 55, poz. 273) każdy pełny rok zatrudnienia na parowozie wykonywanego po zdaniu egzaminu ścisłego na pomocnika maszynisty liczy się - przy wymiarze kolejowej renty starczej (art. 8 i 10) - za 14 miesięcy zatrudnienia na kolei.Wobec powyższego zatrudnienie skarżącego na parowozie podlega zaliczeniu w wymiarze korzystniejszym nie od dnia 6.VII.1945 r., w którym zdał on egzamin ścisły na maszynistę parowozu, lecz od daty wcześniejszej, tj. od dnia zdania egzaminu ścisłego na pomocnika maszynisty parowozu. Fakt dopuszczenia skarżącego w dniu 5.VII.1945 r. do egzaminu ścisłego na maszynistę parowozu świadczyłby o tym, że skarżący powinien zdać egzamin ścisły na pomocnika maszynisty przed 1.IX.1939 r. W myśl bowiem § 36 powołanych wyżej przepisów o służbie przygotowawczej i egzaminach pracowników PKP, do egzaminu na maszynistę parowozu mógł być dopuszczony tylko pomocnik maszynisty po przebyciu 36-miesięcznej stałej służby w charakterze pomocnika maszynisty i przejechaniu co najmniej 50.000 km w pociągach.Zawarty w aktach sprawy materiał dowodowy wskazuje poza tym na to, że skarżący przed 1.IX.1939 r. miał spełnione niektóre warunki wymagane do dopuszczenia go do egzaminu ścisłego na pomocnika maszynisty. Uzyskał on w 1923 r. odpowiednie świadectwo rzemieślnika-metalowca oraz pracował od 1928 r. w warsztatach głównych. Według zaś danych zawartych w kwestionariuszu skarżący miał zdać egzamin na pomocnika maszynisty w 1934 r., na co mógłby wskazywać dyplom kolejowego przysposobienia wojskowego. Również w innych dowodach zawartych w aktach rentowych są wzmianki o zatrudnieniu skarżącego przed wyzwoleniem w charakterze pomocnika maszynisty. Dowód zaś w języku niemieckim wymienia służbę skarżącego na parowozie w okresach od 1.VI.1929 r. do 1.VIII.1931 r. oraz od 1.II.1934 r. do 1.IX.1939 r.Jednakże zebrany w sprawie materiał dowodowy nie stanowi wystarczającej podstawy do ustalenia faktu i daty bądź okresu zdania przez skarżącego egzaminu ścisłego na pomocnika maszynisty parowozu oraz liczby lat służby na parowozie po zdaniu tego egzaminu. Okręgowy Sąd bowiem - z uchybieniem istotnych przepisów prawa o sądach ubezpieczeń społecznych, a w szczególności art. 212, 221 i 296 § 1 - nie przeprowadził wyczerpującego postępowania dowodowego i w konsekwencji wydał wyrok w sprawie nie wyjaśnionej dostatecznie do stanowczego rozstrzygnięcia. Natomiast Trybunał, oddalając skargę rewizyjną od wyroku zapadłego w sprawie niedojrzałej do ostatecznego rozstrzygnięcia, uchybił art. 353 i 355 powołanego wyżej przepisu.Uchybienia te uzasadniają uchylenie z mocy art. 422 § 2 k.p.c. zaskarżonego wyroku Trybunału Ubezpieczeń Społecznych oraz wyroku Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Gdyni z dnia 20.X.1964 r. i przekazanie sprawy temuż Sądowi w celu przeprowadzenia postępowania dowodowego w kierunku wyżej wskazanym. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy należy mieć na uwadze, że w niniejszej sprawie chodzi o ustalenie faktu i daty zdania przez skarżącego egzaminu ścisłego na pomocnika maszynisty, o którym mowa w § 36 powołanych wyżej przepisów, a nie egzaminu tymczasowego, o którym mowa w § 4 tych przepisów, gdyż tylko po egzaminie ścisłym wykonywane zatrudnienie na parowozie w charakterze pomocnika maszynisty liczy się w wymiarze korzystniejszym. Uchyleniu zaskarżonego wyroku nie stoi na przeszkodzie upływ terminu określonego w art. 421 § 2 k.p.c., gdyż wadliwe postępowanie, mogące w rezultacie pozbawić uprawnioną osobę należnych jej świadczeń rentowych narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.