III URN 35/79

Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca Franciszek M., urodzony 19 maja 1909 r., zamieszkuje w budynku należącym do gospodarstwa rolnego wspólnie ze swoją córką Haliną S. i jej mężem" którzy prowadzą gospodarstwo rolne o obszarze 12 ha, położone we wsi Z. gminy B. W dniu 29 czerwca 1978 r., wnioskodawca wchodził po drabinie na drzewo, aby zrywać czereśnie. W tym czasie złamał się szczebel drabiny i wnioskodawca upadł na ziemię doznając złamania kręgosłupa. Na tej podstawie wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie mu jednorazowego świadczenia z tytułu wypadku w gospodarstwie rolnym.Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Włocławku decyzją z dnia 19 stycznia 1979 r. odmówił przyznania wnioskodawcy jednorazowego odszkodowania na tej podstawie, że wypadek nie pozostaje w związku przyczynowym z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.Rada Nadzorcza Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych we Włocławku orzeczeniem z dnia 8 lutego 1979 r. zmieniła decyzję Oddziału ZUS i uznała zdarzenie za wypadek przy pracy w gospodarstwie rolnym, gdyż nastąpiło ono podczas wykonywania zwykłych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.Rozpoznając odwołanie strony pozwanej Okręgowy Sąd wyrokiem z dnia 30 marca 1979 r. zmienił orzeczenie Rady Nadzorczej i oddalił wniosek Franciszka M.Okręgowy Sąd ustalił, że wnioskodawca zrywał czereśnie dla siebie i rodziny, a podczas tej czynności spadł z drabiny. Zrywanie czereśni dla własnych potrzeb nie może być uznane za wykonywanie zwykłych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego i dlatego brak jest podstaw do uznania zdarzenia z dnia 29 czerwca 1978 r. za wypadek przy pracy w gospodarstwie rolnym.Minister Sprawiedliwości wniósł w rewizji nadzwyczajnej o uchylenie wyroku Okręgowego Sądu i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania narzucając rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 245 pkt 1 k.p., art. 55 ustawy o osp i us oraz art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. z 1977 r. Nr 32, poz. 140).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Nie można odmówić słuszności podstawowemu zarzutowi naruszenia art. 55 ustawy o ospius przez niewyjaśnienie okoliczności, w jakich nastąpiło zdarzenie, które ma być uznane za wypadek przy pracy w gospodarstwie rolnym. Na temat tego zdarzenia jest wzmianka w karcie wypadku sporządzonej przez Urząd Gminy w B., z której wynika, że dnia 29 czerwca 1978 r. o godzinie 19 poszkodowany wchodził po drabinie na drzewo, aby zrywać czereśnie i spadł z drabiny. W odwołaniu od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnioskodawca twierdził, że doznał uszkodzenia ciała na skutek wypadku przy zbiorze owoców z drzewa (karta 9 akt ZUS). Z zeznań świadka H.S. córki wnioskodawcy (karta 18 wymienionych akt) wynika, że wnioskodawca zrywał czereśnie stojąc na drabinie i wskutek złamania szczebla spadł na ziemię. W postępowaniu przed Okręgowym Sądem H.S. złożyła oświadczenie, że czereśnie były zrywane dla celów konsumpcji dla rodziny.W karcie wypadku zaznaczono, że wnioskodawca jest dożywotnikiem, co znajduje potwierdzenie w zeznaniach świadka S., z których wynika, że wnioskodawca wraz z żoną Wiktorią są "dożywotnikami na gospodarstwie". W związku z tym zachodziła potrzeba wyjaśnienia, czy określenie wnioskodawcy w wymienionych dowodach jako dożywotnika oznacza, że pozostaje on wraz z żoną w stosunku cywilnej umowy dożywocia (art. 908 i nast.k.c.), oraz wyjaśnienie czy poza tym ma on jeszcze inne dochody i rozważenie czy w związku z tym ze względu na rozmiar umownych świadczeń i ewentualne inne dochody spełnia on warunki pozostawania na utrzymaniu rolnika, a tym samym czy uprawniony jest on do świadczeń przewidzianych w art. 26 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. z 1977 r. Nr 32, poz. 140). Zastrzeżenia w umowie o dożywocie polegające na uprawnieniu do zbioru dla potrzeb dożywotników owoców z określonych drzew w sadzie mogłoby mieć dla sprawy istotne znaczenie, gdyż wykonywanie takiego uprawnienia odrywa się od zwykłych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego lub w związku z wykonywaniem takich czynności i wypadek w takich okolicznościach nie mógłby być uznany za wypadek w gospodarstwie rolnym.Sąd Najwyższy podziela wyrażony w rewizji nadzwyczajnej pogląd, że wypadek przy zbieraniu płodów rolnych jest wypadkiem przy pracy w gospodarstwie rolnym oraz że w tym znaczeniu do płodów rolnych należą także owoce z drzew i to bez względu na to, czy przeznaczone one są do sprzedaży czy też będą zużyte w gospodarstwie domowym rolnika. Zbiór owoców w tym znaczeniu należy bowiem do zwykłych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.W sprawie zachodzi jednak potrzeba uzupełnienia materiału dowodowego dla bliższego określenia okoliczności wypadku, na co zwrócono uwagę w rewizji nadzwyczajnej, przez szczegółowe przesłuchanie świadków oraz przeprowadzenie dowodu z historii choroby wnioskodawcy, w której powinien być zawarty opis okoliczności wypadku.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Okręgowy Sąd rozważy też czy w okolicznościach sprawy nie zachodzą warunki do wyłączenia prawa do świadczeń wypadkowych przewidzianych w art. 26 wymienionej ustawy z dnia 27 października 1977 r. Jednorazowe świadczenie bowiem przysługuje na warunkach i w wysokości przewidzianych dla jednorazowego odszkodowania przysługującego pracownikowi, który uległ wypadkowi przy pracy (por. art. 25 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 26 pkt 1 tej ustawy). Przepisy te odsyłają w tej materii do art. 8 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 1975 r. Nr 20, poz. 105). Przepis ten stanowi, że świadczenia nie przysługują, gdy wyłączną przyczyną wypadku było naruszenie przez poszkodowanego przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia, spowodowane przez niego umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa. Z tych między innymi przyczyn zachodzi potrzeba uzupełnienia materiału dowodowego dla wyjaśnienia okoliczności wypadku, a w szczególności przyczyn, dla których wnioskodawca mający około 70 lat życia podjął się czynności zrywania owoców posługując się przy tym niesprawną drabiną.Z tych wszystkich przyczyn i z mocy art. 422 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.