III ZP 7/99

Uchwała z dnia 12 października 1999 r. III ZP 7/99 Przewodniczący: SSN Beata Gudowska, Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Maria Tyszel (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczyszyn, w sprawie z wniosku Tadeusza G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w P. o wypłatę dodatku pielęgnacyjnego, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 12 października 1998 r. zagadnienia prawnego przekaza-nego postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 10 lutego 1999 r. [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 § 1 KPC: Czy inwalida I grupy (obecnie osoba niezdolna do samodzielnej egzystencji), którego renta została zawieszona z powodu osiągnięcia dochodu przekraczającego 120% kwoty bazowej, zachowuje prawo do wypłaty dodatku pielęgnacyjnego ? p o d j ą ł następującą uchwałę: Osoba niezdolna do samodzielnej egzystencji nie zachowuje prawa do wypłaty dodatku pielęgnacyjnego wówczas, gdy wypłata renty z tytułu niezdol-ności do pracy podlega zawieszeniu w całości. U z a s a d n i e n i e Postanowieniem z dnia 10 lutego 1999 r. [...] Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu na podstawie art. 390 § 1 KPC, przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu budzące poważne wątpliwości zagadnie-nie prawne o treści przytoczonej w sentencji uchwały. Rozpoznając przedstawione zagadnienie Sąd Najwyższy wziął pod uwagę co następuje: W pisemnych stanowiskach zarówno Zakład Ubezpieczeń Społecznych jak Prokurator Generalny wnieśli o odmowę podjęcia uchwały prezentując pogląd, że 2 spór o dodatek pielęgnacyjny jest sporem o ustalenie prawa do renty inwalidzkiej określonej grupy, a więc w sprawie dopuszczalna jest kasacja, a w konsekwencji, z uwagi na treść art. 390 § 1 KPC brak jest proceduralnych podstaw do przedstawienia Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego. Wprawdzie w wyroku z dnia 16 kwietnia 1997 r., II UKN 58/97 (OSNAPiUS 1998 nr 1, poz. 30) wyrażono pogląd o dopuszczalności kasacji w sprawie o dodatek pielęgnacyjny, „(...) ponieważ postępowanie sądowe zmierzające do ustalenia uprawnień do dodatku pielęgnacyjnego weryfikuje jedynie ustawowe przesłanki, kreując z mocy prawa to uprawnienie, a przez to spory te mają charakter ustalający, a orzeczenia sądowe zapadłe w ich wyniku mają w istocie rzeczy znaczenie dekla-ratoryjne. W takim postępowaniu chodzi zatem o ustalenie uprawnienia do świadcze-nia z zakresu ubezpieczenia społecznego (...)”, jednakże skład orzekający w sprawie nie podziela tego poglądu prowadzącego w konsekwencji do wniosku, że również sprawy, w których przedmiotem sporu jest zmiana wysokości renty uzależnionej od ustalenia stanu zdrowia (stopnia niezdolności do pracy), zmiana wysokości świad-czenia uzależniona od ustalenia dodatkowych okresów składkowych (nieskładko-wych) względnie przez ustalenie innego wskaźnika waloryzacyjnego lub wskaźnika podstawy wymiaru świadczenia, są sprawami o ustalenie prawa i przepis art. 393 pkt 1 KPC nie ma w nich zastosowania. Stanowisko to jest odosobnione i Sąd Najwyższy niejednokrotnie już prezentował odmienne (por. postanowienie z dnia 14 stycznia 1997 r., II UKN 51/96, OSNAPiUS 1997 nr 17, poz. 526, postanowienia jeszcze nie publikowane: z dnia 25 września 1998 r., II UKN 226/98, z dnia 4 lutego 1999 r., II UKN 453/98, z dnia 22 kwietnia 1999 r., II UKN 578/98). W uzasadnieniach tych pos-tanowień Sąd Najwyższy uznał, że skoro przyznanie lub odmowa przyznania dodatku pielęgnacyjnego nie mają wpływu na prawo do emerytury lub renty lecz na ich wyso-kość, to spór o ten dodatek jest sporem o świadczenie w rozumieniu art. 393 pkt 1 KPC. Dodatek pielęgnacyjny, stosownie do art. 21 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, niezdolnej do samodzielnej egzystencji (przed dniem 1 września 1997 r., jeżeli została zaliczona do I grupy inwa-lidów). Gramatyczna wykładnia tego przepisu, w szczególności sformułowanie: ”do emerytury i renty” przysługuje dodatek pielęgnacyjny wskazuje, że dodatek ten nie 3 jest samoistnym świadczeniem z zakresu ubezpieczenia (zaopatrzenia) emerytalno-rentowego bowiem nie przysługuje on osobom, które nie mają prawa do emerytury lub renty. Jest więc przysługującym niektórym świadczeniobiorcom - z uwagi na ich stan zdrowia lub wiek – zwiększeniem emerytury lub renty i stanowi część składową tego świadczenia Słusznie podkreślił Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu przedstawionego zagad-nienia prawnego różnicę pomiędzy art. 82 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopa-trzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), a przepisami ustawy o rewaloryzacji w zakresie uregulowania wypłaty dodatku pielęg-nacyjnego osobom, których emerytura lub renta podlega zawieszeniu. Na podstawie art. 82 ustawy o z.e.p. zasadą było zawieszenie prawa do emerytury lub renty (a nie tylko ich wypłaty) w razie zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy z wyjątkiem emerytów lub rencistów uprawnionych do dodatku pielęgnacyjnego. Tym osobom zawieszenie prawa było ograniczone do kwoty „stanowiącej równowartość tego do-datku”. To sformułowanie art. 82 ust. 2 ustawy o z.e.p. przekonuje, że ustawodawca uznawał dodatek pielęgnacyjny za integralną część emerytury lub renty. Gdyby bo-wiem przepis ten odnosił się do odrębnego, samoistnego świadczenia, to przepis ten miałby inne brzmienie, a mianowicie: „W odniesieniu do emeryta lub rencisty upraw-nionych do dodatku pielęgnacyjnego, zawieszenie, o którym mowa w ust. 1, ograni-cza się do zawieszenia prawa do tego dodatku.” Charakteru prawnego dodatku pie-lęgnacyjnego nie zmieniły przepisy ustawy o rewaloryzacji, jednakże - w zakresie omawianym - nie uwzględniono w niej odrębnego potraktowania osób uprawnionych do tego dodatku w porównaniu z pozostałymi emerytami i rencistami. Stosownie do jej przepisów przesłanką powodującą zawieszenie prawa do emerytury lub renty względnie zmniejszenie ich wysokości nie jest już - w przeciwieństwie do ustawy o z.e.p. - czasowy wymiar zatrudnienia lecz wysokość osiąganego wynagrodzenia lub dochodu. Zdaniem składu orzekającego w sprawie, skoro ustawodawca regulując szczegółowo w ustawie o rewaloryzacji zasady zawieszenia prawa do świadczeń emerytalno-rentowych oraz zasady zmniejszenia ich wypłaty pominął uregulowanie z art. 82 ust. 2 ustawy o z.e.p., to należy przyjąć, że pominięcie było zamierzone i prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinnej wraz z przysługującym dodatkiem pielęgnacyjnym ulegało zawieszeniu w razie spełnienia przesłanek przewidzianych w art. 24 ustawy o rewaloryzacji. 4 Sąd Apelacyjny nie wyjaśnił w swym uzasadnieniu, jakie wątpliwości - w tym zakresie - budzi zmiana dokonana w art. 24 ust. 5 ustawy o z.e.p. ustawą z dnia 28 czerwca 1996 r. (Dz. U. Nr 100, poz. 461), który określa przesłanki wydania orzecze-nia o niezdolności do samodzielnej egzystencji, dlatego Sąd Najwyższy wykładnię tego przepisu pozostawił poza swoimi rozważaniami. Sąd Najwyższy zauważa, że stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prokuratora, że spór o dodatek pielęgnacyjny jest sporem o ustalenie prawa wydaje się niekonsekwentne, skoro uzasadniając proponowaną treść uchwały (zgodną z przyjętą przez Sąd Najwyższy) Zakład stwierdził, że dodatek ten jest „czę-ścią składową świadczenia emerytalno-rentowego”, a Prokurator podkreślił, że do-datek „przysługuje do emerytury i renty, a więc wówczas, gdy świadczenia te są wy-płacane.” Gdyby bowiem prawo do dodatku pielęgnacyjnego było prawem do odręb-nego świadczenia nie byłoby podstaw stosowania wobec tego dodatku przepisu art. 24 ustawy o rewaloryzacji, który jednoznacznie stanowi o zawieszeniu prawa do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinnej. Poza zakresem rozpatrywanego zagadnienia pozostaje ewentualne prawo osoby, której prawo do emerytury lub renty uległo zawieszeniu, do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego na podstawie art. 14 ustawy z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych i pielęgnacyjnych (Dz. U. z 1995 r. Nr 4, poz. 17 ze zm.). Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji. ========================================