IV CO 14/55

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Albina S. przeciwko Reginie S. o podział majątku wspólnego, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Poznaniu do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy do działu majątku wspólnego małżonków, którzy żyli w ogólnej wspólności majątkowej z § 1483 k.c.n., a których małżeństwo zostało rozwiązane przez rozwód pod rządem Prawa małżeńskiego (dekret z dnia 25 września 1945 r.), ma jeszcze obecnie zastosowanie art. 28 § 2 tegoż Prawa, czy też mają zastosowanie poprzez art. XX § 1 przep. wpr. kod. rodz. przepisy obowiązujące w chwili zawarcia majątkowej umowy małżeńskiej, tj. przepisy k.c.n.?"udzielił następującej odpowiedzi:Do działu majątku wspólnego małżonków, którzy żyli w ogólnej wspólności majątkowej z § 1483 k.c.n., a których małżeństwo zostało rozwiązane przez rozwód pod rządem Prawa małżeńskiego (dekret z dnia 25 września 1945 r.), ma jeszcze obecnie zastosowanie przepis art. 28 § 2 tego Prawa.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyjaśnił już (orzecz. CO. I. 9/49 z dnia 27 kwietnia 1949 r.), że do podziału majątku małżonków rozwiedzionych po wejściu w życie prawa małżeńskiego, którzy zawarli pod rządem Kodeksu cywilnego poniemieckiego umowę o ogólnej wspólności majątkowej, stosuje się przepis art. 28 § 2 pr. małż. z wyłączeniem zawartych w niemieckim Kodeksie cywilnym przepisów o zniesieniu wspólności majątkowej.W piśmiennictwie prawniczym (Jan Witecki - "Państwo i Prawo" z 1948 r., nr 3, s. 155) wyjaśniono też trafnie, że art. 28 § 2 pr. małż. - wyraźnie utrzymany w mocy w art. III pkt 7 przepisów wpr. pr. spadk. - nie został uchylony z chwilą wejścia w życie Prawa małżeńskiego majątkowego i miał zastosowanie przy podziale majątku wspólnego między byłych małżonków, którzy majątkową umową małżeńską ustanowili ogólną wspólność majątkową. Z treści pytania przedłożonego Sądowi Najwyższemu wynika, że Sądowi Wojewódzkiemu nasunęła się wątpliwość, czy zasady powyższe należy nadal stosować do działu majątku wspólnego małżonków rozwiedzionych pod rządem Prawa małżeńskiego, czyli przed wejściem w życie Kodeksu rodzinnego, jeżeli dział ma być dokonany już w czasie obowiązywania tego Kodeksu. Należy udzielić w tym zakresie odpowiedzi twierdzącej.Przepis art. XX § 1 przep. wpr. kod. rodz. stosuje się do majątkowych umów małżeńskich, które w chwili wejścia w życie Kodeksu jeszcze obowiązywały, a nie do tych umów, które w jakimkolwiek czasie już uprzednio przestały obowiązywać. O skutkach prawnych związanych z ustaniem tych umownych stosunków majątkowych małżeńskich decydować musiały oczywiście przepisy w danym czasie obowiązujące i ustawodawca nie miał potrzeby normowania nadal tych zlikwidowanych stosunków. W szczególności, o ile chodzi o umowy zawarte między małżonkami rozwiedzionymi pod rządem Prawa małżeńskiego z 1945 r., to w myśl art. 28 tego Prawa z chwilą uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwód ustały z mocy samej ustawy dalsze skutki prawne, które by wynikały z tych umów, przy czym ustawodawca unormował likwidacyjne uprawnienia małżonków "bez względu na majątkową umowę małżonków".Z zasad powyższych wynika, że przy prawnej ocenie sytuacji objętej postawionym pytaniem należy nadal stosować przepis art. 28 § 2 Prawa małżeńskiego z 1945 r.