IV CR 10/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Piasecki. Sędziowie SN: S. Rudnicki (sprawozdawca), A. Gola.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Elżbiety N. przeciwko Wojewódzkiej Spółdzielni Mieszkaniowej w B. i Spółdzielni Mieszkaniowej "(...)" w B. o wydanie mieszkania, na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bielsku-Białej z dnia 29 sierpnia 1980 r.uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "(...)" w B. i orzekającej o kosztach między tymi stronami i przekazał sprawę w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu w Bielsku-Białej do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach instancji rewizyjnej, w pozostałej części rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneOddalając powództwo Elżbiety N. o przyznanie mieszkania nr (...) przy ul. (...) nr (...) w B., będącego własnościowym mieszkaniem spółdzielczym zmarłego męża powódki - członka pozwanej spółdzielni "(...)", Sąd Wojewódzki powołał się na upływ terminu zawitego z art. 150 ustawy o spółdzielniach i ich związkach, ponieważ powódka nie złożyła wniosku o dział spadku po mężu.Od tego wyroku powódka wniosła rewizję, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania. Rewizja oparta jest na zarzucie naruszenia art. 150 ustawy o spółdzielniach i ich związkach oraz art. 233 i 316 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Władysław N. mąż powódki uzyskał jako członek Spółdzielni Mieszkaniowej "B.O.P." w B. w dniu 3.VII.1975 r. przydział lokalu mieszkalnego M-3 składającego się z 3 izb przy ul. (...) nr (...), w którym zamieszkały zgodnie z treścią przydziału powódka, córka małżonków N., małżonek N. i syn męża powódki z pierwszego małżeństwa Jan N. W wyniku starań o zmianę tego mieszkania mąż powódki uzyskał w dniu 12.XII.1978 r. przydział własnościowego lokalu mieszkalnego w Spółdzielni Mieszkaniowej "(...)" w B. przy ul. (...) nr (...) m. (...) składającego się z 4 izb. W przydziale figurują te same osoby, które mieszkały w poprzednim mieszkaniu. W związku z obłożną chorobą mąż powódki wystąpił do spółdzielni pismem z dnia 30.XI.1978 r. "o przesunięcie terminu do zasiedlenia" powyższego mieszkania ze względu na konieczność przeprowadzenia pewnych dodatkowych robót wykończeniowych po powrocie do szpitala. Zanim jednak do tego doszło, zmarł w dniu 29.XII.1978 r., a powódka złożyła w dniu 5.XI.1979 r. wniosek o przyjęcie jej na członka. W odpowiedzi spółdzielnia zawiadomiła ją pismem z dnia 8.VII.1980 r., że "wstrzymuje się z podjęciem decyzji do czasu przedłożenia przez obywatelkę prawomocnego postanowienia sądowego w przedmiocie działu spadku, do którego należy między innymi spółdzielcze prawo do lokalu własnościowego".Określony w art. 150 ustawy o spółdzielniach i ich związkach termin jednego roku do dokonania działów w celu zachowania spółdzielczego prawa do lokalu, jeżeli spadkobierców członka jest kilku (zdanie 2 § 1), jest terminem zawitym prawa materialnego, do którego art. 117 § 3 k.c. dotyczący terminów przedawnienia nie ma zastosowania wprost. Jednakże w sytuacjach wyjątkowych, w których rygorystyczne zastosowanie pierwszego z wymienionych przepisów prowadziłoby do wyników rażąco niesprawiedliwych, sąd może na podstawie art. 117 § 3 k.c. stosowanego w drodze analogii nie uwzględnić upływu rocznego terminu przewidzianego w art. 150 § 1 zdanie 2 ustawy o spółdzielniach i ich związkach dla dokonania działów. Możliwość taką wyraźnie przewidziano w uzasadnieniu uchwały pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 20.V.1978 r. (III CZP 39/77, OSNCP 1979, poz. 40, w którym SN stwierdził, iż stosowanie w drodze analogii przepisów o przedawnieniu do terminów zawitych nie jest co do zasady wyłączone. Tak więc przy stosowaniu art. 150 § 1 zd. 2 cyt. ustawy sąd powinien brać z jednej strony pod uwagę interes społeczny przemawiający za stworzeniem w możliwie krótkim czasie jasnego stanu prawnego mieszkania spółdzielczego, ale z drugiej strony nie może nie dostrzegać krzywdzących skutków, jakie w konkretnej sprawie może za sobą pociągać rygorystyczne stosowanie wyrażonej wyżej zasady. Jeśli bowiem może to doprowadzić do pozbawienia pozostałego przy życiu małżonka i małoletniego dziecka mieszkania spółdzielczego, to w każdym takim wypadku na sądzie spoczywa obowiązek wnikliwego i wszechstronnego rozważenia, czy wyjątkowa sytuacja nie usprawiedliwiałaby nieuwzględnienia upływu rocznego terminu. W rozpoznawanej sprawie chodzi o mieszkanie rodzinne dla wdowy i małoletniego dziecka zmarłego członka. Z okoliczności sprawy wynika przy tym, że powódka występuje bez adwokata, że wykazuje wysoki stopień nieudolności w prowadzeniu swojej sprawy, a przede wszystkim, że spółdzielnia - jak wynika z akt spółdzielczych dotyczących przydziału spornego mieszkania - nie pouczyła jej o skutkach niewystąpienia w terminie rocznym o dział spadku. Chociaż obowiązek taki nie wynika expressis verbis z przepisów ustawy o spółdzielniach i ich związkach, to jednak należy przyjąć, że wypływa on z ogólnych celów, zasad i funkcji spółdzielni budownictwa mieszkaniowego. Okoliczności te mogą mieć istotne znaczenie dla wyniku sprawy, a skoro Sąd Wojewódzki nie miał na uwadze, przeto zaskarżony wyrok ulega uchyleniu (art. 388 § 1 k.p.c.), a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania. Sąd Wojewódzki powinien mieć na uwadze, że - jak to wynika z twierdzeń powódki złożonych na rozprawie przed Sądem Najwyższym - powódka wystąpiła do Sądu Rejonowego w Bielsku-Białej z wnioskiem o dział spadku w dniu 13.X.1981 r. Ponieważ wynik tej sprawy będzie miał prejudycjalne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, przeto Sąd po sprawdzeniu twierdzeń powódki w tym przedmiocie zawiesi postępowanie (art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c.) do czasu zakończenia sprawy o dział spadku.Ponieważ, jak wynika ze zgodnych oświadczeń stron złożonych na rozprawie przed Sądem Najwyższym, Spółdzielnia "(...)" przejęła od Spółdzielni oba domy: przy ul. (...) nr (...) i (...) nr (...), a przeto ta ostatnia Spółdzielnia nie ma już legitymacji biernej w niniejszej sprawie. Dlatego też rewizja ulega w tej części oddaleniu (art. 387 k.p.c.).