IV CR 103/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN H. Ciepła (sprawozdawca). Sędziowie SN: A. Gola, J. Sokołowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Mieczysława P. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej w P. o uchylenie uchwały i zobowiązanie do przeniesienia własności budynku na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 6 grudnia 1984 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Opolu do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu kosztów za instancję rewizyjną.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki w Opolu oddalił żądanie powoda o zobowiązanie pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej w P. do przeniesienia na jego rzecz prawa własności budynku jednorodzinnego położonego w P. przy ul. (...) nr (...), opierając rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach:Pozwana Spółdzielnia w związku z planowaną budową 69 domów jednorodzinnych w latach 1979-1981 przyjmowała wnioski o przydziały, udziały członkowskie i wpłaty na poczet wkładu budowlanego zarówno od członków, jak i osób nie będących członkami.Na rok 1983 zaplanowano oddanie 11 domów. Na posiedzeniu Zarządu pozwanej Spółdzielni i Społecznej Komisji Mieszkaniowej w dniu 27 października 1981 r. ustalono kryteria przydziału, wg których zakwalifikowano do przydziału domów 64 osoby. Osoby te wezwano do uzupełnienia wkładu budowlanego do wysokości 198.000 zł w terminie do dnia 30 grudnia 1981 r. z zastrzeżeniem, że nieuzupełnienie wkładu zostanie uznane za rezygnację. Jednocześnie podano, że o terminie przydziału wszyscy zostaną powiadomieni.W dniu 28 maja 1982 r. Zarząd pozwanej Spółdzielni podjął uchwałę o imiennym przydziale 11 domów wg kolejności podań, jednakże bez wyszczególnienia nazwisk. Na skutek interwencji powoda pozwana Spółdzielnia pismem z dnia 10 listopada 1982 r. podpisanym przez przewodniczącego Zarządu zawiadomiła go, że zgodnie z uchwałą Zarządu z dnia 28 maja 1982 r. przyznano mu domek jednorodzinny nr (...) przy ul. (...), z orientacyjnym terminem oddania w drugim półroczu 1983 r.W dniu 30 maja 1983 r. Zarząd pozwanej Spółdzielni, biorąc pod uwagę kolejność składanych podań, podjął uchwałę nr 22 o przydzieleniu 11 budynków z I zadania, m.in. powodowi budynku nr 10. W wyniku odwołań osób ubiegających się o przydział budynków z I zadania Rada Nadzorcza pozwanej Spółdzielni uchwałą z dnia 18 lipca 1983 r. dokonała przydziału budynków 10 osobom, pomijając 5 osób objętych zaskarżoną uchwałą, jako nie będących członkami Spółdzielni, w tym powoda, a 11 budynek przeznaczyła do sprzedaży za pośrednictwem BHZ "Locum".W wyniku wystąpienia Prokuratora Rejonowego w P. i lustracji przeprowadzonej przez CZSBM, Rada Nadzorcza pozwanej Spółdzielni uchwałą z dnia 26 września 1983 r. uchyliła swoją uchwałę z dnia 18 lipca 1983 r. i zobowiązała Zarząd do sporządzenia projektu listy przydziału budynków zgodnie z regulaminem.W dniu 29 września 1983 r. Zarząd pozwanej Spółdzielni przyjął w poczet członków 13 osób, w tym powoda, i zatwierdził projekt listy przydziału 11 domów jednorodzinnych na rzecz 11 członków.Niektórym wieloletnim członkom na poczet wkładu budowlanego zaliczono wkłady mieszkaniowe i garażowe uiszczone wcześniej w związku z przydzieleniem spółdzielczych lokali mieszkalnych.Na podstawie opinii biegłego W. H. Sąd Wojewódzki ustalił, że do dnia 30 grudnia 1981 r. nie zgromadzili wkładu budowlanego w wymienionej wysokości dwaj członkowie oraz, że na konto powoda wpłynęła pożyczka mieszkaniowa na poczet wkładu w dniu 31 grudnia 1981 r., w wykazie członków spełniających wymagane kryteria przydziału domów jednorodzinnych, opracowanym przez Zarząd, powód figuruje na poz. 17 z datą wpłaty wkładu 22 grudnia 1981 r., która w istocie stanowiła datę przyznania pożyczki mieszkaniowej.Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Wojewódzki uznał, że żadna z wymienionych uchwał Rady Nadzorczej nie spełnia wymagań przydziału budynku określonych w przepisach § 14 ust. 1 i § 57 obowiązującego wówczas statutu pozwanej Spółdzielni, uchwała zaś z dnia 30 maja 1983 r. została skutecznie uchylona w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym i nie może rodzić prawa podmiotowego o przeniesienie własności domu. W ocenie Sądu Wojewódzkiego pozwana Spółdzielnia nie ma obowiązku przydzielenia powodowi budynku w I zadaniu inwestycyjnym, lecz jedynie obowiązek przydzielenia mu budynku z tych, które będą wznoszone w dalszych etapach. W konsekwencji przyjęcia, że pozwana Spółdzielnia nie jest zobowiązana do przydzielenia powodowi budynku z I zadania inwestycyjnego Sąd Wojewódzki uznał, że powód nie może skutecznie żądać uznania przydziałów budynków z I zadania na rzecz S.M., E.O. i U.W. za naruszające jego prawo podmiotowe i bezskuteczne w stosunku do niego na podstawie art. 59 k.c. Powód bowiem wg obowiązujących kryteriów przydziału znajduje się na 15 pozycji. Zatem wydanie przydziału wymienionym trzem osobom z naruszeniem określonych w regulaminie warunków przydziału nie narusza prawa powoda, skoro w kolejności wpłat wyprzedza go 6 innych członków.Ponadto Sąd Wojewódzki uznał, że decyzja pozwanej Spółdzielni o zaliczeniu niektórym członkom na poczet wkładów budowlanych, wniesionych wcześniej wkładów mieszkaniowych i garażowych, jest zgodna z zasadą samorządności Spółdzielni. Zatem i z tej przyczyny powód nie może żądać uznania za bezskuteczne dokonanych na rzecz tych członków przydziałów budynku.Powód w rewizji opartej na naruszeniu prawa materialnego, sprzeczności ustaleń z zebranym materiałem i uchybieniach procesowych wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa, ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek tej rewizji Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Wbrew stanowisku skarżącego pogląd Sądu Wojewódzkiego, że uchwały Zarządu pozwanej Spółdzielni z dnia 28 maja 1982 r. i z dnia 30 maja 1983 r. nie rodzą na rzecz powoda prawa podmiotowego, którego treścią byłoby domaganie się przeniesienia własności domu nr 9, jest prawidłowy. Podnieść należy, że gdyby nawet wymienione uchwały nie zostały uchylone w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym, to jako podjęte z naruszeniem przepisów art. 204 § 1 i 2 prawa spółdzielczego i § 32 statutu, stanowiących, że przydział może być wydany tylko na rzecz członka, byłoby nieważne, gdyż powód w dacie podejmowania tych uchwał nie był członkiem pozwanej Spółdzielni.Nie można natomiast odmówić słuszności zarzutowi uchybień procesowych polegających na nieprzeprowadzeniu dowodu z zeznań świadka K. Jeśliby nawet uznać oświadczenie stron na rozprawie w dniu 21 listopada 1984 r., że nie wnoszą o uzupełnienie postępowania dowodowego, za równoznaczne z cofnięciem wniosku o przesłuchanie tego świadka, to okoliczności, na które miał być przesłuchany, były istotne dla rozstrzygnięcia sprawy przy prawidłowym potraktowaniu żądania i należałoby dowód ten przeprowadzić z urzędu (art. 232 k.p.c.). Żądanie pozwu bowiem nie zostało jasno sprecyzowane. Jeśli chodzi o żądanie uznania za prawomocne decyzji Zarządu pozwanej Spółdzielni z dnia 26 listopada 1981 r. i z dnia 28 maja 1982 r., to żaden przepis takiego roszczenia nie przewiduje. Żądanie to w zestawieniu z żądaniem zawartym w pkt 2 pozwu stanowiło w istocie żądanie zobowiązania pozwanej Spółdzielni do wydania powodowi przydziału na budynek nr 9.Żądanie uchylenia uchwały Rady Nadzorczej pozwanej Spółdzielni z dnia 9 stycznia 1984 r. i decyzji zarządu z dnia 18 października 1983 r. o przydziale 11 domów (pkt 1 pozwu) nie koresponduje z żądaniem zawartym w pkt 2 pozwu, w którym powód rości pretensje tylko do domu nr 9, co wskazywałoby na to, że kwestionuje wymienioną uchwałę jedynie w zakresie przydziału tego budynku.Uchwała organu spółdzielni o przydziale budynku czy mieszkania i zawiadomienie o niej zainteresowanego członka jest czynnością cywilnoprawną, powodującą nabycie przez tego członka prawa majątkowego. Zatem roszczenie o uchylenie takiej uchwały powinno być skierowane nie tylko przeciwko spółdzielni, ale też przeciwko wymienionemu członkowi. W takiej sytuacji między spółdzielnią a członkiem objętym uchwałą zachodzi współuczestnictwo konieczne w rozumieniu art. 72 § 1 pkt 1 k.p.c. Występując więc z żądaniem zawartym w pkt 1 pozwu powód powinien pozwać obok Spółdzielni wszystkich 11 członków objętych wymienioną uchwałą, przy żądaniu zaś zawartym w pkt 2 - członka, któremu przydzielono dom nr 9. Wyrok uwzględniający któreś z tych żądań wobec samej Spółdzielni nie mógłby być wykonany względem członka czy członków.Również przedstawiona została kolejność żądań objętych pkt 2 pozwu. Mianowicie powód domaga się zobowiązania pozwanej Spółdzielni do przeniesienia na jego rzecz prawa własności budynku nr 9 i przydzielenia mu go do zamieszkania. Spowodowało to, że Sąd Wojewódzki rozważył, czy w wyniku działań pozwanej Spółdzielni powód ma przydział na ten budynek lub inny wznoszony w I zadaniu inwestycyjnym i tak ukierunkował postępowanie dowodowe. Tymczasem żądanie pkt 2 pozwu zmierza do zobowiązania pozwanej Spółdzielni do wydania powodowi przydziału na budynek nr 9 i przeniesienia na rzecz powoda prawa własności. Gdyby bowiem powód posiadał już przydział, to roszczenie o przeniesienie własności budynku mogłoby być rozważone tylko w płaszczyźnie przepisu art. 235 prawa spółdzielczego i dla jego rozstrzygnięcia należałoby jedynie ustalić, czy budowa 11 domów została zakończona i rozliczona, a przy braku tych przesłanek powództwo podlegałoby oddaleniu jako przedwczesne. Bez sprecyzowania więc żądania pozwu nie mógł Sąd Wojewódzki dokonać prawidłowego przekształcenia prawa podmiotowego (art. 195 k.p.c.) ani też przystąpić do merytorycznego rozpoznania sprawy.Ustosunkowując się do pozostałych zarzutów rewizyjnych stwierdzić należy, że nie ma znaczenia podnoszona przez skarżącego okoliczność rejestrowania wkładów lokatorskich na poczet budowlanych dopiero w wyniku wezwania Spółdzielni z dnia 6 października 1983 r., a więc po dniu 30 grudnia 1981 r. Była to bowiem strona techniczna decyzji Spółdzielni o zaliczeniu wkładów mieszkaniowych na poczet budowlanych. Istota zagadnienia sprowadza się, nie do daty przerejestrowania wkładu, lecz do ustalenia, czy decyzja o zaliczeniu wkładu mieszkaniowego na budowlany jest zgodna z przepisami i czy została podjęta przez kompetentny organ. Sąd Wojewódzki w tym przedmiocie nie poczynił żadnych ustaleń, ograniczając się do stwierdzenia, że stanowisko Spółdzielni w tej materii jest prawidłowe i mieszczące się w granicach samorządności.Ponieważ uchwała Zarządu z dnia 29 września 1983 r. została podjęta po wejściu w życie prawa spółdzielczego, przeto dalsze czynności organów Spółdzielni w tej kwestii musiały być podejmowane pod rządem tego prawa. Stosownie do art. 205 prawa spółdzielczego zasady zawierania umów i ustalania kolejności przydziału określa statut uwzględniający wytyczne rady właściwego centralnego związku. Wytyczne takie zawiera uchwała nr 3 Rady CZSBM z dnia 3 marca 1983 r. Jednakże ani przepisy tej uchwały, ani regulamin wymienionej kwestii nie normują. W tej sytuacji zasadność zaliczenia wkładu mieszkaniowego na poczet budowlanego należałoby ocenić w świetle przepisów ogólnych działu IV prawa spółdzielczego. Stosownie do przepisu art. 208 tego prawa "członkowie obowiązani są uczestniczyć w kosztach budowy... przez wnoszenie wkładów mieszkaniowych lub budowlanych". Wykładnia tego przepisu w powiązaniu z celami i przedmiotem działalności spółdzielni mieszkaniowych (art. 204 prawa spółdzielczego) prowadzi do wniosku, że wkłady budowlane uiszczane są na koszty budowy, a jeśli tak, to decyzja Spółdzielni o zaliczeniu wkładu mieszkaniowego już zamortyzowanego kolidowałaby z tym przepisem.Jak wynika z opinii biegłego W. H., niektórym członkom zaliczono wkłady mieszkaniowe sprzed 10 lat. Nie można więc zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego, że zaliczenie takiego wkładu w pełnej wysokości na poczet wkładu budowlanego jest skuteczne, gdyż członek w chwili opuszczenia lokalu będzie zobowiązany rozliczyć się ze spółdzielnią z tytułu amortyzacji. Uszło uwagi Sądu Wojewódzkiego, że zanim dojdzie do opuszczenia lokalu, Spółdzielnia musi mieć fundusze na budowę domów i gdyby wszystkim członkom zaliczono na poczet wkładów budowlanych już zamortyzowane wkłady mieszkaniowe, to spółdzielnia nie dysponowałaby żadnymi środkami finansowymi na budowę domów.Niezależnie od zarzutów rewizyjnych Sąd Najwyższy z mocy art. 381 § 1 k.p.c. wziął pod uwagę niewyjaśnienie sprawy pod kątem widzenia zgodności zaskarżonej uchwały z postanowieniami regulaminu ustalającego kryteria przydziału. Postanowienia § 6-11 regulaminu, regulujące kryteria przydziału domów, stanowią prawo materialne. Nie mógł więc Sąd Wojewódzki ograniczyć się do oceny zgodności zaskarżonej uchwały jedynie do jednego z tych kryteriów, dla oceny zgodności tej uchwały z wszystkimi kryteriami istotne były okoliczności, na które został powołany świadek K., jak również protokół przeprowadzonej przez niego lustracji.Z tych względów zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu (art. 387 k.p.c.). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą Sądu Wojewódzkiego będzie ustalenie, jakie osoby poza spółdzielnią są biernie legitymowane, i dokonanie przekształcenia podmiotowego (art. 195 k.p.c.), a następnie wyjaśnienia sprawy we wskazanym kierunku.