I CR 297/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN W. Kuryłowicz.Sędziowie SN: T. Bukowski, A. Józefowiez (spraw.)przy udziale Prokuratora Prok. Gen.: J. Szewczyka.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 10 października 1984 r. sprawy z powództwa Prokuratora Wojewódzkiego w Białymstoku przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej "R." w B. i A. K. o uchylenie uchwały Rady Nadzorczej Spółdzielni na skutek rewizji pozwanej A. K. i interw. ubocznej H. K. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 30 kwietnia 1984 r., sygn. akt (...):uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Białymstoku i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneProkurator Wojewódzki w Białymstoku wystąpił z powództwem przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej "R." w B. i A. K. o uchylenie uchwały Rady Nadzorczej pozwanej Spółdzielni z dnia 2 grudnia 1983 r.Sąd Wojewódzki w Białymstoku wyrokiem z dnia 30 kwietnia 1984 r. uchylił powyższą uchwałę, mocą której uchylono decyzję zarządu Spółdzielni z dnia 3 listopada 1983 r. w przedmiocie uchylenia się od skutków oświadczenia woli, złożonego w dniu 25 sierpnia 1983 r., o wyrażeniu zgody na przekształcenie lokatorskiego prawa przysługującego A. K. do lokalu Nr 32 przy ul. D. w B. na spółdzielcze prawo własnościowe.Orzeczenie swoje sąd oparł na następujących ustaleniach:Dnia 12 czerwca 1979 r. A. K. otrzymała przydział lokalu spółdzielczego typu lokatorskiego. W dniu 15 sierpnia 1983 r. złożyła w pozwanej Spółdzielni wniosek o przekształcenie tego prawa na własnościowe prawo do lokalu. Na posiedzeniu w dniu 25 sierpnia 1983 r. zarząd Spółdzielni wyraził na to zgodę, a w dniu 16 września 1983 r. pozwana wpłaciła Spółdzielni ustalony wkład w kwocie 607.800 zł. W dniu 18 października 1983 r. pozwana zwróciła się do Spółdzielni o wyrażenie zgody na zbycie spółdzielczego prawa do lokalu z uwagi na propozycję przebywającego za granicą męża z dnia 1 października 1983 r. przyjazdu na stałe do niego. W dniu 25 października 1983 r. pozwana złożyła w Spółdzielni upoważnienie męża z dnia 6 września 1983 r. do zbycia lokalu. W dniu 26 października 1983 r. pozwana zbyła prawo do lokalu na rzecz H. K. za 2.000.000 zł.Na podstawie materiału zebranego w sprawie (…) Sądu Rejonowego w Białymstoku, Sąd Wojewódzki ustalił, że pozwana sprzedała lokal za 6.500 dolarów USA i 600.000 zł.W związku z tym w dniu 3 listopada 1983 r. zarząd Spółdzielni uchylił się od skutków swej zgody na przekształcenie prawa do lokalu na prawo własnościowe z dnia 25 sierpnia 1983 r., uznając, że pozwana wprowadziła w błąd Spółdzielnię, gdyż nie ujawniła wcześniej swej decyzji o wyjeździe na stałe za granicę, tym samym, że celem przekształcenia prawa do lokalu było jedynie jego zbycie po cenach wolnorynkowych. Rada nadzorcza Spółdzielni, do której pozwana odwołała się, uchyliła zaskarżoną decyzję zarządu z dnia 3 listopada 1983 r. o uchyleniu się od skutków prawnych wyrażonej zgody.Sąd Wojewódzki, mając powyższe na uwadze, uznał że uchwałą rady nadzorczej za sprzeczną z prawem (art. 204 pr. spółdz.) i z zasadami współżycia społecznego, gdyż została podjęta z rażącym naruszeniem § 4 statutu. Zdaniem Sądu mieszkanie zostało nabyte przez pozwaną z zamiarem jego odsprzedaży w związku z wyjazdem na stałe za granicę, o czym świadczy upoważnienie męża pozwanej do sprzedaży mieszkania, wystawione 6 września 1983 r. w T. Pozwana ujawniła Spółdzielni swój zamiar opuszczenia kraju na stałe dopiero po przekształceniu prawa spółdzielczego i sfinansowaniu umowy sprzedaży mieszkania, więc wiedziała o swym wyjeździe już z końcem lipca 1983 r., wprowadziła zatem Spółdzielnię w błąd, bo gdyby spółdzielnia znała te okoliczności, nie doszłoby do przekształcenia spółdzielczego-lokatorskiego prawa pozwanej do lokalu na własnościowe prawo do lokalu, skoro wyłącznym celem przekształcenia było zbycie lokalu.Uchylenie się więc spółdzielni od skutków prawnych złożonego oświadczenia woli było uzasadnione, a uchwała rady nadzorczej, jako sprzeczna z prawem, nie może pozostać w mocy.Powyższy wyrok zaskarżyła pozwana A. K. W swej rewizji, opartej na podstawach wymienionych w art. 368 pkt 1 i 4 k.p.c. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I-ej instancji, kwestionując zgodność ustalenia o wprowadzaniu w błąd spółdzielni z zebranym w sprawie materiałem, jak również by ewent. błąd dotyczył treści czynności prawnej.Rewizję wniosła także interwenientka uboczna H. K. (nabywczyni lokalu), zarzucając naruszenie przez sąd orzekający przepisów art. 204, 225 i 223 § 2 prawa spółdzielczego oraz, jako uchybienie procesowe, brak wezwania męża pozwanej do udziału w sprawie (art. 195 k.p.c.).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut naruszenia prawa materialnego, zawarty w obu rewizjach jest o tyle usprawiedliwiony, że Sąd orzekający nie rozpoznał sprawy pod kątem właściwych przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie w okolicznościach sprawy. Bezpodstawne są natomiast zarzuty obu rewizji co do sprzeczności ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału. Jednakże z ustaleń tych, dotyczących kolejnych zdarzeń, podjętych w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym, sąd orzekający nie wyprowadził właściwych wniosków co do rozwiązań, jakie z nich wynikają w zakresie właściwego określenia żądania pozwu.Z dokonanych ustaleń wynika, że zarząd pozwanej Spółdzielni w dniu 25 sierpnia 1983 r. wyraził zgodę na przekształcenie lokatorskiego prawa pozwanej do lokalu na własnościowe prawo do lokalu (na wniosek A. K.), a decyzją z dnia 23 września 1983 r. przydzielił A. i C. małż. K. sporne mieszkanie na warunkach własnościowego prawa do lokalu (…). Następnie zarząd Spółdzielni w związku ze zbyciem tego lokalu przez A. K. na posiedzeniu w dniu 3 listopada 1983 r. uchylił się od oświadczenia woli w przedmiocie przekształcenia lokatorskiego prawa do lokalu na własnościowe z powodu wprowadzenia Spółdzielni w błąd w okolicznościach, wymienionych w piśmie zarządu z dnia 17 listopada 1983 r. (…).Jednakże rada nadzorcza Spółdzielni, do której odwołała się pozwana, uchyliła decyzję zarządu z dnia 3 listopada 1983 r. o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli. W związku z tym postępowanie wewnątrzspółdzielcze zakończyło się i w następstwie pozostała w mocy zgoda pozwanej Spółdzielni na przekształcenie lokatorskiego prawa pozwanej na prawo własnościowe.Prawo spółdzielcze nie przewiduje udziału prokuratora w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym i zaskarżania czynności organów spółdzielczych, podjętych w tym postępowaniu, w ramach przysługujących im zgodnie z ustawą i statutem kompetencji. Nie wyłącza to natomiast prawa prokuratora, stosownie do art. 7 k.p.c., żądania uznania dokonanego przekształcenia lokatorskiego prawa do lokalu na prawo własnościowe za nieważne, ze względu na sprzeczność z tej czynności z prawem (por. art. 219 pr. spółdz.) lub zasadami współżycia społecznego (art. 58 k.c.). Z przytoczonych w pozwie okoliczności faktycznych wynika, że powództwo prokuratora zmierza w istocie do tego celu, mylnie jedynie zostało określone jako żądanie "uchylenia uchwały rady nadzorczej z dnia 2 grudnia 1983 r.", podjętej w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym stosownie do § 95 ust. 1 pkt 20 statutu.Wobec niewyjaśnienia w tym aspekcie okoliczności faktycznych sprawy, istotnych dla jej rozstrzygnięcia, co sąd rewizyjny z mocy art. 381 § 1 k.p.c. poza granicami rewizji z urzędu bierze pod rozwagę, należy na zasadzie art. 388 § 1 k.p.c. uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania.W związku z decyzją Zarządu Spółdzielni z dnia 25 września 1983 r. o przydziale A. i C. małż. K. mieszkania na warunkach własnościowego prawa do lokalu trafny jest zarzut interwenientki ubocznej o niezachowaniu przez sąd orzekający przepisu art. 195 § 2 k.p.c. przez niewezwanie do udziału w sprawie - C. K., jako współuczestnika koniecznego, skoro przedmiotem sporu jest prawo wspólne obojga małżonków (por. OSNCP 1965, z. 7-8, poz. 116).Rozważenia zatem wymaga, czy czynność prawna zgody na przekształcenie prawa, podjęta przez Spółdzielnię, nie była sprzeczna z prawem (art. 219 § 2 pr. spółdz. i § 27 ust. 2 pkt 5 statutu) lub z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.) zwłaszcza, jeżeli motywem działania pozwanej A. K. nie było polepszenie swej sytuacji mieszkaniowej w zakresie zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych rodziny, tylko zamiar zbycia uzyskanego prawa własnościowego do lokalu w związku z wyjazdem za granicę (por. orzeczenia SN z dnia 30 grudnia 1981 r., sygn. akt I CR 370/81, OSNCP1982, z. 7, poz. 110 i z dnia 26 czerwca 1979 r., sygn. akt II CR 11/79, OSNCP 1980, z. 4, poz. 68).W świetle powyższego, zaskarżony wyrok podlega uchyleniu, a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania, wobec czego należało na zasadzie art. 338 § 1 k.p.c. w zw. z art. 368 pkt 1 i 3 k.p.c. orzec, jak w sentencji.