I CR 137/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Sychowicz. Sędziowie SN: J. Ignatowicz, J. Niejadlik (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 27 maja 1983 r. sprawy z powództwa Stanisława S. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej o zobowiązanie do przekształcenia prawa lokatorskiego na własnościowe na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w O. z dnia 23 lutego 1983 r.oddalił rewizję.Uzasadnienie faktycznePowód Stanisław S. (ur. w 1907 r.) nie zaprzeczył temu, że wraz z żoną Marią S. (ur. w (...)) oraz córką Elżbietą (ur. w (...).) zajmował mieszkanie kwaterunkowe nr (...) w O. przy ulicy (...), składające się z 4 izb o łącznej powierzchni 64,57 m2. Po uzyskaniu członkostwa pozwanej Spółdzielni złożył on dnia 20.II.1968 r. wniosek o przydzielenie dla tej rodziny spółdzielczego mieszkania typu lokatorskiego. Dnia 31.XII.1975 r. wraz z żoną wykupił od Skarbu Państwa lokal mieszkalny nr (...) przy ulicy (...), następnie zaś (dnia 13.IX.1976 r. i dnia 18.VIII.1977 r.) odmówił przyjęcia przydziału mieszkania typu lokatorskiego, wydanego przez Zarząd pozwanej Spółdzielni, w powołaniu się na nie odpowiadającą mu lokalizację oraz na względy rodzinne. Notarialną umową z dnia 31.VII.1978 r. małżonkowie S. podarowali lokal mieszkalny nr (...) przy ul. (...) wnukowi Jackowi W. (ur. w 1957 r.), nie należącemu wówczas do żadnej spółdzielni mieszkaniowej. Z mocy przydziału, wydanego w dniu 8.III.1979 r. przez Zarząd pozwanej Spółdzielni powód wraz z żoną, ale bez córki Elżbiety, objął lokal mieszkalny typu lokatorskiego (nr (...)) w O. przy ulicy (...). Zarząd jednak nie uwzględnił we wniosku (z dnia 13.IV.1980 r.) o przydzielenie mu tego lokalu na warunkach własnościowego prawa do lokalu, powołując się na zatajenie przed Spółdzielnią faktu wykupienia od Państwa mieszkania nr (...) przy ulicy (...) oraz na niezameldowanie w mieszkaniu aktualnie zajmowanym córki Elżbiety. Odwołując się do tych motywów, Zarząd odmówił (dnia 3.XI.1981 r.) następnie wyrażenia zgody na zamianę przez powoda tego lokalu mieszkalnego na lokal, w którym mieszka wnuk Jacek W. Dnia 27.V.1982 r. powód złożył po raz wtóry wniosek o przydzielenie lokalu przy ulicy (...) na warunkach własnościowego prawa do lokalu, ale decyzją z dnia 7.V.1982 r. jego wniosku Zarząd nie uwzględnił, odwołując się do przyczyn, którymi umotywował pierwszą decyzję.Uchwałą z dnia 16.XII.1982 r. Rada pozwanej Spółdzielni - rozpatrzywszy odwołanie powoda - utrzymała w mocy decyzję Zarządu.Powód twierdził, że ta uchwała narusza postanowienie § 15 statutu zobowiązującego Zarząd do przekształcenia lokatorskiego prawa na własnościowe prawo do lokalu i w związku z tym żądał w pozwie nakazania pozwanej Spółdzielni, żeby przekształciła mu lokatorskie prawo na własnościowe prawo do zajmowanego mieszkania. Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa, zarzucając, że postępowanie powoda - zmierzające do ułatwienia wnukowi zdobycia mieszkania bez okresu wyczekiwania na nie - jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Uznając obronę pozwanej Spółdzielni za wykazaną, Sąd Wojewódzki powództwo oddalił. W rewizji - zarzucającej naruszenie § 15 statutu Spółdzielni Mieszkaniowej - powód wnosił o uchylenie albo o zmianę tego wyroku i o orzeczenie zgodnie ze zgłoszonym przez niego żądaniem.Rewizja jest bezzasadna.Powód wykazał, że przed kilku laty nabył lokatorskie prawo do lokalu nr (...) przy ulicy (...). Pozwana Spółdzielnia nie zwalczała i nie kwestionuje stanowiska skarżącego, że statut (§ 15) łączy z takim prawem roszczenie o przydzielenie członkowi zajmowanego mieszkania na warunkach własnościowego prawa do lokalu. Z naruszeniem, jako postacią prawa podmiotowego, jest znów powiązana powinność obowiązanego do uczynienia zadość żądaniom uprawnionego. Odpierając zarzut, iż brzmienie tego postanowienia statutu ["zarząd obowiązany jest (...) przydzielić (...)"] wskazuje, że przekształcenie lokatorskiego prawa na własnościowe prawo do lokalu było tu prawnym obowiązkiem spółdzielni mieszkaniowej, trafnie Sąd Wojewódzki podnosi, że porządek prawny, wynikający z norm prawnych, uzupełniają zasady współżycia społecznego (art. 5 k.c.), że zasady współżycia społecznego muszą być zawsze brane pod uwagę przy stosowaniu prawa (statutu). To zaś oznacza, że - nie podważając samego uprawnienia - można uprawnionemu odmówić przekształcenia lokatorskiego prawa na własnościowe, powołując się na zakaz wypływający z art. 5 k.c., gdy okaże się, że realizacja zgłoszonego przez niego roszczenia byłaby - w aktualnych warunkach - społecznie naganna (orzecz. SN z dnia 30.XII.1981 r. I CR 370/81 - OSNCP 1982, z. 7, poz. 110).Zarzucane naruszenie § 15 statutu oraz art. 5 k.c. jednak nie zachodzi. Ogólnie jest wiadome, że wolnorynkowe ceny lokali mieszkalnych są znacznie wyższe od cen, za które Państwo sprzedaje najemcom wyodrębnione lokale mieszkalne w domach wielomieszkaniowych, tudzież że przewyższają one wielokrotnie wkłady budowlane w spółdzielniach mieszkaniowych. Z tego wynika, że wykupując mieszkanie w domu wielomieszkaniowym nabywca realizuje przywilej dany najemcy przez Państwo. Godziłoby więc w zasady współżycia społecznego dopuszczenie do tego, żeby członek, który zdobył lokatorskie prawo do lokalu po zbyciu mieszkania wykupionego od Państwa, mógł za podobnie niską cenę wykupić aktualnie zajmowane mieszkanie spółdzielcze; te zasady bowiem sprzeciwiają się przyznawaniu takiego przywileju po raz wtóry tej samej osobie. Stąd spółdzielnia mieszkaniowa może - powołując się na sprzeczność roszczenia z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.) - odmówić przekształcenia lokatorskiego prawa na własnościowe prawo do lokalu, jeżeli takie żądanie zgłasza członek, który w okresie oczekiwania na to mieszkanie zbył - wykupiony w tym czasie od Państwa - samodzielny lokal mieszkalny, zajmowany w domu wielomieszkaniowym, art. 15a ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach - tekst jedn.: Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 ze zm.). Już to więc wskazuje, że oddalając powództwo, Sąd Wojewódzki nie naruszył wskazanych przepisów prawa materialnego.Za trafnością rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku przemawia dalszy jeszcze argument. W ogólnie znanej trudnej sytuacji mieszkaniowej w kraju okres wyczekiwania na mieszkanie spółdzielcze wydłuża się nawet do kilkunastu lat. Nie zwalczane zaś ustalenia zaskarżonego wyroku wskazują, że powód - od 1975 r. mający w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe poza tą Spółdzielnią - podjął szereg nielojalnych działań wobec pozwanej Spółdzielni w tym celu, żeby mieszkanie, jakie miał szanse otrzymać z racji swego członkostwa, zdobyć - przy pominięciu okresu wyczekiwania przez tegoż - dla swego dorastającego wnuka. Świadomy, że doprowadziłoby to do utraty członkostwa, nie powiadomił pozwanej Spółdzielni zarówno o opuszczeniu mieszkania przez współnajemcę, jak i o wykupieniu od Państwa całego zajmowanego lokalu mieszkalnego i - co więcej - z oferowanych przyjął dopiero z kolei trzeci przydział mieszkania spółdzielczego, gdyż już zbył własnościowe mieszkanie nr (...) przy ulicy (...) nr (...) na rzecz wnuka Jacka W.Można mniemać, że darowizna była pozorna, w przeciwnym bowiem razie powód by nie dążył zaraz po tym do powrotu do mieszkania nr (...) przy ulicy (...) nr (...) w drodze zamiany z Jackiem W. lub - żeby sobie to ułatwić - do wykupienia spornego lokalu mieszkalnego i zamienienia go z mieszkaniem aktualnie przez wnuka zajmowanym. Wyraźnie przecież podał do wiadomości Sądu Wojewódzkiego, że zabiegi o przekształcenie lokatorskiego prawa na własnościowe prawo do zajmowanego lokalu czyni tylko w tym celu, aby z uwagi na dogodniejszą lokalizację móc powrócić do swego dawnego mieszkania.W tej sytuacji nie do obalenia jest stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że o mieszkanie spółdzielcze powód zabiegał tylko w tym celu, aby osadzić w nim wnuka, Jacka W., z pominięciem okresu oczekiwania. Przydzielenie więc powodowi tego mieszkania na nowych warunkach nie zasługuje na aprobatę społeczną, ponieważ godziłoby w dobro tych członków pozwanej Spółdzielni, którzy od wielu już lat oczekują na przydziały mieszkaniowe. Utrzymanie zaś istniejącego stanu rzeczy jest społecznie pożądane i dlatego, że przy istnieniu tego stanu mieszkalny lokal nr (...) przy ulicy (...) może znaleźć się w dyspozycji pozwanej Spółdzielni po ustaniu członkostwa małżonków S.Z powyższego wynika, że nie zachodzi podstawa rewizyjna z art. 368 pkt 1 k.p.c. Rewizję więc powoda oddalono (art. 387 k.p.c.).