II CR 4/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Ł. Grygołajtys (sprawozdawca). Sędziowie SN: K. Zakrzewska, G. Borkowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Andrzeja N. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w P. o uchylenie uchwały na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 11 września 1984 r.:uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 11 września 1984 r. Sąd Wojewódzki uchylił uchwałę pozwanej z dnia 7 maja 1984 r., odmawiającą przekształcenia lokatorskiego prawa do mieszkania w P. przy ul. L. 23a m 7 na własnościowe i uchwałę Rady Nadzorczej nr (...) utrzymującą w mocy uchwałę zarządu z dnia 7 maja 1984 r. Według dokonanych ustaleń i wniosków powód otrzymał w dniu 26 marca 1983 r. przydział lokalu mieszkalnego przy ul. L. 23a w P. Pismem z dnia 10 kwietnia 1984 r., skierowanym do zarządu pozwanej, wniósł o przekształcenie lokatorskiego prawa do lokalu na własnościowe i wpłacił wkład mieszkaniowy w wysokości 999.312 zł. Zarząd podjął negatywną decyzję, powołując się na fakt fikcyjnego zasiedlenia przydzielonego lokalu i zamieszkiwania powoda wraz z rodziną w W.Na skutek odwołania powoda Rada Nadzorcza pozwanej utrzymała decyzję zarządu z dnia 25 maja 1984 r. Sąd Wojewódzki uznał, że zgodnie z art. 219 § 1 prawa spółdzielczego, na pisemne żądanie członka, po wniesieniu przez niego wkładu budowlanego, spółdzielnia obowiązana jest w terminie, określonym w statucie, dokonać przekształcenia przysługującego mu prawa na własnościowe prawo do lokalu. Przepis § 2 art. 219 przewiduje, że w wypadkach określonych w statucie można odmówić przekształcenia lokatorskiego prawa do lokalu na własnościowe. Wyliczone w § 27 statutu pozwanej wypadki odmowy nie zachodzą w niniejszej sprawie, okoliczność zaś, że powód wraz z rodziną, nie zamieszkał w lokalu, nie ma istotnego znaczenia.W rewizji od tego wyroku pozwana wnosi o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Powód żądał uchylenia uchwały Rady Nadzorczej zatwierdzającej uchwałę zarządu pozwanej w przedmiocie odmowy przekształcenia lokatorskiego prawa na prawo własnościowe do lokalu, twierdząc, że uchwała została podjęta z naruszeniem art. 219 prawa spółdzielczego (ustawa z dnia 16 września 1982 r.). Tryb i sposób podejmowania uchwał w tym zakresie określa statut pozwanej w postanowieniach § 12 ust. 1, 2, 3, § 27, 94 ust. 1 pkt 20 i § 101 statutu. Powód wyczerpał postępowanie wewnątrzspółdzielcze, przewidziane w statucie, i na zasadzie art. 33 prawa spółdzielczego może dochodzić swoich praw ze stosunku członkostwa na drodze sądowej.Pozwana Spółdzielnia, powołując się na uzasadnienie zaskarżonej uchwały, podniosła, że przyczyną odmowy jest niezgodne z prawem spółdzielczym i statutem postępowanie powoda. Po otrzymaniu przydziału lokalu w dniu 25 kwietnia 1983 r. i podpisaniu protokołu odbioru lokalu powód zasiedlił lokal jedynie fikcyjnie, gdyż zameldował się w lokalu wraz z rodziną, lecz w nim nie zamieszkiwał. Umową z dnia 3 maja 1983 r. podnajął lokal bez zgody pozwanej Edwardowi M. za zapłatę czynszu w kwocie 2.000 zł miesięcznie. Do maja 1984 r. powód zamieszkiwał u swojej matki w W. i, jak przyznał, jest nadal zatrudniony w tej samej miejscowości, gdzie też jego dziecko uczęszcza do szkoły. Zdaniem pozwanej, powód swoim postępowaniem naruszył § 27, 33, 44 ust. 2, 3 i 4 oraz § 53 ust. 1 i 2 statutu, a ponadto postępowanie jego jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił sprawy w powyższym kierunku, wychodząc z założenia, że skoro prawo domagania się przekształcenia uprawnienia do lokalu z lokatorskiego na własnościowe wynika z § 27 statutu i art. 219 § 1 prawa spółdzielczego oraz nie zachodzą przeszkody ku temu, przewidziane w § 27 statutu, to pozwana ma bezwzględny obowiązek uwzględnienia żądania powoda po wniesieniu przez niego wkładu budowlanego na zasadach określonych w art. 226 prawa spółdzielczego. Okoliczność, czy powód zamieszkał w lokalu, będzie mogła mieć znaczenie dopiero wtedy, jeśli by powód, po przekształceniu lokatorskiego prawa do lokalu na własnościowe, chciał zbyć własnościowe prawo do lokalu. Stanowisko Sądu Wojewódzkiego jest sprzeczne z poglądami ustalonymi w literaturze prawniczej i judykaturze sądowej w tego rodzaju sprawach. Prawo członka do dochodzenia przekształcenia uprawnienia do lokalu z lokatorskiego na własnościowe należy rozumieć i oceniać w powiązaniu z generalnymi zasadami prawa spółdzielczego i prawa cywilnego oraz społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa (art. 5 k.c.). Podstawową zasadą prawa spółdzielczego jest to, że spółdzielcze prawo do lokalu służy zaspokojeniu potrzeb mieszkalnych członków, a celem przekształcenia prawa lokatorskiego na własnościowe jest umożliwienie zwiększenia uprawnień członka do lokalu w ramach zaspokajania jego potrzeb mieszkaniowych. Dlatego też po stronie członka ubiegającego się o dokonanie takiej zmiany musi zachodzić potrzeba zamieszkiwania w lokalu. Przy obecnych trudnościach mieszkaniowych istnieją poważne różnice między cenami wolnorynkowymi a wartością wkładów budowlanych, nie odpowiadających nawet całości kosztów budowy danego lokalu, dlatego też Sąd Najwyższy niejednokrotnie zwracał uwagę, że możliwość wykupienia lokalu stanowi przywilej, dany przez Państwo. Z przywileju tego nie powinna korzystać osoba, której postępowanie może stanowić podstawę do wykluczenia lub wykreślenia ze spółdzielni. Żądanie przekształcenia lokatorskiego prawa na własnościowe prawo do lokalu (art. 219 prawa spółdzielczego) może być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.) w sytuacji, gdy żądanie takie zgłasza członek, który po uzyskaniu przydziału lokalu nie zamieszkał w nim i podnajął lokal bez zgody spółdzielni. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy obowiązkiem Sądu Wojewódzkiego będzie wyjaśnienie, czy powód faktycznie zamieszkuje w lokalu oraz czy na podnajęcie lokalu uzyskał zgodę pozwanej. Ustalenie tych okoliczności pozwoli też na ocenę pobudek, jakimi kieruje się powód, żądając przekształcenia prawa do lokalu, a w szczególności, czy powód pragnie zamieszkiwać w lokalu, czy też podnajmować lokal, i po przekształceniu zbyć własnościowe prawo do lokalu.Z przytoczonych względów i na mocy art. 388 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.