IV CR 182/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Szachułowicz. Sędziowie SN: Cz. Bieske (sprawozdawca), Z. Marmaj.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Andrzeja Z. przeciwko Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej "(...)" w Ł. o zobowiązanie do przyjęcia w poczet członków na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 1 lutego 1982 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Łodzi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach instancji odwoławczej.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 1 lutego 1982 r. Sąd Wojewódzki w Łodzi zobowiązał Robotniczą Spółdzielnię Mieszkaniową "(...)" w Ł. do przyjęcia Andrzeja Z. w poczet członków Spółdzielni w związku z nabyciem przez niego lokalu Spółdzielczego typu własnościowego przy ul. (...) (...) m (...) w Ł. i orzekł o kosztach procesu przyjmując za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia następujące ustalenia faktyczne:Uchwałą Zarządu z dnia 4 kwietnia 1979 r. pozwana Spółdzielnia przydzieliła Władysławie Z. mieszkanie spółdzielcze typu własnościowego kategorii M-2 składające się z dwóch izb o powierzchni użytkowej 34,26 m2 przy ul. (...) (...) m. (...) blok (...). Mieszkanie to zostało przekazane Władysławie Z. przez Spółdzielnię protokołem w dniu 5 kwietnia 1979 r.Władysława Z. zmarła 3 maja 1980 r.W styczniu 1961 r. pełnomocnik Jadwigi K. zgłosił pozwanej Spółdzielni o wszczęciu postępowania spadkowego po Władysławie Z., które faktycznie wszczęte zostało dnia 22 kwietnia 1981 r. Pełnomocnik ten imieniem Jadwigi K. opłacał regularnie świadczenia za lokal mieszkalny przy ul. (...) (...).W związku ze złożonym zapewnieniem w trybie art. 671 k.p.c. i ujawnieniem dalszych spadkobierców, postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku zostało zawieszone w dniu 13 maja 1981 r. i wobec zgodnego wniosku wszystkich spadkobierców zakończone postanowieniem Sądu Rejonowego w Łodzi dnia 24 sierpnia 1981 r. stwierdzającym prawa do spadku po Władysławie Z. na rzecz Jadwigi K.Pismem z dnia 22 października 1981 r. pełnomocnik Jadwigi K. zawiadomił pozwaną Spółdzielnię, że jest uprawniony do dysponowania spadkiem po Władysławie Z., w skład którego wchodzi spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego.Jadwiga K. umową z dnia 13 listopada 1981 r. sprzedała powyższe mieszkanie spółdzielcze przy ul. (...) (...) powodowi Andrzejowi Z.Jadwiga K. zawiadomiła w dniu 23 listopada 1981 r. pozwaną Spółdzielnię, że rezygnuje z członkostwa tej Spółdzielni i że udział członkowski i posiadany wkład w Spółdzielni w wysokości 212.412 zł ceduje na powoda Andrzeja Z. W tymże dniu Andrzej Z. złożył deklarację przystąpienia do pozwanej Spółdzielni, natomiast pisemny wniosek o przydział spadkowego lokalu mieszkalnego złożył dnia 7 grudnia 1981 r.Zdaniem Sądu I instancji dopóki Sąd nie rozstrzygnie kto jest spadkobiercą, w przypadku wielości osób pretendujących do spadku, wymaganiu wszczęcia postępowania o dział spadku czyni zadość wszczęcie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, a skoro postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku zostało wszczęte 22 kwietnia 1981 r., tj. przed upływem roku od śmierci spadkodawczyni Władysławy Z. spółdzielcze prawo do lokalu nie wygasło i umowa sprzedaży tego lokalu mieszkalnego jest skuteczna, a zatem wniosek powoda o przyjęcie w poczet członków Spółdzielni i przydział mieszkania na podstawie art. 150 § 1 prawa spółdzielczego jest uzasadniony.Wyrok ten zaskarżyła rewizją pozwana domagając się jego zmiany i oddalenia powództwa oraz zasądzenia kosztów procesu wskazując jako podstawy rewizji, podstawy wymienione w art. 368 § 1 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z dokonanych przez Sąd I instancji ustaleń istotne są te, z których wynika, że przed upływem roku od daty śmierci członka pozwanej Władysławy Z., spadkobierczyni Jadwiga K. poprzez swego pełnomocnika zawiadomiła pozwaną Spółdzielnię, że jest spadkobiercą po Władysławie Z., opłacała i opłaca regularnie świadczenia za lokal mieszkalny przy ul. (...) (...) - co pozwana Spółdzielnia tolerowała co najmniej do dnia 2 grudnia 1981 r., tj. do chwili gdy upłynął już rok od daty śmierci spadkodawczyni (Władysławy Z.). Skoro bowiem według orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 14 września 1973 r. I CR 479/73 wniosek spadkobiercy o przyjęcie w poczet członków spółdzielni (art. 150 § 1 ustawy o spółdzielniach i ich związkach) może być zgłoszony w dowolnej formie, a zatem również ustnie, a nawet przez odpowiednie zachowanie się, w szczególności przez dalsze uiszczanie przez spadkobiercę czynszu spółdzielczego od nabytego lokalu (OSNCP 1974, z. 11, poz. 184), to uznać należy, że spadkobierczyni Jadwiga K. wniosek taki zgłosiła przed upływem roku od śmierci spadkodawczyni.Jeśli następnie spadkobierczyni tą umową z dnia 13 listopada 1981 r. przeniosła na powoda wchodzące w skład spadku spółdzielcze prawo do lokalu typu własnościowego - co, jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 18 kwietnia 1979 r. III CZP 20/79 (OSNCP 1979, z. 9, poz. 168) - jest dopuszczalne, to na podstawie art. 1053 k.c. powód nabył również uprawnienia spadkobierczyni wynikające ze zgłoszenia wniosku i przyjęcie w poczet członków Spółdzielni przed upływem roku od śmierci członka Spółdzielni Władysławy Z. Zarzut zatem rewizji naruszenia art. 150 § 1 prawa spółdzielczego uznać należy za bezzasadny.W powyższej sytuacji odpada potrzeba rozważenia rozstrzygnięcia Sądu I instancji w świetle art. 5 k.c., a zatem również za bezzasadny uznać należy zarzut rewizji naruszenia tego przepisu.Wartościami dewizowymi, którymi obrót podlega przepisom ustawy dewizowej z dnia 28 marca 1952 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 133) są według art. 3 ust. 1 ustawy krajowe środki płatnicze, a przez obrót wartościami dewizowymi, stosownie do art. 4 ust. 1 tej ustawy, rozumie się zawieranie i wykonywanie umów, w wyniku których następuje lub ma nastąpić przeniesienie własności lub posiadania wartości dewizowych.Jadwiga K., jako stale zamieszkała za granicą w Australii, jest cudzoziemcem dewizowym w rozumieniu art. 6 ust. 1 cytowanej ustawy i zbycia spółdzielczego prawa do lokalu na rzecz powoda, krajowca dewizowego, może dokonać według art. 19 ustawy dewizowej jedynie za zezwoleniem właściwej władzy.Zbycie zatem przez Jadwigę K. powyższych praw na rzecz powoda bez zezwolenia dewizowego właściwej władzy jest czynnością prawną mającą na celu obejście ustawy dewizowej, a zatem względnie nieważną. Czynność ta może być więc konwalidowana poprzez uzyskanie przez powoda takiego zezwolenia choćby ex post.W konsekwencji powód, jako obcokrajowiec dewizowy, który zawarł z cudzoziemcem dewizowym umowę o przeniesienie własności spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego typu własnościowego nie może skutecznie domagać się przyjęcia w poczet członków spółdzielni i przydzielenia mu tego lokalu, jeżeli umowa nabycia została zawarta bez zezwolenia właściwej władzy dewizowej. Uznając w tych warunkach żądanie powoda za uzasadnione, Sąd I instancji naruszył art. 58 § 1 k.c.Sąd I instancji ponadto nie wyjaśnił i nie dokonał żadnych ustaleń, czy powód ex post zezwolenie dewizowe uzyskał, co Sąd Najwyższy bierze z urzędu pod rozwagę.Wykazana zatem została podstawa rewizji z art. 368 pkt 1 i 3 k.p.c. zaskarżony wyrok podlega więc uchyleniu na podstawie art. 388 § 1 k.p.c.