IV CR 210/59

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Leona S. o rozgraniczenie nieruchomości, po rozpoznaniu rewizji uczestnika Józefa G. od postanowienia Sądu Powiatowego we Włocławku z dnia 18 lutego 1958 r., rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneOrgan do spraw geodezji przekazał Sądowi Powiatowemu sprawę o rozgraniczenie działek nr 68, 67 i 66 nadanych w trybie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51).Sąd Powiatowy ustalił, że właścicielem wspomnianych działek zostali S., G. i L. Według aktów nadania, pierwszy z nich jest właścicielem działki o powierzchni 5,02 ha, drugi - o powierzchni 5 ha, a trzeci - 5,45 ha. Tymczasem S. posiada tylko 3,90 ha, G. aż 6,15 ha, a L. 5,92 ha. Sąd Powiatowy w oparciu o opinię biegłego Sz. tak oznaczył granice, iż S. przypada 5,19 ha, G. - 5,17 ha i L. - 5,63 ha.Postanowienie to G. zaskarżył rewizją.Sąd Wojewódzki przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienia prawne:1."Czy do rozgraniczenia nieruchomości, nabytych na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej, nadal są właściwe władze administracyjne na zasadzie art. 7 ust. 4 dekretu z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości (Dz. U. z 1946 r. Nr 53, poz. 298 wraz z późn. zm.), czy też należy uznać; że okres przebudowy ustroju rolnego zakończył się i art. 7 ust. 4 tego dekretu stracił na aktualności?"2."Czy ustalenie granic nieruchomości przez sąd w razie sporu może nastąpić w sposób odmienny od ustalonego stanu prawnego bądź stanu ostatniego posiadania (art. 41 pr. rzecz.), gdy wymagają tego względy gospodarcze lub inne ważne okoliczności i czy w tym przypadku sąd może jednemu z właścicieli w zamian za odebraną mu część gruntu przyznać odpowiednią dopłatę pieniężną lub ekwiwalent w naturze na innym odcinku granicy?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy po przejęciu sprawy do rozpoznania we własnym zakresie, zważył, co następuje:W myśl art. 7 ust. 4 dekretu z dnia 13 września 1946 r. "spory graniczne w toku przebudowy ustroju rolnego rozstrzygają ostatecznie władze dokonujące tej przebudowy". Przebudowa ustroju rolnego w rozumieniu powołanego przepisu nie ogranicza się do zakresu objętego dekretem z dnia 6 września 1944 r. Obecnie wszczęcie na określonych obszarach wspomnianej przebudowy ma miejsce np. w razie poddania gruntów scaleniu czy wymianie dla celów spółdzielczości produkcyjnej. Art. 7 ust. 4 dekretu z dnia 13 września 1946 r. nie przestał być zatem aktualny, nie prowadzi to jednak do wniosku, by do rozgraniczenia nieruchomości nabytych w toku przebudowy ustroju rolnego zawsze były właściwe organa dokonujące tej przebudowy. Kwestia, o której mowa, była już przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego w nie opublikowanym orzeczeniu z dnia 8 listopada 1955 r. 1 CR 1832/54. Powiada się w nim, że "właściwość władz dokonujących przebudowy ustroju rolnego jest uzasadniona nie w ogóle, tj. tak długo, jak władze takie na danym terenie będą istniały, lecz tylko do czasu, do którego władze te rozgraniczenia jeszcze nie dokonały. Jeżeli bowiem art. 7 ust. 4 używa słów "w toku" przebudowy, chodzić może tylko o konkretny akt rozgraniczenia podczas przebudowy, a nie o przebudowę w ogólności. Z chwilą zaś nadania działek, rozgraniczenie "w toku" przebudowy zostaje ukończone". W danej sprawie pismo Frez. WRN w Bydgoszczy z dnia 30 września 1959 r. skierowane do Ministerstwa Rolnictwa nie pozostawiało wątpliwości, co do ukończenia postępowania administracyjnego. W takim przypadku do nowego rozgraniczenia właściwy jest już organ do spraw geodezji, który w razie sporu w przedmiocie ustalenia granic i niedojścia do ugody, przekazuje sprawę sądowi (art. 7 ust. 1 i 3 dekretu z dnia 13 września 1946 r.). Właściwość organu do spraw rolnych wchodziłaby z powrotem w rachubę, gdyby np. nastąpiło wznowienie postępowania (art. 127 i nast.k.p.c.). Jednakże stanowisko Ministerstwa Rolnictwa wyrażone w piśmie z dnia 18 marca 1961 r. wyłącza taką możliwość. Stąd zarzut niedopuszczalności drogi sądowej okazuje się chybiony.Dekret z dnia 13 września 1946 r. oraz art. 41 pr. rzecz, normują rozgraniczenie bez względu na to, czy nieruchomości są położone na obszarach miast, czy poza nimi, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Przepisy szczególne zawiera np. ustawa z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. z 1948 r. Nr 35, poz. 240). Dotyczy ona jednak tylko odłączenia poszczególnych działek od nieruchomości podzielonej w jej trybie. Gdyby tak było, sprawa nie mogłaby być przekazana sądowi. Skoro jednak w tym przypadku nie chodzi o podział nieruchomości i z tego punktu widzenia nie ma miejsca niedopuszczalność drogi sądowej (...)W przedstawionym stanie rzeczy rewizja ulega oddaleniu.