III CZP 9/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia R. Czarnecki (sprawozdawca). Sędziowie: J. Ignatowicz, Z. Masłowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Wojciecha Z. o rozgraniczenie nieruchomości, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Opolu postanowieniem z dnia 10 listopada 1967 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w związku z treścią art. 153 k.c. można ustalić sporną granicę gruntów według stanu posiadania, jeżeli granica ta odbiega od granicy ustalonej decyzjami administracyjnymi, lecz jest zbliżona do granicy uwidocznionej w mapach dołączonych do ksiąg wieczystych?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Możliwość stwierdzenia granicy na podstawie decyzji organu administracji wyłącza dopuszczalność jej ustalenia według ostatniego spokojnego stanu posiadania. Uzasadnienie faktyczneWojciech Z. i Julian S. przybyli na obszar Ziem Odzyskanych w ramach akcji osiedleńczej. W 1947 r. otrzymali akty nadania gospodarstw rolnych. W szczególności zostały im nadane działki siedliskowe sąsiadujące ze sobą oraz części zespołu stodół stojącego na obu działkach.Decyzją z dnia 17 sierpnia 1962 r. organ do spraw rolnych prezydium powiatowej rady narodowej ustalił granicę działek siedliskowych w ten sposób, że przebiega ona na północ od granicy określonej uprzednio w związku z regulacją (tj. korzystnie dla Wojciecha Z.), organ zaś do spraw rolnych prezydium wojewódzkiej rady narodowej decyzja z dnia 10 listopada 1962 r. utrzymał decyzję z dnia 17.VIII.1962 r. w mocy. Z kolei decyzjami z dnia 10 listopada 1963 r. organ do spraw rolnych prezydium powiatowej rady narodowej ustalił granice działek inaczej, mianowicie według dokumentacji geodezyjnej sporządzonej w latach 1959-1960, która potwierdza przebieg granicy określonej w związku z regulacją (tj. korzystnie dla Juliana S.), przy czym oznaczenie nieruchomości w księgach wieczystych nastąpiło na podstawie odpisów i planów opartych na wspomnianej dokumentacji. Jednakże decyzją z dnia 1 lutego 1964 r. organ do spraw rolnych prezydium wojewódzkiej rady narodowej uchylił decyzję z dnia 10 listopada 1963 r. dotyczącą Juliana S. w zakresie ustalającym granicę jego działki.Postanowieniem z dnia 20 marca 1967 r. Sąd Powiatowy dokonał rozgraniczenia działek stron w sposób zbliżony do przebiegu granicy określonej w związku z regulacją.Sąd Wojewódzki, rozpoznając rewizję Wojciecha Z. od tego postanowienia powziął wątpliwość sprecyzowaną w przytoczonym wyżej pytaniu prawnym.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Sąd jest powołany do ponownego rozpoznania sprawy o rozgraniczenie gospodarstw rolnych, której rozpoznanie jest przekazane do właściwości organu do spraw rolnych, ale przed którym postępowanie zostało ostatecznie ukończone, dopiero wtedy, gdy po zapadnięciu ostatecznej decyzji wspomnianego organu zmienił się stan faktyczny powodujący ponowną niepewność co do granicy.Stosownie do art. 25 w związku z art. 27 dekretu z dn. 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 49, poz. 279), akt nadania gospodarstwa rolnego nie przenosił własności nadanego gospodarstwa. Jej przeniesienie na nabywcę następowało na mocy orzeczenia o wykonaniu aktu nadania (art. 31 powołanego dekretu). Posiadacz gospodarstwa rolnego, który nie uzyskał tego orzeczenia, stał się ex lege właścicielem gospodarstwa z chwilą wejścia w życie dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 341), tj. z dniem 7 września 1951 r. (art. 2, 15 tego dekretu).Jednakże w myśl art. 7 dekretu z dnia 6 września 1951 r., granica gospodarstwa rolnego mogła być zmieniona w związku z regulacją (co do tej regulacji, por. zarządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 12 września 1951 r. w sprawie regulacji gospodarstw osadniczych na Ziemiach Odzyskanych - Dz. Urz. Min. Roln. Nr 14, poz. 87) dopóty, dopóki nie zapadła swoista decyzja przewidziana w tym dekrecie, mianowicie o wykonaniu aktu nadania. Według art. 6 ust. 1 w związku z art. 7 dekretu z dnia 6 września 1951 r. przedmiot tej decyzji stanowi kwestia szacunku oraz konstytutywnego określenia przebiegu granicy gospodarstwa rolnego, rozpoznanie zaś sprawy o to rozgraniczenie jest przekazane do właściwości organu do spraw rolnych prezydium powiatowej rady narodowej. Jest zatem również decyzją o wykonaniu aktu nadania w rozumieniu dekretu z dnia 6 września 1951 r. decyzja wspomnianego organu ograniczająca się do samego ustalenia granicy.Decyzja organu do spraw rolnych nie podlega kontroli sądu. W szczególności usuwa się spod jego oceny merytoryczna zasadność decyzji. Jeżeli więc zapadają decyzje różnej treści, rzeczą sądu jest wyjaśnić, która z nich jest ostateczna. Właśnie ta decyzja (a nie oznaczenie nieruchomości w księdze wieczystej, które nie wywołuje skutku konstytutywnego) stwierdza stan prawny stanowiący podstawę określenia przebiegu granicy, możliwość zaś dokonania rozgraniczenia zgodnie ze stwierdzonym stanem prawnym wyłącza dopuszczalność ustalenia granicy według ostatniego spokojnego stanu posiadania (art. 152 k.c.).Z powyższych zasad udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.