IV CR 227/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Olejniczak. Sędziowie SN: Z. Marmaj (sprawozdawca), K. Piasecki.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Andrzeja M., Czesława M., Jacka M., Mirosławy T., Alicji C., Marty P. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrekcji Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich II w Łodzi o zapłatę, na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 30 grudnia 1978 r.oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki oddalił powództwo o zapłatę kwoty 378.889 zł będącej różnicą pomiędzy czynszem wynikającym z umowy uiszczonym przez stronę pozwaną i czynszem obliczonym przy zastosowaniu stawek przewidzianych uchwałą nr 393 Rady Ministrów z dnia 13 grudnia 1962 r. w sprawie wytycznych dla ustalania czynszu za dzierżawę terenów w miastach i osiedlach (M.P. z 1963 r. Nr 4, poz. 14) oraz uchwałą nr 139 Rady Narodowej m. Łodzi z dnia 11 sierpnia 1973 r. (Dz. Urz. R.N. m. Łodzi Nr 13, poz. 70). Wedle ustaleń Sądu powodowie wydzierżawili stronie pozwanej teren o powierzchni 11.399 m2, który przeznaczony został na zaplecze budowy prowadzonej w rejonie dworca kolejowego Łódź-Chojny. W umowie strony określiły, że za okres od 1.III.1973 r. do 23.II.1976 r. powodowie otrzymają tytułem czynszu dzierżawnego kwotę 30.136 zł, za dalszy zaś okres - wobec zmniejszenia obszaru dzierżawionego kwotę 15.273 zł. Podstawą obliczenia czynszu był rozmiar szkody poniesionej przez powodów w związku z niemożnością uprawy gruntu. Zdaniem Sądu, powodowie nie zostali wprowadzeni w błąd przez stronę pozwaną co do wysokości należnego im czynszu dzierżawnego, bowiem stawki wynikające z uchwały nr 393 Rady Ministrów nie były nigdzie stosowane. Strona pozwana miała zresztą możność uzyskania tego terenu w trybie przewidzianym przez art. 42 i 44 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (tekst jedn.: Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64).Wyrok powyższy zaskarżyli rewizją powodowie, którzy będąc zdania, że umowa dzierżawy terenu, przewidująca inne stawki dzierżawne niż określone w uchwale nr 393 Rady Ministrów, jest nieważna, domagali się zmiany zaskarżonego orzecznia i uwzględnienia powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Żadna z powołanych w rewizji podstaw rewizyjnych nie występuje.Błąd jako wada oświadczenia woli może uzasadniać uchylenie się od skutków tego oświadczenia złożonego innej osobie tylko wówczas, gdy został wywołany przez tę osobę, choćby bez jej winy, a nadto gdy jest istotny, tzn. że gdyby składający nie działał pod wpływem błędu, to nie złożyłby oświadczenia tej treści. W rozpatrywanym przypadku powodowie nie wykazali, iż wyrażając zgodę na stawki czynszowe określone w umowie działali pod wpływem błędu, i to wywołanego przez stronę przeciwną. Podstawą określenia wysokości czynszu był rozmiar utraconych korzyści w związku z wyłączeniem gruntu spod uprawy i czynsz ten szkodę tę wynagrodził. Powodowie mieli zresztą czas na wszechstronne rozważenie warunków dzierżawy, pertraktacje bowiem poprzedzające zawarcie umowy trwały przez czas dłuższy. Także z faktu, iż strona pozwana nie poinformowała powodów o treści uchwały nr 393 Rady Ministrów z dnia 13 grudnia 1962 r. w sprawie wytycznych dla ustalania czynszu za dzierżawę terenów w miastach i osiedlach (M.P. z 1963 r. Nr 4, poz. 14), nie można wysnuwać wniosku, że w ten sposób wprowadziła powodów w błąd. Strony umowy dzierżawy były równorzędnymi kontrahentami, a tym samym na żadnej z nich nie ciążył obowiązek informowania partnera o treści uchwały nie mającej wprost w sprawie zastosowania.Nie można także podzielić poglądu rewizji, iż powołana wyżej uchwała nr 393 Rady Ministrów w sprawie wytycznych dla ustalania czynszu za dzierżawę terenów wprowadziła w odniesieniu do wydzierżawiających tereny nie stanowiące własności Państwa stawki sztywne w rozumieniu art. 537 § 1 w związku z art. 659 § 2 i 694 k.c. Z ceną sztywną w rozumieniu art. 537 § 1 k.c. mamy do czynienia wówczas, gdy zostanie ona ustalona w akcie normatywnym lub decyzji administracyjnej, i jej bezwzględna moc wiążąca wynika z tego właśnie aktu ustalającego. Taki charakter stawek czynszowych nie wynika z treści § 8 wspomnianej uchwały. Wprawdzie przepis ten zawiera stwierdzenie, że stawki czynszowe na tereny nie stanowiące własności Państwa mają charakter stawek wiążących, ale jednocześnie w dalszej części zawarte jest stwierdzenie, że stawki te nie mogą być podwyższane w drodze umowy. Należy zatem przepis ten rozumieć w ten sposób, że ustala on stawki (ceny) maksymalne. Cechą cen (stawek) maksymalnych jest zaś to, że zakreślając górną granicę ceny, pozostawiają poza tym stronom swobodę w jej określeniu na poziomie niższym. Taki sposób unormowania kwestii cen za dzierżawę terenów nie należących do Państwa jest zresztą zgodny z istotą prawa własności. Skoro bowiem właściciel może wyzbyć się terenu np. w drodze sprzedaży, darowizny itp., to tym bardziej może także taki teren wydzierżawić, w zamian za czynsz ustalony umownie, a tylko wzgląd na zapobieganie spekulacji nakazuje określić górną stawkę czynszu (cenę maksymalną). Na wypadek zaś gdyby dzierżawa miała prowadzić do uszczuplenia należności Państwa z tytułu podatków właściwe przepisy gwarantują ochronę tych interesów.Takie właśnie rozwiązanie zostało przyjęte m. in. w ustawie z 19 grudnia 1975 r. o niektórych podatkach i opłatach terenowych (Dz. U. Nr 45, poz. 229). Wedle treści art. 5 ust. 4 tej ustawy podstawą opodatkowania jest czynsz należny zgodnie z obowiązującymi przepisami o czynszach, nie zaś czynsz rzeczywiście pobieranyRekapitulując należy stwierdzić, iż nie jest dotknięta nieważnością umowa dzierżawy terenu nie stanowiącego własności Państwa określająca czynsz niższy niż to przewiduje cennik wydany na podstawie uchwały nr 393 Rady Ministrów z dnia 13 grudnia 1962 r. w sprawie wytycznych dla ustalania czynszu za dzierżawę terenów w miastach i osiedlach (M.P. z 1963 r. Nr 4, poz. 14).Z powyższych zasad i na mocy art. 387 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.