IV CR 238/56

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 1957 r. sprawy z powództwa Andrzeja H. przeciwko Teresie R. i Zofii H. o ustalenie nieważności uznania dziecka po rozpoznaniu rewizji powoda na wyrok Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 17 listopada 1955 r. zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo (pkt I zaskarżonego wyroku) uchylił i postępowanie w tym zakresie umorzył.Uzasadnienie faktyczneAndrzej H. w związku ze skierowanym przeciwko niemu roszczeniem alimentacyjnym, wytoczył przed Sądem Wojewódzkim w Bydgoszczy przeciwko małoletniej Teresie H. i Zofii H. powództwo (traktowane początkowo jako powództwo wzajemne) o ustalenie, że uwidocznione w akcie urodzenia nieletniej Teresy H. jego oświadczenie o uznaniu jest nieważne, gdyż w rzeczywistości złożył jedynie oświadczenie o nadaniu nieletniej, będącej pozamałżeńskim dzieckiem jego żony, swego nazwiska.W toku postępowania powód zawiadomił Sąd Wojewódzki, iż w międzyczasie na skutek jego wniosku Sąd Powiatowy w Bydgoszczy sprostował wymienioną wzmiankę o uznaniu przez stwierdzenie, że powód nie uznał nieletniej, lecz jedynie nadał jej swe nazwisko. W związku z tym powód wychodząc z założenia, iż osiągnął zamierzony cel wniósł "o uznanie sporu za załatwiony" i o zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu. Kurator nieletniej nie wyraził zgody na takie "ograniczenie powództwa" i wniósł o jego oddalenie.Wyrokiem z dnia 17 listopada 1955 r. Sąd Wojewódzki powództwo Andrzeja H. oddalił i zasądził od niego koszty procesu na rzecz nieletniej. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Wojewódzki wyjaśnił, iż wniosek powoda należało traktować jako cofnięcie powództwa, a ponieważ druga strona nie wyraziła na to zgody, należało sprawę rozpoznać merytorycznie. Wykreślenie przez Sąd Powiatowy wzmianki o uznaniu nie ma dla Sądu Wojewódzkiego wiążącego znaczenia, gdyż wpis wzmianki ma znaczenie wyłącznie deklaratywne Wprawdzie Sąd Powiatowy mówi nie o wykreśleniu wzmianki, lecz o zmianie jej treści, to jednak tego rodzaju decyzję należy uznać za niedopuszczalną, gdyż Sąd nie jest władny zmienić treści oświadczenia o uznaniu dziecka. Brak jest również przesłanek do unieważnienia uznania z mocy art. 46 kod. rodz.Powyższy wyrok zaskarżył powód, wnosząc o jego zmianę oraz umorzenie postępowania i zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu za wszystkie instancje (sprawa znajduje się już po raz drugi w Sądzie Najwyższym).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wbrew twierdzeniom rewizji powód żądając "uznania sporu za załatwiony", użył terminologii kodeksowi postępowania cywilnego nieznanej; dlatego, aby właściwie ocenić jego żądanie, należy zbadać cel tego żądania. Otóż niewątpliwie powodowi chodziło o zakończenie procesu bez merytorycznego rozstrzygnięcia z tej przyczyny, że rozstrzygnięcie to stało się dla niego - przynajmniej w jego mniemaniu - bezprzedmiotowe, a takie żądanie oznacza w rozumieniu k.p.c. cofnięcie pozwu lub części jego żądań i pociąga za sobą - jeśli jest dopuszczalne - umorzenie postępowania (art. 209 i 361 k.p.c.). Z tych względów Sąd Wojewódzki wniosek powoda zakwalifikował właściwie.Jednakże Sąd ten mylnie uznał, iż na takie i cofnięcie, skoro nie jest ono połączone ze zrzeczeniem się roszczenia, potrzebne jest w myśl art. 209 § 1 k.p.c. zezwolenie strony pozwanej. Sąd Wojewódzki przeoczył, że przedmiotem sporu są w sprawie niniejszej prawa niemajątkowe, a zatem, że do cofnięcia pozwu ma w danym wypadku zastosowanie art. 209 § 3 k.p.c. a nie § 1 tego artykułu. Dlatego w rachubę mogła wchodzić tylko zgoda Sądu na cofnięcie pozwu.Jednakże w tej szczególnej sytuacji, jak się wytworzyła w sprawie niniejszej, zgoda Sądu stała się zbędna, bowiem umorzenie postępowania stało się konieczne także i z innych przyczyn, a nie tylko dlatego, że powód cofnął pozew. Otóż wbrew stanowisku Sądu Wojewódzkiego, wyrażonemu w zaskarżonym wyroku prawomocne postanowienie Sądu Powiatowego w Bydgoszczy, zapadłe w sprawie, bynajmniej nie pozostało bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Błędnie Sąd Wojewódzki przyjął, że Sąd Powiatowy sprostował jedynie wzmiankę mającą charakter deklaratywny. Jak to wynika z sentencji oraz z uzasadnienia przytoczonego wyżej postanowienia Sądu Powiatowego, Sąd ten ustalił, iż powód nie złożył w ogóle oświadczenia o uznaniu dziecka, a jedynie wyraził wolę nadania mu swego nazwiska, a tylko urzędnik Stanu Cywilnego wadliwie jego wolę spisał. Abstrahując przeto od zagadnienia, czy tryb niesporny był w danym wypadku właściwy, stwierdzić trzeba, że istnieje prawomocne orzeczenie, ustalające, iż powód nieletniej Teresy H. w ogóle nie uznał, a takie orzeczenie wiąże Sąd w sprawie niniejszej. Tym samym bezprzedmiotowe stało się postępowanie w niniejszej sprawie, skoro celem tego postępowania było właśnie rozstrzygnięcie, czy powód złożył oświadczenie o uznaniu nieletniej pozwanej. Dodać jeszcze wypada, że zupełnie bez potrzeby Sąd Wojewódzki powołał się na przepis art. 46 kod. rodz. Skoro powód nie żądał w ogóle unieważnienia uznania z powodu wady oświadczenia woli, a jedynie twierdził, że uznanie w ogóle nie miało miejsca.W tych warunkach oraz wobec tego, że powód powództwa nie popierał, wydanie wyroku stało się zbędne, wobec czego postępowanie w sprawie należało z mocy art. 361 § 1 k.p.c. umorzyć.Chybiony jest natomiast wniosek powoda o przyznanie mu kosztów postępowania, bowiem wobec cofnięcia przezeń pozwu - o czym wyżej była mowa - koszty należą się w myśl art. 209 § 2 k.p.c. stronie pozwanej. Takie rozstrzygnięcie jest zresztą szczególnie uzasadnione w sprawie niniejszej, skoro zbędność postępowania wynikła z niewłaściwego prowadzenia sprawy przez powoda, który z tym samym żądaniem wystąpił równocześnie w dwu różnych sprawach.Z zasad powyższych Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.