IV CR 28/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Żyznowski.Sędziowie SN: A. Gola, J. Sokołowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 1988 r. sprawy z powództwa Marii C., Jerzego C., Stefana C. i Mieczysława C. przeciwko Skarbowi Państwa - Izbie Skarbowej w C. o zapłatę na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Częstochowie z dnia 4 listopada 1987 r.:oddalił rewizję i zasądził od Skarbu Państwa - Izby Skarbowej w C. na rzecz Marii C. oraz Stefana C. po 13.000 zł każdemu tytułem kosztów postępowania rewizyjnego. Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki zasądził od pozwanego Skarbu Państwa - Izby Skarbowej w C. na rzecz Marii C. 395.713 zł, Jerzego C. 308.638 zł, Stefana C. 392.432 zł i Mieczysława C. 419.523 zł oraz umorzył postępowanie w pozostałej części, przy czym ustalił i zważył m.in., co następuje:W związku z postępowaniem karnym prowadzonym przeciwko powodowi Stefanowi C. zabezpieczono w dniu 16 października 1982 r. znajdujące się u niego m.in. bony lokacyjne i depozytowe PKO. Postanowieniem Sądu Rejonowego w sprawie karnej część dowodów rzeczowych, m.in. bony, nakazano wydać wymienionemu powodowi i jego bratu Mieczysławowi. Dowody te jednak nie zostały wydane, gdyż Urząd Skarbowy w C. dokonał ich zajęcia w związku z prowadzonym postępowaniem podatkowym przeciwko Stefanowi C., dotyczącym łącznie podatku w wysokości 7.870.298 zł. W grudniu 1983 r. i w styczniu 1984 r. Stefan C. bezskutecznie zażądał zwolnienia spod zajęcia zabezpieczonych walorów. W marcu 1984 r. Sąd Wojewódzki przekazał dowody rzeczowe, między innymi bony depozytowe i lokacyjne, do dyspozycji Urzędu Skarbowego. W wyniku postępowania spadkowego przedmiotowe bony zostały podzielone i przyznane powodom: Marii, Stefanowi, Jerzemu i Mieczysławowi C. W kwietniu 1986 r. Urząd Skarbowy zwrócił powodom część bonów, a w czerwcu 1986 r. resztę tych bonów. Posiadacz depozytowych bonów oszczędnościowych po upływie umownego okresu (2- lub 3-letniego) otrzymuje oprócz wartości nominalnej bonu także należne odsetki. W wypadku nieprzedłużenia umownego okresu wykupu bonu nie podlega on dalszemu oprocentowaniu. Natomiast posiadacz lokacyjnych bonów oszczędnościowych po upływie umownego okresu 5 lat może przez okres następnych 5 lat wykupić bon z zastosowaniem stopy procentowej w wysokości 15%. W tym stanie rzeczy, gdy chodzi o lokacyjne bony oszczędnościowe, powodowie nie utracili żadnych odsetek, gdyż okres przetrzymywania bonów przez Urząd Skarbowy nie przekroczył 5 lat, natomiast utracili odsetki od depozytowych bonów oszczędnościowych, bowiem na skutek przetrzymywania ich przez stronę pozwaną nie zostały one "przedstawione do wykupu w określonym terminie". Wysokości szkody powodów powstałej w ten sposób i ustalonej przez biegłego strony nie kwestionują. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie art. 160 k.p.a. Szkoda powodów wynika z faktu, "że bony depozytowe, przetrzymywane przez Urząd Skarbowy, nie zostały w terminie przedstawione do wykupu, wobec czego powodowie nie mogą otrzymać należnych odsetek". Ponieważ art. 160 k.p.a. w kwestii odszkodowania odsyła do przepisów k.c., przeto sprawę należy rozważyć w aspekcie przesłanek z art. 417 § 1 k.c. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, funkcjonariusz Urzędu Skarbowego w C. ponosi winę za szkodę doznaną przez powodów. Winy tej dopatrzyć się można w samej czynności zajęcia ruchomości. Ich wartość wynosiła 14.674.923 zł, podczas gdy wymierzony pierwotnie podatek tylko 7.870.298 zł. Najważniejsze jednak było to, że Urząd Skarbowy nie przedstawił posiadanych bonów PKO w umówionym terminie do wykupu, pozbawiając powodów możności uzyskania odsetek. Tak wyspecjalizowana jednostka, jaką jest wymieniony Urząd, nie może obronić się zarzutem, że o obowiązku przedstawienia bonów w PKO nie widziała, ani zarzutem, że wyczekiwała na wniosek powodów. Obowiązek przedstawienia bonów do oprocentowania mieści się w ramach obowiązku dołożenia należytej staranności przy dokonywaniu służby przez pracowników Urzędu. W tym stanie rzeczy Sąd na mocy art. 160 k.p.a. w związku z art. 417 § 1 k.c. orzekł, jak w sentencji. Strona pozwana domagała się w rewizji zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia powództwa, ewentualnie uchylenia tego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Powodowie w piśmie procesowym z dnia 4 maja 1987 r. (akta) stwierdzili, że szkoda ich wyraża się w niezgłoszeniu do dalszego oprocentowania bonów depozytowych PKO, pozostających w dyspozycji pozwanego, co w konsekwencji doprowadziło do utraty prawa do oprocentowania. Sąd Wojewódzki przyjmując za podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 160 k.p.a. nie wyjaśnił dostatecznie sposobu wykładni i zastosowania tego przepisu, zwłaszcza przy uwzględnieniu przewidzianego w nim swoistego dwuetapowego trybu postępowania. Jednakże nie ma to wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż podstawę prawną żądania powodów stanowi art. 417 k.c., na co wskazuje określona przez nich podstawa faktyczna żądania, a nie art. 160 k.p.a.Według utrwalonego w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądu Państwo odpowiada na podstawie art. 417 k.c. za szkodę wyrządzoną samym wadliwym wykonaniem orzeczenia, choćby orzeczenie nawet nie było wadliwe, a wina funkcjonariusza, który je wydał, nie została stwierdzona w sposób określony w art. 418 k.c. (por. orzecz. SN z dnia 6 listopada 1967 r. I CR 345/67 - OSNCP 1968, poz. 165). Okoliczności sprawy wskazują, że taka właśnie sytuacja zachodzi w niniejszym sporze. Organ egzekucyjny bowiem dopuścił się zaniedbań po dokonaniu zajęcia bonów depozytowych na poczet należności podatkowych. Zaniedbania te polegają na zaniechaniu oddania zajętych bonów do oprocentowania po upływie umownego okresu wykupu, by w ten sposób zapewnić powodom prawo do dalszego oprocentowania. Kierując egzekucję do tak szczególnego przedmiotu, jakim są bony depozytowe, organ egzekucyjny powinien zadbać o to, by dłużnik nie był narażony na straty na skutek uszczuplenia jego zajętego mienia. Z istoty bonów depozytowych wynika, że służą one uzyskaniu możliwie maksymalnego oprocentowania. Zatem organ egzekucyjny powinien był podjąć czynności niezbędne dla osiągnięcia tego celu. Słusznie więc Sąd Wojewódzki przyjął, że tak wyspecjalizowana jednostka, jaką jest pozwany Urząd, nie powinna była wyczekiwać na wniosek powodów o przekazanie wymienionych bonów do dalszego oprocentowania po upływie umownego okresu wykupu, lecz w ramach ciążącego na nim obowiązku staranności o zachowanie wartości zajętego mienia obowiązana była uczynić to we własnym zakresie. Zaniechanie tego obowiązku rodzi odpowiedzialność pozwanego Skarbu Państwa z art. 417 k.c. Bezprzedmiotowe są w sprawie zarzuty naruszenia przepisów art. 29 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych oraz art. 163 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepisy te nie mają w sprawie zastosowania. Nie chodzi w niej bowiem o zaniedbania złożenia pieniędzy w instytucji kredytowej za oprocentowaniem, lecz o przerwanie oprocentowania na skutek niedokonania odpowiednich czynności. Z tych przeto względów prawidłowo Sąd Wojewódzki rozpoznał sprawę w płaszczyźnie art. 417 k.c. i ocena, że zostały spełnione wynikające z niego przesłanki odpowiedzialności strony pozwanej nie budzi zastrzeżeń. Zaskarżony wyrok mimo częściowo błędnego uzasadnienia (błędne wskazanie jako podstawy odpowiedzialności również art. 160 k.p.a.) w ostatecznym wyniku odpowiada prawu, co skutkowało oddalenie rewizji (art. 387 k.p.c.).