IV CR 29/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN H. Ciepła.Sędziowie SN: J. Sokołowski (spr.), J. Szachułowicz.Protokolant: Z. Dębek.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 1987 r. sprawy z powództwa Jerzego M. przeciwko Miejskiemu Przedsiębiorstwu Komunikacyjnemu w K. o należność pieniężną na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 26 września 1986 r. uchyla zaskarżony wyrok w części zasądzającej kwotę ponad 964.608 zł z odsetkami oraz orzekającej o kosztach procesu (pkt II i III) i przekazuje sprawę w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu w K. do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach instancji rewizyjnej:oddala rewizję w pozostałej części.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki zasądził na rzecz powoda 1.305.569 zł, przy czym ustalił i zważył m.in., co następuje:Powód i jego żona są współwłaścicielami na prawach wspólności ustawowej działki zabudowanej budynkiem mieszkalnym położonym w K. przy ul. B. W 1950 r. lokal sklepowy na parterze budynku zajęło Przedsiębiorstwo MHD, które wyburzyło ścianę nośną wewnętrzną, aby powiększyć część ekspozycyjną prowadzonego sklepu. W 1966 r. wzdłuż ul. Bronowickiej wybudowano linię tramwajową w ten sposób, że tor tramwajowy przebiega w odległości 4 m od fundamentów budynku powoda. Od 1980 r. dają się obserwować coraz liczniejsze zarysowania ścian i stropów budynku, którego stan techniczny stanowi obecnie poważne zagrożenie. Charakter tych uszkodzeń wskazuje, że są one następstwem ruchu tramwajowego. Aktualnie trudno jest ustalić, które zarysowania ścian i sufitu pochodzą od drgań gruntu spowodowanych ruchem tramwajowym, a które powstały na skutek naruszenia struktury budowli przy wyburzaniu ściany nośnej. Dla zabezpieczenia budynku przed postępowaniem procesów destrukcyjnych należy wykonać roboty zabezpieczające, polegające na zrobieniu muru oporowego między fundamentem a torowiskiem oraz ściągi z prętów stalowych, a także roboty remontowe, w tym instalacyjne i elektryczne. Ogólny koszt tych robót wyniesie kwotę 1.305.56 zł.Szkoda, jakiej doznał powód pozostaje w związku przyczynowym z działalnością pozwanego Przedsiębiorstwa, które wobec tego odpowiada za nią na podstawie art. 435 § 1 k.c. Brak podstaw do wniosku, że powód przyczynił się do jej powstania. Zarzut pozwanego, że do szkody przyczynił się także projektant, inwestor i wykonawca linii tramwajowej jest nieuzasadniony wobec niewykazania przez stronę pozwaną, że szkoda nastąpiła z wyłącznej ich winy.Pozwane Przedsiębiorstwo domaga się w rewizji zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia powództwa, ewentualnie o uchylenia tego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżący zarzuca niewyjaśnienie wszystkich okoliczności, w jakich doszło do zniszczenia struktury murów budynku stanowiącego własność powoda. Kwestionuje także wniosek Sądu Wojewódzkiego, że powód nie przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody oraz twierdzi, że ruch tramwajowy jest tylko jednym z ujemnych zjawisk, które spowodowały uszkodzenie budynku powoda.Wszystkie te zarzuty nie mogą stanowić skutecznej podstawy rewizyjnej.Dla stanowczego rozstrzygnięcia stosunku spornego nie było konieczne wyjaśnienie wszystkich występujących współprzyczyn, które doprowadziły do powstania szkody powoda. Wystarczało prawidłowe ustalenie, że działanie strony pozwanej pozostaje w normalnym związku przyczynowym z tą szkodą.Zarzut, że powód przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody przez zburzenie wewnętrznej ściany nośnej pozostaje w sprzeczności z ustaleniem Sądu, że zburzenia ściany dokonało Przedsiębiorstwo MHD, które zajmowało lokal sklepowy na parterze budynku. Ustalenie to jest prawidłowe, gdyż wynika z zeznań świadka Z. (k. 49 v.). Twierdzenie w rewizji, że uczynił to powód, jako sprzeczne z podstawą faktyczną rozstrzygnięcia nie może więc uzasadniać podstawy rewizyjnej.Jak już wspomniano, nie było konieczne ustalenie ewentualnej odpowiedzialności innych osób za szkodę wyrządzoną powodowi. Odpowiedzialność tych osób, które mogłyby być samodzielnie pozwane w procesie, nie wyłączałaby ani nie zmniejszałaby obowiązku naprawienia szkody obarczającego stronę pozwaną, gdyż w grę wchodziłaby odpowiedzialność solidarna sprawców szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym (art. 441 § 1 k.c.).Okoliczność, że rewidujący nie wykazał słuszności powołanych podstaw rewizyjnych nie spowodowała jednakże oddalenia w całości rewizji, gdyż Sąd Najwyższy stosownie do art. 381 § 1 k.p.c. wziął z urzędu pod rozwagę naruszenie prawa materialnego, mianowicie art. 435 k.c., na podstawie którego uwzględniono powództwo.Z prawidłowych ustaleń Sądu I instancji wynika, że w zasądzonej sumie 1.305.569 zł stanowiącej ogólny koszt robót, znajduje się także koszt robót zabezpieczających, takich jak np. wykonanie muru oporowego między fundamentem budynku a torami tramwajowymi. Chodzi o zabezpieczenie budynku przed dalszym procesem destrukcyjnym (opinia biegłego k. 140). W piśmie procesowym z 4 IV 1986 r. (k. 132) pełnomocnik powoda wyraził pogląd, że roboty zabezpieczeniowe powinna prowadzić strona pozwana, gdyż powód nie ma takich możliwości.Otóż zasądzenie na podstawie art. 435 § 1 k.c. tytułem wynagrodzenia szkody także kosztów zabezpieczenia budynku narusza wymieniony przepis, koszty te nie dotyczą bowiem doznanej przez powoda szkody na osobie lub mieniu. Nie można jednakże przejść do porządku nad okolicznością, że powód w pozwie i w toku postępowania akcentował konieczność zabezpieczenia budynku przed dalszymi następstwami działań strony pozwanej. Roszczenie jego w tym zakresie należało zatem potraktować jako roszczenie negatoryjne, przewidziane w art. 222 § 2 k.c. Różni się ono od roszczenia odszkodowawczego swoją treścią, w szczególności nie może zmierzać do pieniężnego naprawienia szkody.W załączniku do opinii biegły określił koszt "robót zabezpieczających" na 340.961 zł. Sąd Wojewódzki błędnie uznając, że roszczenie odszkodowawcze powoda obejmuje także tę kwotę, nie dokonał prawidłowych i wyczerpujących ustaleń pozwalających na ocenę, czy cała wymieniona kwota nie dotyczy wyrównania szkody poniesionej przez powoda. Gdyby się okazało, że jest to wyłącznie koszt zabezpieczenia budynku przed dalszym procesem destrukcyjnym, to roszczenie odszkodowawcze powoda w tym zakresie byłoby nieuzasadnione.Dlatego konieczne stało się częściowe uchylenie zaskarżonego wyroku.Rozpoznając ponownie sprawę stosownie do powyższych wskazań, Sąd Wojewódzki zobowiąże powoda do skonkretyzowania roszczenia negatoryjnego przewidzianego w art. 222 § 2 k.c. i orzeknie także o tym roszczeniu.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.