IV CR 310/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN F. Wesely (sprawozdawca). Sędziowie SN: W. Kuryłowicz, S. Rudnicki.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Eugeniusza K. przeciwko Spółdzielni Pracy "Mechanika" w K. o 228.000 zł na skutek rewizji obu stron i zażalenia powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 19 stycznia 1978 r.oddalił obie rewizje oraz zażalenie powoda i zniósł wzajemnie koszty postępowania odwoławczego.Uzasadnienie faktycznePowód był właścicielem wzoru użytkowego, do którego prawa zbył na rzecz poprzednika prawnego pozwanej Spółdzielni, i dochodził roszczeń wynikających z tej umowy.Ze względu na to, że nabywca wzoru nie uruchomił produkcji na podstawie powyższego wzoru użytkowego, powstało zagadnienie, czy i w jakiej wysokości przysługuje zapłata zbywcy wzoru użytkowego, skoro prawo wynalazcze uzależnia ją od efektów produkcyjnych. Sąd Najwyższy w tym przedmiocie wyjaśnił uchwałą 7 sędziów SN, wpisaną do księgi zasad prawnych, że w wypadku zawarcia przez jednostkę gospodarki uspołecznionej umowy o przeniesienie na nią prawa wynikającego z niepracowniczego świadectwa ochronnego na wzór użytkowy i niepodjęcia przez tę jednostkę produkcji z przyczyn leżących po jej stronie, wynagrodzenie twórcy za przeniesienie tego prawa określa się według przypuszczalnego okresu stosowania wzoru użytkowego. Okres ten nie może przekraczać dwunastu miesięcy, a wysokość zapłaty - górnej granicy wynagrodzenia za pracownicze projekty wynalazcze.Dlatego też wyrok Sądu Wojewódzkiego, nie uwzględniający tych założeń, został na skutek rewizji strony pozwanej uchylony.Rozpoznając sprawę ponownie, Sąd Wojewódzki ustalił, co następuje:W 1965 r. istniało na rynku duże zapotrzebowanie na trójniki. Wzór opracowany przez powoda mógł przynieść poważne oszczędności czasu i materiałów w budownictwie.Strona pozwana miała zapewniony zbyt całej przewidywanej produkcji, tj. około 1.200.000 sztuk rocznie.Strona pozwana była żywo zainteresowana we wdrożeniu produkcji tych trójników. W tym celu należało wykonać matrycę tzw. wielokrotną, nadającą się do celów przemysłowego tłoczenia kształtu z masy plastycznej.Strona pozwana według własnego rozeznania szukała wykonawcy. Ostatecznie zleciła wykonanie matrycy Spółdzielni "Elektron" w Zwoleniu, ale ta Spółdzielnia zleciła wykonanie matrycy jeszcze inne osobie (vide notatka służbowa z dnia 12.XII.1967 r., sporządzona przez stronę pozwaną i Spółdzielnię "Elektron" w Z. oraz zeznania świadków: A.Z., M.W., N.A., M.B., zeznania prezesa strony pozwanej).Strona pozwana ograniczyła szukanie wykonawców tylko do sektora spółdzielczego z pobliskiego terenu, albowiem była przekonana, że poważne instytucje państwowe nie podejmą się wykonania takiego zamówienia. Nie szukano także wykonawcy w drodze przetargu (zeznania prezesa strony pozwanej).Na podstawie zeznań biegłego inż. W. Cr. ustalono, że w 1965 r. istniały w kraju możliwości techniczne i technologiczne do wykonania wielokrotnej matrycy umożliwiającej produkcję trójników z masy plastycznej.Spółdzielnia eksperymentowała z produkcją zamiast dokonać opracowania technologicznego zakupionego wzoru. Gdyby takie opracowanie technologiczne zostało wykonane, wówczas najprawdopodobniej okazałoby się, że przez wprowadzenie drobnych zmian kształtu można by w istniejących warunkach wyprodukować pożądaną matrycę. Charakterystyczna w tym względzie jest wypowiedź świadka A., że jako indywidualny rzemieślnik nie potrafi wykonać matrycy właśnie ze względu na brak dokumentacji technologicznej.W konsekwencji powyższego Sąd uznał, iż niewdrożenie produkcji było spowodowane przyczynami leżącymi po stronie pozwanej Spółdzielni, jakkolwiek osoby odpowiedzialne za wdrożenie produkcji w miarę swych umiejętności włożyły bardzo dużo wysiłku w skonstruowanie matrycy. Popełniono jednak błąd przez to, że nie opracowano technologicznie produkcji, wdając się w eksperymenty.W konsekwencji Sąd Wojewódzki wyliczył na podstawie opinii biegłego inż. G., że przy produkcji 200.000 sztuk trójników wynagrodzenie obliczone według efektów wynosiłoby 163.338 zł. Jednakże z uwagi na ograniczenie przez prawo wynalazcze górnej granicy do kwoty 150.000 zł, Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powoda tę tylko kwotę, a w pozostałym zakresie powództwo oddalił.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji obu stron oraz zażalenie powoda na orzeczenie obciążające go częściowo kosztami sądowymi, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Najdalej idzie rewizja strony pozwanej, gdyż kwestionuje zasadę zasądzenia roszczenia i dlatego zostaje omówiona w pierwszej kolejności. W szczególności kwestionuje ona przyjęcie, że do niewdrożenia produkcji doszło na skutek okoliczności leżących po stronie Spółdzielni. Zarzut ten nie jest trafny. Rewizja podniosła, że w wyniku wypadku lotniczego uległa zniszczeniu dokumentacja techniczna dotycząca produkcji. Zarzut ten jednak nie może się ostać, bo gdyby nawet tak było, to przecież skoro źródłowa dokumentacja dotycząca wzoru użytkowego istniała i istnieje, można by dotychczasową dokumentację technologiczną odtworzyć i dalej nad nią pracować. Przecież istniała ponadto dokumentacja Instytutu Elektronicznego w Warszawie, który wydał atest na produkcję według wzoru powoda.Rewizja dalej kwestionuje kwalifikacje biegłego G. do wydania kompetentnej opinii w zakresie możliwości wdrożenia produkcji i określenia uchybień Spółdzielni w tym zakresie. Zarzut ten jest bezpodstawny. Biegły ten bowiem występował w imieniu Wojewódzkiego Klubu Techniki i Racjonalizacji w Krakowie (jest jego doradcą technicznym) i dlatego jego kwalifikacje są zupełnie wystarczające. Dodać trzeba, że sprawa pod względem technicznym nie jest aż tak skomplikowana, aby należało zasięgać opinii dalszych biegłych czy nawet, jak to sugeruje się w rewizji, instytutów naukowych. Chodzi bowiem o wzór użytkowy, a nie o wynalazek, o produkcję stosunkowo bardzo prostą - z bakelitu.Rewizja powoda kwestionowała oddalenie powództwa o 78.000 zł podnosząc, że ograniczenie wynagrodzenia do kwoty 150.000 zł według stanu prawnego opartego na ustawie prawo wynalazcze z 1962 r. nie miało w sprawie zastosowania, jeśli to wynagrodzenie dotąd nie zostało wypłacone, a zatem w myśl § 80 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 54, poz. 351) w grę wchodzi górna granica nie 150.000 zł, lecz 250.000 zł. Zarzut ten jest nietrafny. Przepis ten stosuje się bowiem tylko do wynagrodzeń za pracownicze projekty wynalazcze, a nie do roszczeń z tytułu zbycia prawa do wzoru użytkowego. Przepis art. 116 i 117 prawa wynalazczego z 1962 r., które to prawo ma w niniejszej sprawie zastosowanie, bynajmniej nie zrównał odpłatności za przeniesienie prawa do wynalazku czy wzoru użytkowego z wynagrodzeniem należnym twórcy pracowniczego projektu wynalazczego, lecz jedynie odesłał do zasad dotyczących obliczania wysokości tych wynagrodzeń pod rządem tej ustawy obowiązujących.Dlatego też przepis § 20 ust. 2 wymienionego rozporządzenia należy rozumieć zgodnie z jego niedwuznaczną i literalną wykładnią i brak jakichkolwiek przesłanek, aby stosować go rozszerzająco w sytuacji, gdy wdrożenia produkcji i efektów produkcyjnych w ogóle nie było, a co jest niezbędną przesłanką do przyznania wynagrodzenia dla twórców pracowniczych projektów wynalazczych (art. 96 ustawy o wynalazczości z 1972 r. i § 20 i § 21 rozporządzenia Rady Ministrów z 1972 r.).Z tych samych powodów niezasadne jest zażalenie powoda na orzeczenie obciążające go kosztami sądowymi z mocy art. 11 ustawy o kosztach sądowych. Powód powołał się tutaj na art. 105 ustawy o wynalazczości z 1972 r. Przeciw możliwości stosowania tego przepisu w stosunku do powoda przemawia wyraźnie brzmienie tego artykułu, a zwłaszcza jego ustępu 2. Wynika z niego, że chodzi tu o wypadki, gdy twórca pracownik, niezadowolony z decyzji jednostki nadrzędnej w przedmiocie wynagrodzenia za stosowanie jego projektu, wchodzi na drogę sądową. Nie można więc znaleźć żadnej analogii między sytuacją taką a sytuacją powoda.Dlatego z mocy art. 387 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.