IV PR 380/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Michaluk. Sędziowie SN: W. Myga (sprawozdawca), Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Antoniego G. przeciwko (...) Przedsiębiorstwu Produkcji Elementów Budowlanych (...) w K. o wynagrodzenie na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 10 czerwca 1986 r.:oddalił rewizję.Uzasadnienie faktycznePowód dochodził zasądzenia od pozwanego Przedsiębiorstwa kwoty 1.980.000 zł tytułem wynagrodzenia za stosowanie wzoru użytkowego jego autorstwa pt. "Korytko do układania w rowach".Sąd Wojewódzki ustalił, że powód jest autorem wzoru użytkowego pt. "Korytko do układania w rowach", na który prawo ochronne zostało udzielone na rzecz Polskich Kolei Państwowych - Biuro Projektów Kolejowych w K. Po upływie pierwszego okresu prawo ochronne wygasło z dniem 15 maja 1984 r. wobec nieuiszczenia opłaty.Korytka produkowane według wzoru powoda różnią się w stosunku do dotychczas produkowanych tym, że występuje znaczna oszczędność materiałowa, ułatwiony jest transport, składowanie i układanie w rowach, a ponadto mają charakter uniwersalny, gdyż poza kolejnictwem mogą być używane w budownictwie drogowym i melioracji.Bezsporne jest, że pozwane Przedsiębiorstwo jest trzecią jednostką stosującą wzór powoda, które uruchomiło produkcję od dnia 1 kwietnia 1984 r. Sąd Wojewódzki uznając, że wygaśnięcie prawa ochronnego nie pozbawia powoda prawa do żądania wynagrodzenia, i przyjmując do obliczenia efektów okres od dnia 1 kwietnia 1984 r. do dnia 31 marca 1985 r., ustalił efekty ekonomiczne na kwotę 1.184.115 zł, a w konsekwencji wysokość należnego powodowi wynagrodzenia na kwotę 153.701 zł (wraz z odsetkami) po uwzględnieniu już wypłaconej kwoty 19.360 zł i kwotę tę zasądził z 8% od dnia 9 grudnia 1985 r., a w pozostałej części powództwo oddalił.W rewizji powód, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego oraz uchybienia procesowe, wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie dalszej kwoty 1.826.299 zł lub uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przepisy ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (jedn. tekst: Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 177) w części, w której nie zostały zmienione ustawą z dnia 26 kwietnia 1984 r. o zmianie ustawy o wynalazczości (Dz. U. Nr 26, poz. 120), ustanawiają zróżnicowaną czasowo ochronę w stosunku do patentu tymczasowego, patentu i wzoru ochronnego. Zgodnie bowiem z art. 16 ust. 2 powołanej ustawy patent tymczasowy trwa 5 lat, a patent 15 lat. Natomiast zgodnie z art. 80 ust. 2 prawo ochronne wzoru użytkowego trwa 5 lat od daty zgłoszenia w Urzędzie Patentowym.W przypadku patentu, który trwa 15 lat, ochrona patentowa trwa przez 15 lat, jeżeli uiszczona zostanie opłata za dalsze - po upływie 5 lat - okresy ochronne. Dla wzoru użytkowego, po upływie pierwszych 5 lat, prawo ochronne wygasa z mocy prawa, a tylko na wniosek uprawnionego może być przedłużone na dalszy okres, nie więcej niż 5 lat (art. 80 ust. 2 prawa wynalazczego). Różnica w ochronie prawa do patentu a wzoru użytkowego polega na tym, że patent trwa przez 15 lat i jego wygaśnięcie po upływie 5 lat (pierwszym okresie) może nastąpić na skutek zrzeczenia się lub zalegania z opłatą, gdy tymczasem prawo ochronne wzoru użytkowego wygasa już po upływie 5 lat i dopiero w przypadku przedłużenia ochrony do dalszych 5 lat (art. 80 ust. 2 prawa wynalazczego) może wygasnąć na skutek zrzeczenia się lub zalegania z opłatą.W świetle postanowienia art. 100 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (jedn. tekst: Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 177) twórcy pracowniczego wynalazku (wzoru użytkowego) przysługuje prawo do wynagrodzenia nawet w przypadku wygaśnięcia ochrony, ale tylko wtedy, gdy ochrona taka istniała, a wygasła na skutek zrzeczenia się lub zalegania z opłatą (art. 72 ust. 1). Takie wynagrodzenie jednak nie przysługuje w przypadku wygaśnięcia prawa ochronnego wzoru użytkowego z powodu upływu pierwszego 5-letniego okresu ochronnego i nieprzedłużenia prawa ochronnego na okres dalszych 5 lat (art. 80 ust. 2).W sprawie natomiast bezspornym jest, że pierwszy okres ochronny na wzór użytkowy autorstwa powoda pt. "Korytko do układania w rowach" upłynął dnia 15 maja 1984 r. nie na skutek zrzeczenia się lub zalegania z opłatą, ale na skutek nieuzyskania przedłużenia ochrony na dalsze 5 lat. W konsekwencji - wbrew stanowisku Sądu Wojewódzkiego - przepis art. 100 ustawy o wynalazczości w sprawie nie ma zastosowania i powodowi przysługuje od strony pozwanej wynagrodzenie obliczone od efektów ekonomicznych uzyskanych z produkcji korytek prowadzonej do dnia 15 maja 1984 r., tj. do dnia trwania prawa ochronnego.Przyznanie więc powodowi wynagrodzenia od efektów ekonomicznych produkcji prowadzonej po dniu 15 maja 1984 r. nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa materialnego ustawy o wynalazczości, co Sąd Najwyższy bierze pod uwagę z urzędu (art. 381 § 1 k.p.c.).Uwzględniając, że okres obliczeniowy zakończył się dnia 15 maja 1984 r., a więc przed wejściem w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 33, poz. 178), a także mając na uwadze, że stronie pozwanej w okolicznościach konkretnej sprawy nie można przypisać zwłoki w wypłacie wynagrodzenia od produkcji prowadzonej do dnia 15 maja 1984 r. (wypłacono wynagrodzenie w kwocie 19.360 zł, a także uzyskano opinię uznającą prawo powoda do wynagrodzenia za okres obliczeniowy tylko do dnia 15 maja 1984 r.), brak jest podstaw do stosowania przepisów powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. (§ 84 tegoż rozporządzenia), co w konsekwencji prowadzi do niepodzielenia zarzutu rewizyjnego powoda naruszenia § 39 ust. 1 omawianego rozporządzenia i niepodwyższenia powodowi wynagrodzenia o 50%, skoro przepis ten obowiązuje od dnia 1 lipca 1984 r. Mimo więc wadliwego ustalenia wysokości należnego powodowi wynagrodzenia na podstawie przepisu nie mającego w sprawie zastosowania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych i zarządzenia Ministra - Kierownika Urzędu Postępu Naukowo-Technicznego i Wdrożeń z dnia 31 stycznia 1986 r. w sprawie zasad obliczania efektów ... (M. P. Nr 12, poz. 87), a także wadliwego zasądzenia odsetek, rewizja powoda podlegała oddaleniu (art. 387 k.p.c.), skoro naruszenie prawa nie nastąpiło na niekorzyść powoda.