IV CR 362/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Marmaj. Sędziowie SN: F. Wesely (sprawozdawca), J. Piwnicki.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej, R. Wyrzykowskiego, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Prokuratora Wojewódzkiego w Łodzi, działającego na rzecz Skarbu Państwa - Wydziału Finansowego Urzędu Dzielnicowego Ł. przeciwko Ryszardowi B. o zwrot świadczenia na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 7 marca 1978 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Łodzi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach za II instancję.Uzasadnienie faktyczneProkurator Wojewódzki wystąpił z pozwem o zasądzenie od pozwanego kwoty 139.000 zł z tytułu zwrotu świadczeń, jakie on uzyskał za skradzione wyroby mięsne w Przetwórni "C" Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Przemysłu Mięsnego w Ł.Sąd Wojewódzki, opierając się na aktach sprawy karnej Sądu Wojewódzkiego w Łodzi, ustalił, że pozwany, działając wspólnie z innymi osobami, dokonał kradzieży co najmniej 39 ton wędlin i około 7 ton wędzonek łącznej wartości 1.544.000 zł i że następnie wędliny te z innymi osobami (konwojentami) sprzedawał. Sąd Wojewódzki przy tym ustalił, że pozwany "sprzedał" 990 pojemników po 20 kg, otrzymując za to od uczestniczących w przestępstwie 198.000 zł.W konsekwencji Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego powyższą kwotę, jako świadczenie niegodziwe, podlegające przepadkowi na mocy art. 412 k.c., przy czym Sąd Wojewódzki wyszedł ponad żądanie pozwu.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji pozwanego, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Przede wszystkim należy stwierdzić, że pozwany w toku postępowania przed sądem I instancji został pozbawiony możliwości obrony swych praw. Otrzymał bowiem zawiadomienie o sprawie (pozew) oraz zawiadomienie o rozprawie poprzedzającej wydanie zaskarżonego wyroku właśnie w dniu rozprawy, co skutkuje z mocy art. 368 pkt 2 w związku z art. 369 pkt 5 k.p.c. nieważność postępowania i konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku. W wyniku powyższego pozwany mógł wnieść merytoryczne zarzuty przeciw twierdzeniom pozwu dopiero w rewizji. Ze względu na ekonomię procesową należało je również rozważyć i do nich się ustosunkować.Tak więc rewizja podniosła, że w toku sprawy karnej zasądzono od pozwanego pełne odszkodowanie za szkody wyrządzone w wyniku kradzieży i że dlatego powództwo jest bezzasadne. Zarzut ten jest nietrafny. Artykuł 412 k.c. postanawia, że z mocy samego prawa przepada na rzecz Państwa tzw. świadczenie niegodziwe, a więc w danym wypadku to, co pozwany uzyskał ze sprzedaży skradzionego mięsa (wędlin). Wobec tego osoba, która takie świadczenie otrzymała, zobowiązana jest do wydania tego świadczenia bez względu na to, czy szkoda została naprawiona czy też nie.Jednakże skarżący podniósł istotny zarzut, że powyższe świadczenie niegodziwe (lub jego część) została mu odebrana w toku postępowania zabezpieczającego. Gdyby tak było, tzn. gdyby zakwestionowano i zajęto u pozwanego sumy pieniężne pochodzące z udziału jego ze sprzedaży skradzionych wędlin, to wówczas brak byłoby podstaw do żądania ich od pozwanego, nawet gdyby sumy te zaliczono na poczet szkody czy też przejęto je w wyniku konfiskaty mienia orzeczonej wyrokiem karnym. Przepadek bowiem z art. 412 k.c. następuje z mocy samego prawa, i to z chwilą dokonania świadczenia, i tym samym wyprzedza konfiskatę mienia powstałą na skutek wyroku łącznego.Innymi słowy, konfiskata mienia orzeczona wyrokiem karnym nie dotyczy już świadczenia niegodziwego, ponieważ ono w chwili orzeczenia konfiskaty nie wchodziło w sferę majątku (mienia) skazanego, lecz stanowiło mienie Skarbu Państwa.Trafnie również rewizja podniosła zastrzeżenia co do wyliczenia wysokości świadczenia, które uległo przepadkowi, a które pozwany zobowiązany jest zwrócić. Wysokość tego świadczenia została ustalona wyłącznie na podstawie akt karnych, i to przede wszystkim wyjaśnień samego pozwanego złożonych w śledztwie. W szczególności Sąd Wojewódzki przyjął, że pozwany przez 16 i 1/2 miesiąca uczestniczył w pobieraniu świadczenia niegodziwego, podając, że miało to być w okresach od października 1972 r. do września 1973 r. i od listopada 1973 r. do lutego 1974 r. Już to stwierdzenie wskazuje, że okres przyjęty przez Sąd Wojewódzki został obliczony na niekorzyść pozwanego niezależnie od tego, że twierdzi on, iż od 6.IX. do 25.IX.1973 r. korzystał z urlopu.Rewidujący ponadto zarzucił, że za pojemnik otrzymywał średnio nie po 200 zł, ale po 150 zł, co wynikałoby z uzasadnienia wyroku karnego.Niewyjaśnienie wymienionych okoliczności skutkuje uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (art. 388 § 1 k.p.c.).